Ö:: ڕۆژی 2ی‌ رێبه‌ندان و كۆماری‌ كوردستان له‌ په‌یڤی‌ چه‌ند كه‌سایه‌تی‌یه‌ك دا

سه‌رچاوه‌ دوا لاپه‌ره‌ی ڕۆژنامه‌ی کوردستان ژماره‌ 429

رۆژیك كه‌ نوێنه‌رانی‌ كوردستان یه‌كدڵ و یه‌ك زمان هاواری‌ دیمۆكراسییان كرد

"دیاره‌ موفه‌قییه‌تی‌ ئیمه‌ سه‌راسه‌ر له‌ عه‌ینی‌ مه‌رامی‌ دیموكراسی‌ و له‌ نه‌تیجه‌ی‌ فه‌عالییه‌تی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستان و به‌ پشتیوانی‌ عاله‌می‌ دیموكراته‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌... ده‌ڵیین: بژی‌ موئه‌سیسینی‌ دیموكرات. میلله‌تی‌ كورد هه‌زاران سه‌د و به‌رهه‌لستی‌ سه‌خت و سه‌هه‌نده‌ی‌ له‌ری‌ دا بوو. ده‌سته‌ و دایره‌ی‌ دیكتاتوری‌ بی‌ وچان كارشكینی‌ ئیمه‌یان ده‌كرد و له‌ هیچ نامه‌ردییه‌ك رانه‌ده‌وه‌ستان. ئیختلافاتی‌ عه‌شایه‌ر بو ناوخوش ئیشكالێكی‌ گه‌وره‌ بو بو ئێمه‌. به‌ڵام ئه‌وانه‌ هیچكامیكیان نه‌یانتوانی‌ پیش به‌ ئیمه‌ بگرن به‌ دلیكی‌ به‌هێز پایه‌داریمان كرد و ئیدامه‌مان به‌ فه‌عالییه‌تی‌ خۆمان دا تا ئیستیقلال و ئازادی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردمان به‌ده‌ست هینا. ئه‌ورۆ له‌ نوماینده‌كانی‌ ته‌واوی‌ نه‌واحی‌ و نوقاگی‌ كوردستان بی‌ ریعایه‌تی‌ گه‌به‌قات ئه‌عه‌م له‌ ئاغا و ره‌عییه‌ت و، گه‌وره‌ و چوك، كوبوونه‌وه‌ و یه‌كدل و یه‌كزمان هاواری‌ دیموكراسی‌ ده‌كه‌ن و به‌ریی‌ دیموكرات دا ده‌رون قودره‌ت و قوه‌تی‌ دیموكرات نیشان ده‌دا".

هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له‌ نوتقی‌ پێشه‌وا قازی‌ محه‌ممه‌د سه‌ركۆماری‌ كوردستانله‌ رۆژی‌ راگه‌یاندنی‌ كۆماری‌ كوردستان دا كتێبی‌ "حكوومه‌تی‌ كوردستان ـ كورد له‌ گه‌مه‌ی‌ سۆڤێتی‌ دا"، نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین

 

كۆماری‌ كوردستان بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد جێگای‌ هیوا و ئاوات بوو

"كۆماری‌ كوردستان نه‌ك هه‌ر بۆ گه‌لی‌ كورد له‌ كوردستانی‌ ئێران، به‌ڵكوو بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد جێگای‌ هیوا و ئاوات بوو. به‌ هاتنی‌ بارزانی‌یه‌كان و زۆر كوردی‌ دیكه‌ی‌ عێراقی‌ كه‌ له‌ ریزی‌ حیزبی‌ دیمۆكرات و ده‌زگای‌ كۆماری‌ كوردستان دا چالاكانه‌ به‌شدار بوون، ئه‌م جووڵانه‌وه‌یه‌ ببوو به‌ جووڵانه‌وه‌ی‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد و، هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد چاوی‌ تی‌ بڕیبوو، چاوی‌ هیوا و تاسه‌ و ئاره‌زوو، زۆر نوێنه‌ری‌ كورد له‌ توركیه‌ و سووریه‌، ته‌نانه‌ت له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ كوردستان له‌ ئورووپا و ئه‌مریكاوه‌ ده‌هاتن سه‌ریان له‌ كۆماری‌ كوردستان ده‌دا بۆ ئه‌وه‌ی‌ بزانن و به‌چاوی‌ خۆیان ببینن كه‌ یه‌كه‌م حكوومه‌تی‌ گه‌لی‌ كورد، یه‌كه‌م كۆماری‌ كوردستان چۆنه‌و، چۆن به‌ره‌و پێش ده‌چێ‌ و چی‌ بۆ خه‌ڵكی‌ كوردستان ده‌كا."

عه‌بدوڵره‌حمان قاسملوو، چل ساڵ‌ خه‌بات له‌ پێناوی‌ ئازادی‌، فه‌سڵی‌ دووهه‌م، جێگای‌ كۆماری‌ كوردستان له‌ مێژوودا

 

مێژوو ده‌سكه‌وته‌كانی‌ كۆماری‌ كوردستانی‌ له‌ سینگی‌ خۆی‌دا پاراستوه‌

كۆماری‌ كوردستان بوو به‌هۆی‌ فه‌زایه‌كی‌ زۆر دێموكراتیك كه‌ خه‌ڵك له‌وێ‌دا خۆیان له‌ دیاریكردنی‌ چاره‌نووسی‌ خۆیان دا به‌ به‌شدار ده‌زانی‌. كه‌سایه‌تیی‌ ئینسانیی‌ خۆیان بۆ یه‌كه‌م جار وه‌ك هه‌یه‌ هه‌ست پێ‌كرد‌و چێژیان لێ‌ دی‌. خوێنده‌وه‌و نووسین به‌ زمانی‌ زگماكی‌ بره‌وی‌ په‌یدا كرد. فه‌رهه‌نگ‌و ئه‌ده‌بی‌ كوردی‌ په‌ره‌ی‌ گرت‌و به‌ره‌و پشكووتن چوو. ده‌ره‌تان بۆ به‌شداریی‌ ژنان له‌ كاروباری‌ سیاسی‌ دا پێك هات. بۆ پێگه‌یاندنی‌ لاوان وه‌ك هێزێكی‌ چالاك‌و پاشه‌ڕۆژ ساز مایه‌یه‌كی‌ زۆر دانراو سه‌رئه‌نجام هێندێك ماناو مه‌فهوومی‌ وه‌ك سه‌ربه‌خۆیی‌، ئازادی‌، دێموكراسی‌و كه‌سایه‌تی‌و مافه‌ ئینسانی‌یه‌كان له‌ دروشمێكی‌ رووته‌وه‌ بوونه‌ واقیعییه‌تێكی‌ به‌رچاو. مێژوو ته‌واوی‌ ئه‌مانه‌ی‌ له‌ سینگی‌ خۆی‌و له‌ لاپه‌ڕه‌ هه‌رگیز نه‌مره‌كانی‌دا تۆمار كردوه‌.

دوكتور سادق شه‌ڕه‌فكه‌ندی‌، وتاری‌ "دووی‌ رێبه‌ندان"، به‌بۆنه‌ی‌ 43 ساڵه‌ی‌ دامه‌زرانی‌ كۆماری‌ كوردستانه‌وه‌، "كوردستان"، ژماره‌ 146، رێبه‌ندانی‌ 1367

 

كێلێكی‌ به‌رز و دیار له‌سه‌ر رێگای‌ دوور و درێژی‌ خه‌باتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد

حكوومه‌تی‌ كوردستان له‌ مه‌هاباد، دوای‌ ته‌جروبه‌ی‌ حكوومه‌تی‌ كوردستانی‌ جنووبی‌ له‌ سلێمانی‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ بیسته‌كان دا، دووه‌مین ته‌جروبه‌ی‌ حوكمرانی‌ كورده‌ له‌نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م دا. ئه‌م ته‌جروبه‌یه‌ سه‌ره‌ڕای‌ كورتیی‌ ماوه‌كه‌ی‌ یه‌كێكه‌ له‌ كێله‌ به‌رزه‌ دیاره‌كانی‌ سه‌ر ڕێگای‌ دوور و درێژی‌ خه‌باتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد له‌پێناوی‌ ئازادی‌ و سه‌ربه‌خۆیی‌دا. هه‌ربۆیه‌ نووسه‌رانی‌ كورد و بێگانه‌ بایه‌خێكی‌ تایبه‌تییان پێداوه‌".

نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین، پێشه‌كیی‌ كتێبی‌ "حكوومه‌تی‌ كوردستان ـ كورد له‌ گه‌مه‌ی‌ سۆڤێتی‌دا".


پێگه‌ی‌ كۆماری‌ كوردستان له‌نێو دڵی‌ خه‌ڵك دا
بۆ ئه‌وه‌ی‌ باشتر تێ بگه‌ین كه‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ مه‌هاباد تا چ ڕاده‌یه‌ك نوێنه‌ری‌ خه‌ڵكی‌ كورد بووه‌، خراپ نیه‌ له‌گه‌ڵ‌ كۆماری‌ ئازه‌ربایجان له‌كاتی‌ هاتنی‌ ئه‌رته‌شی‌ ئێران بۆ دوو ناوچه‌ی‌ ناوبراو له‌ ساڵی‌ 1325دا به‌راوردی‌ بكه‌ین.

هه‌ردوو كۆمار له‌لایه‌ن شووره‌وی‌یه‌وه‌ پشتیوانی‌ ده‌كران. كاتێك ئه‌رته‌شی‌ ئێران هاته‌ كۆماری‌ خودموختاری‌ ئازه‌ربایجان و ده‌وڵه‌تی‌ پێشه‌وه‌ریی‌ رووخاند، خه‌ڵكی‌ ئازه‌ربایجان پێشوازی‌یه‌كی‌ گه‌رمیان له‌ ئه‌رته‌ش كرد. به‌ڵام كاتێك ئه‌رته‌ش چووه‌ مه‌هاباد، خه‌ڵك به‌ساردی‌ وه‌ریان گرتن، له‌ ته‌ورێز به‌ر له‌ هاتنی‌ هێزه‌كانی‌ ئێران ڕاپه‌ڕینێكی‌ گه‌لی‌ به‌دژی‌ رێژیمی‌ لایه‌نگری‌ شووره‌وی‌ به‌رپا بوو و كوشتنی‌ كاربه‌ده‌سته‌ كومونیسته‌كانی‌ كۆماری‌ ئازه‌ربایجان به‌ر له‌ هاتنی‌ ئه‌رته‌ش ده‌ستی‌ پێ‌ كردبوو. به‌ڵام خه‌ڵكی‌ مه‌هاباد به‌ رووگرژی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌رته‌شی‌ ئێران به‌ره‌وروو بوون.
وه‌رگیراو له‌ كتێبی‌ "ناسیونالیسم در ایران"، نووسینی‌ "ریچارد كاتم"، وه‌رگێرانی‌ " احمد تدین".


یه‌كێك له‌ رووناكترین رووداوه‌كانی‌ مێژووی‌ تازه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌راست

 په‌یدا بوون و گوورانی‌ كۆماری‌ مه‌هاباد و مێژووی‌ كورت و توفانی‌ و له‌نێوچوونی‌ له‌ناكاوی‌، یه‌كێك له‌ رووناكترین رووداوه‌كانی‌ مێژووی‌ تازه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نیوه‌راسته‌. كۆماری‌ كوردستان له‌لایه‌ن پێشكه‌وتنخوازانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانه‌وه‌ پشتیوانیی‌ لێ‌ ده‌كرا كه‌ ژماره‌یان به‌رده‌وام زیادی‌ ده‌كرد و ئه‌و كه‌سانه‌ دوژمنایه‌تییان له‌گه‌ڵ‌ ده‌كرد كه‌ وا دێنه‌ به‌رچاو دوارۆژیان نیه‌.  ئارچیباڵد رۆزڤێڵت

له‌ رۆژی‌ ئاوابوونی‌یه‌وه‌، كۆماری‌ مه‌هاباد بێ‌ وه‌چان ده‌رسمان دا ده‌دات، كوردایه‌تیی‌ ره‌سه‌نمان فێر ده‌كات، هه‌موومان بێگومان شاگردی‌ به‌ ئه‌مه‌گی‌ ئه‌و مامۆستا گه‌وره‌یه‌ین به‌ په‌رۆشه‌وه‌ چاوه‌ڕوانین ئاواته‌كانی‌ زوو به‌زوو بێنه‌دی‌، په‌ند و ده‌رسه‌ مێژوویی‌یه‌كانی‌ به‌فیڕۆ نه‌چن!!

دوكتور كه‌مال مه‌زهه‌ر، وتاری‌ "گه‌وره‌یی‌ مه‌هاباد و چه‌ند بیره‌وه‌ری‌یه‌ك" (به‌بۆنه‌ی‌ په‌نجا ساڵه‌ی‌ دامه‌زرانی‌ كۆماری‌ كوردستانه‌وه‌).   

سه‌رچاوه‌ دوا لاپه‌ره‌ی ڕۆژنامه‌ی کوردستان ژماره‌ 429
 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.