Ö:: به‌ بۆنه‌ی شه‌سته‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی دووی ڕێبه‌ندان،ساڵڕۆژی کۆماری کوردستان

 نووسینی: دکتر گلمراد مرادی

 دکتر گلمراد مرادیبۆ دیکتاتۆره‌کان له‌ هه‌ر جل و به‌رگێکدا،به‌داخه‌وه‌ ته‌نانه‌ت بیستنی وشه‌یه‌کیش که‌ ڕه‌نگه‌ له‌ داهاتوودا به‌ زیانی خۆیان ته‌واو بێت،ته‌حه‌مموڵ ناکرێ . ئه‌و بابه‌ته‌ مێژوویی و فه‌رهه‌نگی یه‌ی ژێره‌وه‌ له‌ ڕاستیدا بیرووبۆچوونی نووسه‌ره‌ که‌ ده‌بوو له‌ سمینارێک به‌ بۆنه‌ی ساڵڕۆژی کۆماری کوردستان له‌ هه‌ولێری پێته‌ختی حکومه‌تی فیدڕاڵی کوردستانی عێڕاق له‌ ڕۆژی 22ی ژانویه‌ی 2006 پێشکه‌ش بکرێ. به‌ڵام گۆیا به‌ دوای ده‌ست تێوه‌ردان و ته‌نانه‌ت ته‌هدیدی کۆماری  ئیسلامی ئێران دژی حکومه‌تی تازه‌ فیدڕاڵی عێڕاق،سمیناره‌که‌ له‌ ڕووی ناچاری هه‌ڵوه‌شاوه‌ ڕاگه‌یه‌ندراو به‌ داخه‌وه‌ ئاگاداریان کردم که‌ مه‌ڕاسمه‌که (به ده لیلیک) ‌به‌ڕێوه‌ ناچێ. به‌م هۆیه‌وه‌ ده‌خوازم ده‌قی وتاره‌که‌م بۆ ڕۆژنامه‌کان بنێرم و دۆستانی گه‌لی کوردی لێ ئاگادار بکه‌مه‌وه‌.

 هاونیشتمانانی به‌ڕێز!

وێڕای درود و سڵاوی بێ پایان و پیرۆزبایی به‌ گه‌لی کوردستان بۆ به‌ ده‌ست هێنانی ئه‌و سه‌رکه‌وتنه‌ مه‌زنه‌ له‌و به‌شه‌ی کوردستاندا،ئیجازه‌م بده‌ن سپاس و ڕێزی خۆم پێش هه‌موو شتێک ئاراسته‌ی پێک هێنه‌رانی ئه‌و مه‌راسمه بکه‌م که‌‌ له‌ سایه‌ی حکومه‌تی فیدراڵ له‌و به‌شه‌ی نیشتمانه‌که‌م دا به‌ بۆنه‌ی شه ‌سته‌ مین ساڵوه‌گه‌ڕی کۆماری کوردستان ڕێکیان خستوه.

به‌ بێشک ئه‌وه‌ نیشانه‌ی یه‌کده‌نگی و یه‌کپارچه‌یی گه‌لی کورد له‌ سه‌رانسه‌ری کوردستانه‌ که‌ ئێمه‌ی کورد هه‌ر ڕووداوێکی گرینگ و مێژوویی له‌ هه‌ر گۆشه‌یه ‌کی نیشتمانه‌که‌مان، به‌ هین خۆمان ده‌زانین. هه‌ر ئه‌و جۆره‌ که‌ ئێمه‌ی کوردی به‌ شه‌کانی تری کوردستان سه‌رکه‌وتنی به‌رچاوی هاونیشتمانانمان و پێک هێنانی حکومه‌تی فیدراڵی کوردستان له‌ عێڕاق به‌ سه‌رکه‌وتن و ده‌سکه‌وتی خۆمان ده ‌زانین و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ ڕه‌نگه‌ که‌م و کۆڕی له‌ هێندێ بواردا به‌رچاو بکه‌وێ، به‌ڵام بۆمان بۆته‌ مایه‌ی شانازی. هیوادارم له‌ داهاتوویه‌کی نه‌ زۆر دووردا لانی که‌م شاهیدی پێکهینانی ئه‌و جۆره‌ حکومه‌ته‌ ئازاد و فیدراڵانه‌ له‌ به‌شه‌کانی تری کوردستانیشدا بین و له‌ ئاکام دا بتوانین ئه‌و کۆڕوکۆبوونه‌وانه‌ له‌ به‌شه‌کانی تری کوردستانیشدا به‌ ئازادی پێک بێنین.

ئه‌مڕۆ 2 ی ڕێبه‌ندانی 1384ی هه‌تاوی له‌م خاک و نیشتمانه‌ و له‌و ساڵۆنه‌دا که‌ ماڵی هه‌موو ئێمه‌ی کورده‌، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ تایبه‌تیه‌ بۆ منی کوردی گۆران ره‌خساوه‌ که‌ به‌ بۆنه‌ی شه‌سته‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی کۆماری کوردستان به‌ ڕێبه‌رایه‌تی پێشه ‌وای نه‌مر قازی محمد، یه‌کێک له‌ ڕێبه‌رانی مێژوویی گه‌له‌که‌مان،له‌ پشتی ئه‌م تریبونه‌ ئازاده‌دا له‌ گه‌ڵتان بدوێم و کورته‌ ڕاپورتێکتان له‌ ئه‌وکاتی کورستان به‌ به‌ر آورد له‌ گه‌ڵ ئێستادا پێشکه‌ش بکه‌م، ده‌بێ ئه‌وه‌ بڵێم که‌ ئه‌و کاته‌ زێڕینه‌ له‌ گه‌ڵ ئێوه‌ی به‌ڕێز و له‌ ناو گه‌له‌که‌م دا بۆ من یه‌کێک له‌ جوانترین ساته‌کانی ژیانه‌، چونکه‌ به‌ بێ ترس له‌ زۆرداران و دیکتاتۆران له‌ سایه‌ی حکومه‌تێکی فیدڕاڵی کوردی و له‌ وڵاتێکدا که‌ سه‌ره‌ک کۆماری کورده‌، له‌ گه‌ڵتان ده‌دوێم، چ ساتێک له‌ ته‌مه‌ن ده‌توانێ بۆ که‌سانی خه‌بات کار و ئاشقی ئازادی له‌وه‌ جوانتر بێت. ئه گه ر چه به داخه وه ئه م ساعه ته جوانه پیش نه هات.

هاونیشتمانانی به‌ڕێز!

شه‌ست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر و دوای کۆتایی شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی، له‌ ڕۆژێکی وه‌ک ئه‌مڕۆدا پێشه‌وا قازی محمدی نه‌مر له‌ به‌شێک له‌ کوردستانی داگیر نه‌کراوی ئێران ئاڵای گه‌لێکی شه‌کانده‌وه‌ که‌ هه‌رچه‌ند ئه‌م ئاڵایه‌ ئێستاش خاوه‌نی کیانی سه‌ربه‌خۆ نییه‌، به‌ڵام تا ئێستاش نه‌که‌وتۆته‌ عه‌رد وئه‌م وته‌ به‌ نرخه‌ی پێشه‌وا هاتۆته‌ دی که‌  فه‌رمووی" ڕۆڵه‌ دلێره‌کانی گه‌لی کورد ئه‌م ئاڵایه‌ شاخ به‌ شاخ و شار به‌ شار له‌ سه‌ر شان ده‌گێڕن و شه‌کاوه‌ی ڕاده‌گرن" . ئه‌مڕۆ ئێمه‌ له‌ سایه‌ی ئه‌و ئاڵایه‌دا به‌ شادی و شانازی یه‌وه‌ له‌ ده‌وری یه‌ک کۆبووینه‌وه‌. ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ مه‌زنه‌ نه‌ ته‌نیا بۆته‌ مایه‌ی شانازی و سه‌رفرازی گه‌لی کورد به‌ گشتی، به‌ڵکوو بۆته‌ مایه‌ی ده‌ست خۆشی و ئافه‌رینی سیاسه‌تمه‌دارانی جیهان که‌ له‌ به‌رانبه‌ر ئیراده‌ی پۆڵایین وخۆڕاگری وشه‌هامه‌تی قاره‌مانانه‌ی گه‌لی کورددا سه‌ری کڕنۆش داده‌نوێنن.

دۆستانی به‌ڕێز!

ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ ئێمه‌ ده‌یبینین وشانازی پیوه‌ ده‌که‌ین که‌ به‌شێک له‌ مافه‌کانمان له‌و به‌شه‌ی کوردستاندا به‌ ده‌ست هێناوه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ پێشه‌وای نه‌مر و هاوڕێیانی خه‌بات گێڕی شه‌ست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر باسیان لێ کرد و بۆ به‌ ده‌ست هێنانی، خه‌باتیان کرد. ڕه‌نگه‌ هێندێک که‌سی به‌ گۆمان بڵێن که‌ جارێ زوویه‌ که‌ قه‌زاوه‌تێ کی ئه‌وتو له‌سه‌ر ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان بکرێ، به‌ڵام من به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم: ئیتر چه‌رخی مێژوو به‌ره‌و دواوه‌ ناگه‌رێته‌وه. بێشک ڕێبه‌رانی پێشووی ئێمه‌ له‌ ماوه‌ی خه‌باتی سه‌خت و دژواری خۆیان دا تووشی هه‌ڵه‌ کردن بوون و هێندێک جار سستی ولاوازی و بیروبۆچوونی جیا بۆته‌ مایه‌ی دواکه‌وتنی خه‌باتی نه‌ته‌وا یه‌تی گه‌لی ئێمه‌ و ڕه‌نگه‌ ئێستاش بێبه‌ری نه‌بین له‌و که‌م وکۆڕیانه‌، به‌ڵام له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی سیاسی دا ئه‌و جۆره‌ پێشهاتانه‌ شتێکی ئاسایین. ده‌ڵێن هه‌ر که‌س خه‌بات بکا، بێشک ڕێگای هه‌ڵه‌یشی دێته‌ سه‌ر ڕێ، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌مووی ئه‌وانه‌ و به‌ پێجه‌وانه‌ی که‌سانی به‌ گۆمان وبه‌دبین که‌ ڕه‌نگه‌ زۆرجاریش له‌ ڕووی بێئاگایی ببنه‌ مایه‌ی دووبه‌ره‌کی و کێشه‌ نانه‌وه‌، که‌ هه‌ر ئێستاش له‌ هێندێ بواردا به‌رچاو ده‌که‌ون، ئه‌و ده‌سکه‌وتانه‌ی که‌ به‌ده‌ست هاتوون،زۆر به‌ر چاون و ئاسۆیه‌کی ڕوونمان پێشان ده‌ده‌ن، به‌وشه‌رته‌ که‌ هه‌موومان سه‌ره‌ڕای ئاڵۆزی ونائه‌منی کاتیی ئێستا،به‌ره‌و یه‌کیه‌تی وبرایه‌تی هه‌نگاو بنێین یان لانیکه‌م هه‌وڵ ده‌ین ئه‌و یه‌کیه‌تیه‌ بپارێزن. له‌ ڕاستیدا یه‌کیه‌تی و یه‌کڕیزی ئێمه‌ وه‌فاداری به‌ خوێنی شه‌هیدانی ڕێگای ئازادی گه‌لی کورد له‌ هه‌ر ده‌سته‌ و تاقم و لایه‌نێکه‌ و وه‌فاداری به‌ درێژه‌دان به‌ خه‌باتی پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانه‌کانی کوردستان تا سه‌ر که‌وتنی یه‌کجاری، واته‌ به‌ ده‌ست هێنانی مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تیه‌کانی گه‌لی کورد بۆ دیاری کردنی مافی چاره‌نووسی خۆی له‌ هه‌موو به‌شه‌کانی کوردستان دایه.

دۆستانی خۆشه‌ویست!

ئه‌گه‌ر ئێستا پێشه‌وای نه‌مر و هه‌ڵۆی به‌رزه‌فڕی کوردستان بارزانی نه‌مر له‌ ناومان بان وشاهیدی ئه‌وه‌ بایه‌ن،که‌ له‌ به‌شێکی وڵاته‌که‌یان ڕۆڵه‌کانی گه‌لی کورد و میراتگرانیان ڕێبه‌رایه‌تی عێراق و کوردستان ده‌که‌ن،بێشک شانازیان ده‌کرد به‌و ڕێگایه‌ی که‌ گرتیانه‌ به‌ر و هه‌ر ئه‌و ڕێگایه‌یان ده‌پێوا، که‌ ئه‌مڕۆ میراتگرانیان درێژه‌یان داوه‌. له‌و حاڵه‌ته‌دا ئه‌رکێکی قورس ده‌که‌وێته‌ سه‌ر هه‌موو خه‌باتکارانی گه‌لی کوردو درێژه‌ده‌رانی ڕێگای ڕێبه‌رانی وه‌ک شێخ عبدالسلامی دووهه‌م، شێخ مه‌حمود به‌رزنجی، سمایل ئاغای سمکۆ، شێخ سه‌عیدی پیران، ئیحسان نوری پاشا،شێخ ره‌زا دێرسیمی،شێخ ئه‌حمه‌دی بارزان و ده‌یان و سه‌دان شۆڕشگێڕی تر که‌ باس کردن له‌ هه‌مووی ئه‌وانه‌ کارێکی حه‌سته‌مه‌. من وه‌ک کوردێک که‌ له‌م بواره‌دا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی ‌زۆریان که‌مم هه‌بوه‌، ده‌مه‌و‌ێ ئه‌وه‌ بڵێم که‌ ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ زۆر گرینگه‌، پێش هه‌موو شتێک یه‌کیه‌تی ڕیزه‌کانی گه‌لی کورد و دووهه‌م پشتیوانی ته‌واو له‌ حکومه‌تی فیدڕاڵی کوردستان له‌ عیراق دایه. من ئه‌و پشتیوانیه‌ که‌ هه‌رچه‌ندله‌ لایه‌ن ئێمه‌وه‌ ڕه‌نگه‌ شتێکی ئه‌وه‌نده‌ به‌رجه‌سته‌ نه‌بێ، به‌ڵام به‌ ئه‌رکی سه‌ره‌کیی هه‌موو تاکی کورد له‌ هه‌ر بوارێکدا ده‌زانم و بێشک غافڵ بوون له‌م ئه‌رکه‌، ده‌بێته‌ مایه‌ی شادی وخۆشحاڵی دوژمنانی گه‌له ‌که‌مان که‌ له‌ هه‌ر گۆشه‌یه‌ک دا له‌ که‌مین دان و هه‌ول ده‌ده‌ن تووشی دوو به‌ره‌کی و دڵه‌ڕاوکێمان بکه‌ن. ئێمه‌ ده‌بێ به‌ یه‌کیه‌تی ڕیزه‌کانمان کارێک بکه‌ین که‌ دوژمنانمان ئه‌م ئاره‌زووه‌ له‌ گه‌ڵ خۆیان ببه‌نه‌ گۆر. هه‌مووی ئێمه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ دوو ساڵی ڕابردوودا ئاگاداری جم و جۆڵ و دژکرده‌وه ‌و ڕاگه‌یه‌ندراوه‌کانی وڵاتانی دراوسێ بووین. من هه‌رچه‌ند زیاترله‌ 36ساڵه‌ دوور له‌ خاک ونیشتمان و مه‌جبوور به‌ کۆچی زۆره‌ملی بؤ ئوروپا کراوم، به‌ڵام به‌ په‌رۆشه‌وه‌ ڕووداوه‌کانی نیشتمانه‌ که‌م تاقیب ده‌که‌م، به‌ دڵنیایه‌وه‌ ده‌بێ ئه‌وه‌تان عه‌رز بکه‌م که‌ سه‌ره‌ڕای لێکۆڵینه ‌وه‌ی به‌رده‌وام له‌م پێوه‌ندیه‌دا و ڕووداوه‌کانی تری جیهان، له‌ هیچ بڕگه‌یه‌کی زه‌ماندا به‌ یادم نایه‌ت که‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و دوو ساڵه‌ی ڕابردوو نووسراوه‌ و ئیختارنامه‌ و پڕۆپاگه‌نده‌ی ژه‌هراوی دژی سیستێمی فیدڕاڵیزم و به‌ تایبه‌ت دژی ئال و گۆره‌ مسبه‌ته‌کانی عێڕاقم به‌رچاو که‌وتبێ که‌ به‌ڕای من سه‌ره‌رای ئه‌و ئالۆزیانه‌ی که‌ ئێستا مه‌وجوودن، به‌روه‌ دێموکراسی هه‌نگاو ده‌ندرێ و ئه‌گه‌ر سه‌رکه‌وتن به‌ ده‌ست بێنێ، به‌ قازانجی هه‌موو گه‌لانی ناوچه‌ و به‌ تایبه‌ت به‌شه‌کانی تری کوردستان ده‌بێت. ده‌بێ به‌ داخه‌وه‌ بگوترێ که‌ ناسیونا لیسته‌کان و نه‌ته‌وه‌په‌رستانی تورک، فارس و عه‌ره‌ب ناتوانن ئه‌وه‌قه‌بوول بکه‌ن که‌ گه‌لی کورد دوای 80 ساڵ خه‌باتی بێ وچانی سیاسی و نیزامی به‌ لانی که‌می مافه‌کانیان له‌ به‌شێک له‌ کوردستان گه‌یشتوون. هیچ رۆژێک نیه‌ چاومان به‌ بابه‌تێک نه‌که‌وێ که‌ ته‌نانه‌ت دژی وشه‌ی فیدڕاڵیزم و ئاکامی خراپی ئه‌و چه‌مکه‌ بۆ داهاتوو و به‌ ڕواڵه‌ت بۆ یه‌کیه‌تی خاک و نیشتمانی ئه‌و وڵاتانه‌ که‌ گه‌لی کوردی تێدا ده‌ژی، باس نه‌کرێ. ئه‌وانه‌ به‌ پڕۆپاگه‌نده‌ی ژه‌هراوی و سه‌راسه‌ر درۆ و بوختان دژی فیدڕاڵیزم یانی"ته‌جزیه‌ ته‌له‌بی" ترسی لێک هه‌ڵوه‌شانی یه‌کیه‌تی خاک و نیشتمان ده‌رخواردی ئه‌و لیبڕاڵ و دێموکڕاتانه‌ نه‌ده‌ن که‌ لانی که‌م قه‌بووڵی به‌شێک له‌ مافه‌کانی مرۆڤ و فره‌نه‌ته‌وه‌یی وڵاته‌کانیان ده‌که‌ن و له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ن که‌ هاووڵاتیانی ئه‌و خاک و نیشتمانه‌ ده‌بێ به‌ ماف و ئازادیه‌کانیان بگه‌ن. لێره‌دا له‌ پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ هه‌ڵس و که‌وتی گه‌لانی حاکم له‌ ناوچه‌که‌دا پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌ خاڵێک بکه‌ین که‌ بۆ وێنه‌ ده‌توانرێ بگوترێ که‌ زۆرینه‌ی گه‌لی فارس بۆ به‌ ڕواڵه‌ت له‌ پارێزگاری یه‌کپارچه‌یی خاکی ئێران ئاماده‌ن خۆیان به‌ کوشت بده‌ن، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌ی تورک و عه‌ره‌ب که‌ بۆ زاڵ کردنی زمان و فه‌رهه‌نگی خۆیان به‌ سه‌ر گه‌لانی تردا ده‌ست بۆ هه‌رچه‌شنه‌ زه‌بروزه‌نگێک ده‌به‌ن،هیچ که‌س ناتوانێ فارسه‌کان بۆ کرده‌وه‌یه‌کی ئه‌و چه‌شنه ڕه‌وانه‌ی مه‌یدان بکات . چونکه‌ ته‌نانه‌ت هێزه‌ ڕاست و کۆنه‌ پارێزه‌کانی فارسی وه‌ک سه‌ڵته‌نه‌ت ته‌ڵه‌بیش شانازی به‌ کورد و ئازه‌ری و به‌لووچ و هتد ده‌که‌ن . له‌ حاڵێکدا تا‌ چه‌ند ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ تورکیه‌ کورده‌کانیان وه‌ک "تورکی کێوی" ده‌ناساندو مافی قسه‌ کردن به‌ زمانی کوردی قه‌ده‌غه‌ بوو. که‌وابوو به‌ ڕای من ده‌بێ به‌ بێ هیچ پێش قه‌زاوه‌ت و به‌رچاوته‌نگیه‌ک حیسابی ‌فارسه‌کان (نه  ڕێژیمه‌کان) به‌ گشتی له‌ گه‌لانی تری حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا جیا بکرێته‌وه.  

دیاره‌ ئێستا خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ی گه‌لی کورد کۆتایی نه‌هاتوه‌. کۆماری کوردستان له‌ سه‌ره‌تای سالی 1946 ده‌سپێکی ئه‌و خه‌باته‌ ئاشتی خوازه‌ بوه‌ وبێشک هه‌وڵی بێ وچانی ڕێبه‌رانی ئێستای کوردستانی عێراق درێژه‌ده‌ری ئه‌و ڕێگایه‌یه. ئێمه‌ دڵنیاین که‌ ڕۆژێک له‌ ناوچه‌ی فره‌نه‌ته‌وه‌یی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست حکومه‌ته‌ فیدراڵ و دێموکڕتیکه‌کان سه‌قامگیر ده‌بن و گه‌لانی ئه‌و ناوچانه‌ و یه‌ک له‌وان گه‌لی کورد له‌ به‌شه‌کانی تری کوردستان به‌ ماف و ئازادیه‌کانیان ده‌گه‌ن. ئه‌مه‌ جه‌بری مێژوویه‌، زۆربه‌ی گه‌لی کورد له‌ شه‌ست ساڵی ڕابردوودا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک پێشبینی ڕووداوه‌کانی ئه‌مڕۆی نه‌ده‌کرد هه‌روه‌ک ئێمه‌ ڕه‌نگه‌ نه‌توانین پێشبینی شه‌ست ساڵی داهاتوو بکه‌ین، به‌ڵام بێشک ئه‌و ئاڵ و گۆره‌ مسبه‌تانه‌ که‌ به‌ قازانجی گه‌لان ڕوو ده‌ده‌ن،به‌ره‌و پێش ده‌رۆن .

هاووڵاتیانی خۆشه‌ویست!

دنیای ئه‌مرۆ له‌ گه‌ل دنیای شه‌ست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ زۆر بواری سیاسی، فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی ئاڵ و گۆڕی به‌سه‌ردا هاتوه‌. له‌و کاته‌ی که‌ کۆماری کوردستان پێک هات، شه‌ڕی ماڵوێرانکه‌ری دووهه‌می جیهانی به‌ میلیۆن قوربانی و ماڵوێرانی تازه‌ کۆتایی هاتبوو، شه‌ڕی دزێوی سارد له‌ په‌ره‌سه‌ندن دابوو و ڕووی نا حه‌زی خۆی پێشان دابوو. جیهان به‌سه‌ر دوو جه‌مسه‌ری ڕۆژئاوا و رۆژهه‌ڵات دابه‌ش ببوو و ئه‌م دوو جه‌مسه‌ره‌ له‌ به‌رانبه‌ر یه‌کدا وه‌ساتبوون. هێندێک له‌ ده‌وڵه‌ته‌ هه‌لپه‌رسته‌کان بۆ قازانج و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان له‌ ناوچه‌دا سه‌ره‌تایی ترین مافه‌کانی مرۆڤیان پێشێل ده‌کرد و به‌ ڕاشکاوی په‌نایان بۆ سیاسه‌تی دوژمن کارانه‌ دژی گه‌لان به‌ هاوکاری دیکتاتۆران و ناوه‌ندگه‌رایان بردبوو. له‌و حاڵه‌ته‌دا به‌شێک له‌ گه‌لانی ئێران وه‌ک ئازه‌ری و کورد دوای ئه‌وه‌ی که‌ له‌ حکومه‌تی تاران نائومێد ببوون له‌وه‌که‌ گوێ به‌ ویست و داخوازیه‌کانیان بدات، بۆ به ‌ده‌ست هێنانی مافه‌کانی خۆیان ڕاپه‌ریبوون و بۆ به‌ده‌ست هێنانی خود موختاری ئه‌و گه‌لانه‌ تێده‌کۆشان. به‌داخه‌وه‌ زه‌بر و زه‌نگی ئه‌وکات و که‌ش و هه‌وای ڕه‌قابه‌ت له‌ نێوان زلهێزه‌کاندا به‌ قازانجی ئه‌و گه‌لانه‌ و یه‌ک له‌وان گه‌لی کورد نه‌بوو. چونکه‌ له‌ هه‌ر لایه‌ک و به‌ تایبه‌ت له‌ لایه‌ن هێزه‌ سه‌رانسه‌ریه‌کان و ئه‌و که‌سانه‌ که‌ خوازیاری دیکتاتوری له‌ ئێران بوون، به‌ "ته‌جزیه‌ ته‌ڵه‌ب" و سه‌ر به‌ بێگانه‌ تۆمه‌تبار ده‌کران. بۆیه‌ له‌وکاته‌دا دیفاع له‌وه‌ که‌ گه‌لی کورد سه‌ر به‌ هیچ ده‌وڵه‌تێکی خاریجی نیه‌ و خوازیاری جیابوونه‌وه‌ نیه‌، کارێکی ئاسان نه‌بوو. چونکه‌ ڕژێمی ئێران گوێ ڕایه‌ڵی ئه‌و که‌س و لایه‌نانه‌ بوو که‌ ئه‌ویان به‌ حکومه‌ت گه‌یاندبوو. له‌وکاته‌دا به‌شێک له‌ هێزه‌کانی هاوپه‌یمانی (متفقین) سه‌رکه‌وتوو له‌شه‌ڕی دووهه‌می جیهانیدا به‌ ڕاشکاوی و سه‌رسه‌ختانه‌ خوازیاری پێکهێنانی حکومه‌تێکی ناوه‌ندگه‌راو دژی خودموختاری بوون. چونکه‌ ئه‌و حکومه‌تانه زۆر قه‌رار دادی ئابووری سه‌رشۆڕانه‌یان له‌ گه‌ل زلهێزه‌کان مۆر کردبوو، له‌ حاڵێکدا خود موختاری خوازه‌کان دژی ئه‌و سات و سه‌ودایانه‌ بوون. ڕه‌نگه‌ له‌ جێی خۆی بێ که‌ بڵێین هه‌ر ئه‌و سیاسه‌تی زلهێزانه‌ له‌ دژایه‌تی بۆ دابه‌ش کردنی ده‌سه‌ڵات‌ له‌نێوان هه‌رێم وپارێزگاکاندا دواتر بوو به‌ هۆی ڕاپه‌رینی گه‌لانی ناوچه‌و بۆ ده‌سه‌ڵاتداران په‌شیمانی به‌ دواوه‌ بوو. (ئیعتراف و دانپێدانانی له‌م بواره‌دا به‌ تایبه‌ت هه‌ڵه‌بوونی کوده‌تای 28ی گه‌لاوێژی 1332 و له‌سه‌رکار لابردنی حکومه‌تی میللی موسه‌دیق دوای 6 ساڵ له‌ ڕووداوه‌کانی سه‌رماوه‌زی 1946 نمونه‌ی به‌رچاوی ئه‌و ڕوانگه‌یه‌ن).

ئه‌مڕۆ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وکاته، ئیتر جیهانی دووجه‌مسه‌ری نه‌ماوه‌ و له‌ ئاکامدا شه‌ڕی ساردیش کۆتایی هاتوه. ئه‌مریکا و ئینگلیس و به‌شێک له‌ وڵاتانی تری رۆژئاوایی له‌ هێندێک بواردا به‌ سیاسه‌ته‌کانی خۆیاندا چوونه‌وه‌ و به‌م ئاکامه‌ گه‌یشتوون که‌ دنیای ئه‌مڕۆ پێویستی زیاتری به‌ دێموکڕاسی هه‌یه‌ تا دیکتاتۆری و حکوومه‌تی سه‌ره‌ڕۆ. به‌م هۆیه‌وه‌ به‌ ڕای من ئیتر پرۆسه‌ی پێشکه‌وتن و به‌خۆ هاتنه‌وه‌ی گه‌لان بۆ به‌ده‌ست هێنانی مافه‌کانیان پێی ناوه‌ته‌ قۆناخێکی تازه‌ و هێزه‌ ڕاست ڕه‌و و دواکه‌وتوه‌کان ئیتر ناتوانن به‌ فێڵ و زۆرداری چه‌رخی مێژوو به‌ره‌و دواوه‌ بگه‌ڕێننه‌وه. هه‌رئێستا ئاکامی به‌شێک له‌و ئاڵ و گۆڕانه‌ ده‌توانین به‌ چاوی خۆمان ببینین. بۆ وێنه‌ هیچ که‌س پێی وانه‌بوو که‌ ڕۆژێک ده‌وڵه‌تی ئیسرائیل هه‌وڵ دات به‌شێک له‌ شار و شارۆچکه‌کانی له‌ سه‌رخاکی فه‌له‌ستین چۆڵ بکات وحکومه‌تی خودموختاری فه‌له‌ستین به‌ ڕه‌سمی بناسێ، که‌م که س باوه‌ڕیان هه‌بوو که‌ ڕۆژێک نێلسۆن ماندێلای خه‌باتکار زیندانی ڕێژیمی نژاد په‌رستی ئه‌فریقای باشوور ببێته‌ سه‌ره‌ک کۆماری ئه‌و وڵاته‌ و خه‌ڵاتی ئاشتی نۆبێل وه‌رگرێ، بۆ ئێمه ‌و هێزه‌ خه‌باتگێڕه‌کانی تر ئاسان نه‌بوو که‌ قه‌بووڵ بکه‌ین ڕژێمی جنایه‌تکار و دیکتاتۆری سه‌ددام به‌م خێراییه‌ بڕووخێ و کورده‌کانی ئه‌و به‌شه‌ بتوانن به‌ به‌شێک له‌ ماف و ئازادیه‌کانیان بگه‌ن و بۆ وێنه‌ کوردێک سه‌ره‌ک کۆماری عێراق به‌ ده‌سته‌وه‌ بگرێ. له‌ حاڵێکدا له‌ وڵاتی ئێمه‌ که 4 پارێزگای کوردیی له‌ خۆ ده‌گرێ، نه‌ ته‌نیا پارێزگار به‌ڵکوو فه‌رماندارو شاره‌داریش کورد نین و زۆر به‌ که‌می هه‌ڵده‌که‌وێ کوردێک پۆستی شاره‌داری هه‌بێ. دیاره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و چه‌ند نموونه‌ی ئاخری لێ ده‌رکه‌ین، هه‌موو ئه‌و ده‌سکه‌وته‌ به‌ نرخانه‌ی که‌ له‌ کۆتایی سه‌ده‌ی بیست و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی 21 به‌دی هاتوون، بێشک له‌ دا هاتوو دا ئێمه‌ شاهیدی زۆر ڕووداوی گرینگی تر له‌ جیهان و به‌ تایبه‌ت له‌ ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین ده‌بین که‌ به‌ قازانجی گه‌لانی سته‌م لێکراو ڕوو ده‌ده‌ن. که‌وابوو ئاره‌زووی پێشه‌وای نه‌مر که‌ به‌ ئیعتڕاز به‌ بێحورمه‌تی ئالای کوردستان له‌ جه‌له ‌سه‌ی به‌ ڕواڵه‌ت دادگادا به‌ دادستانی ڕژێمی گوتبوو: دڵنیا بن ئێوه‌ ده‌ستتان ناگاته‌ ئاڵای کوردستان که‌ بێحورمه‌تی پێ بکه‌ن! ڕۆژێک دێت که‌ په‌رچه‌می کوردستان له‌سه‌ر بانی ئه‌و ماڵه‌ که‌ منی تێدا دادگایی و مه‌حکوم ده‌که‌ن، ده‌شه‌کێته‌وه. من ئاڵای کوردستانم داوه‌ته‌ ده‌ستی به‌ توانای مه‌لا مسته‌فا بارزانی وله‌ سه‌ر شانی ئه‌وان لوتکه‌ به‌ لوتکه‌ وشار به‌ شار ده‌گێڕدرێ تا ڕۆژێک له‌ سه‌ر ته‌واوی به‌رزایه‌کانی بارزان وهه‌موو به‌رزایه‌کانی کوردستان ده‌شه‌کێته‌وه. دڵنیا بن ئه‌و رۆژه‌ دێت".

به‌ڵێ هاووڵاتیانی به‌ڕێز!

ئه‌و ڕۆژه‌ وه‌دی هاتوه‌ و ئه‌م ئاواته‌ له‌ به‌شێک له‌ کوردستان دا بۆته‌ ڕاستیه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گرو ئاڵای کوردستان نه‌ک هه‌ر له‌ به‌رزایه‌کانی بارزان به‌ڵکوو له‌ سه‌رانسه‌ری باشوری کوردستان ده‌شه‌کێته‌وه. له‌و به‌شه‌ له‌ کوردستان نه‌ ته‌نیا شاره‌دار و فه‌رماندار و پاریزگار کوردن، به‌ڵکوو سه‌ره‌ک کۆمارو سه‌رۆکی هه‌رێم و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ و هتد له‌ پێشمه‌رگه‌کانی پێشووی ئه‌و گه‌له‌ن. که ‌وابوو هه‌ر کوردێك ئه‌رکی سه‌رشانیه‌تی بۆ شه‌کاوه ‌ڕاگرتنی ئه‌و ئاڵایه‌ و پارێزگاری له‌و ده‌سکه‌وتانه‌ به‌ دڵ و گیان تێبکۆشێ. هه‌ر بژی مام جه‌لال سه‌ره‌ک کۆماری عێڕاقی فیدڕاڵ، سه‌ر‌که‌وتوو و پایه‌به‌رز بێت کاک مه‌سعود سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان و به‌رقه‌رارو پایه‌دار بێت دێموکڕاسی وفیدڕالیزم له‌ عێراق و کوردستان.

دۆستان!

لێره‌دا ده‌مه‌وێ به‌ کورتی ئاماژه‌یه‌کیش به‌ کۆماری کوردستان و هیوا و ئاوته‌کانی ڕێبه‌رایه‌تی مه‌زنی به‌ تایبه‌ت پێشه‌وای نه‌مر و هه‌روه‌ها هێندێک تۆهمه‌ت و شتی ناڕه‌وا که‌ به‌داخه‌وه‌ به‌شێک له‌ که‌سانی سادق و خه‌باتکاریش بڕوایان پێی هێناوه،‌ بکه‌م . له‌ ڕاستیدا کۆماری کوردستان لانی که‌م بۆ گه‌لی کورد به‌ گشتی ڕووداوێکی ئاشنایه‌ و هیچ پێویست به‌ دووباره‌ بوونه‌وه‌ی ناکات. هه‌موومان ده‌ زانین که‌ ڕۆژی 22ی ژانویه‌ی‌ شه‌ست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ مه‌یدانی چوارچرای مه‌هاباد کۆماری کوردستان له‌ لایه‌ن پێشه‌وای نه‌مر ڕاگه‌یه‌ندرا. له‌وکاته‌وه‌ تا ئێستا به‌ ده‌یان کتێب و نووسراوه‌ له‌ سه‌ر کۆمار و هه‌روه‌ها تێکچوونی دا نووسراون. شتێک که‌ ئه‌مڕۆ بۆ ئێمه‌ی کورد گرینگه‌ باس کردن له‌ ئامانجه‌کانی ئه‌و کۆماره‌ و ده‌سکه‌وته‌کانیه‌تی و ئه‌وه‌که‌ بۆچی ئه‌و کۆماره‌ له‌ مه‌هاباد بوو به‌ چقڵی (درکی) چاوی دوژمنانی کورد و ناوه‌ند گه‌رایه‌کان. هه‌ر وه‌ها بۆچی ئێستاکه‌ش به‌شێک له‌ هێزه‌ پێشکه‌وتوه‌کان له‌م بواره‌دا که‌وتوونه‌ داوی ته‌بلیغاتی ناڕه‌وا. له‌وه‌که‌ کۆماری کوردستان له‌ مێژووی گه‌لی کورددا له‌ سه‌را نسه‌ری رۆژهه‌ڵاتی ناوین و ئوروپا بۆته‌ سه‌مبۆلی خه‌باتی ڕه‌وای گه‌له‌که‌مان و ڕووداوێکه‌ که‌ هه‌موو دۆستانی ئازادیخواز و دێموکڕات به‌ چاوی ڕێزه‌وه‌ ده‌روانه‌ کۆمار و ڕێبه‌رانی، که ‌وابوو دوای نێزیک به‌ په‌نجاونۆ ساڵ له‌ سه‌رکوتی ناجوان مێرانه‌ی ئه‌و ڕاپه‌رینه‌ مه‌زنه‌ ئێستاش له‌ دڵ و ده‌روونی عه‌داله‌ت خوازان و هێزه‌ پێشکه‌وتن خوازه‌کاندا زیندوویه‌ و به‌ بێشک ئه‌م بیره‌وه‌ریه‌ هه‌میشه‌ زیندوو و سه‌ر فراز ده‌مێنێته‌وه‌ و به‌م هۆیه‌وه‌ ئازادیخوازان و خه‌باتکارانی ڕاسته‌قینه‌ هه‌موو ساڵێك یادی ده‌که‌نه‌وه‌ و ڕێزی لێ ده‌گرن، تا یادو یادگاری له‌ ڕوح وجه‌سته‌ی نه‌وه‌ی داهاتوودا به‌و شێوه‌ که‌ شیاوی خۆیه‌تی زیندوو ڕابگرێ، بۆ وه‌ڵام دانه‌وه‌ به‌م پرسیارا‌نه‌ هه‌ر له‌ پرسیاری کۆتایی دا ده‌ست پێ ده‌که‌ین. شتێک که‌ ده‌بێ به‌ وردی سه‌رنجی بدرێتێ، ناسینی دۆستان و دوژمنانی دێموکڕاسی و ئازادی له‌ کۆمه‌ڵگای ئێمه دایه‌‌‌ که‌ به‌ ئه‌نقه‌ست له‌ دواکه‌وتوویی دا ڕاگیراوه‌. ڕوانگه‌ی دۆسته‌کانمان بۆ ئێمه‌ ڕوون و ئاشکرایه‌، یانی له‌ ڕاستیدا ئێمه‌ که‌سانێک به‌ دۆست و دێموکڕات ده‌زانین که‌ هه‌ر ئه‌وه‌ی بۆخۆیان به‌ هه‌قی ده‌زانن، هه‌ر ئه‌وه‌ش به‌ ئێمه‌ وبه‌ رواڵه‌ت خه‌ڵکانی جیهانی سێهه‌م ڕه‌وا ببینن. دوژمنانیشمان ئه‌و که‌سانه‌ بوون و هه‌ن که‌ ژیانێکی ئازاد و به‌خته‌وه‌رانه‌یان شیاوی‌ ئێمه‌ نه‌ زانیوه‌ وبه‌داخه‌وه‌ ئێستاش هه‌روا بیر ده‌که‌نه‌وه‌.

به‌ داخه‌وه‌ له‌ مێژووی دووسه‌دساڵی ڕابردوودا ئێمه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ ئه‌و دوژمنانه‌ ده‌رگیر بووین و تاکوو ئێستاش نه‌مان توانیوه‌ سه‌رکه‌وتنیان به‌سه‌ردا به‌ ده‌ست بێنین. یه‌کێک له‌ هۆکاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانیش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ته‌واوی دام و ده‌زگا و ئامرازه‌ ته‌بلیغاتیه‌کانی وه‌ک ڕۆژنامه‌، رادیۆ، هه‌واڵنێری به‌ توانا و ... له‌ ده‌ست دوژمنانمان دابوه‌ و له‌م ڕێگایه‌وه‌ هه‌وڵیان داوه‌ هه‌موو ئه‌م ڕووداوانه‌ی که‌ چکۆڵه‌ترین زیانی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان تێدا بووبێ، به‌ پێچه‌وانه‌ی ڕاستیه‌کان ده‌رخواردی بیروڕای گشتیان داوه‌. به‌ تایبه‌ت درۆ و بوختان هه‌ڵبه‌ستن له‌ پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ ڕووداوه ‌کانی دوای شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی و ده‌ستپێکی شه‌ڕی سارد به‌ که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ فه‌ننی" گۆبلێزی" ئه‌وه‌نده‌یان ئه‌م درۆیانه‌ دووپات کردۆته‌وه‌ و پرۆپا گه‌نده‌یان بۆ ده‌کرد که‌ زۆر جار دۆستانمان بڕوایان پێی ده‌هێنا و ئێستاش زۆرجار بڕوای پێده‌که‌ن. چه‌ند مانگ له‌مه‌وبه‌ر وتارێکی به‌ڕێز ناسر ره‌حیم خانیم له‌ ژێر سه‌ردێڕی" کۆماری مه‌هاباد، تاقیگه‌ی خه‌یاڵ و ڕاستیه‌کان" خوێنده‌وه‌. وتاره‌که‌ له‌ سه‌ریه‌ک باش بوو و تا ڕاده‌یه‌ک له‌ ڕوانگه‌یه‌کی واقیعی نوسرابوو، به‌ڵام شتێک که‌ بۆئه‌م هاووڵاتیه‌ به‌ڕێزه‌ له‌ تاریکیدا ماوه‌ته‌وه‌، بیروبۆچوونی که‌سانێکه‌ که‌ ئه‌وان له‌ پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ کۆماری مه‌هاباد ئیستنادیان پێ کردوون. ده‌ڵێن: که‌سی بێلایه‌ن ده‌بێ ڕاستیه‌کان له‌ لابه‌لای وته‌ی دوژمنان ده‌رهێنێ، نه‌ک دووپات کردنه‌وه‌ی ئه‌و شتانه‌ که‌ به‌ قازانجی خۆیان نووسیویانه‌. بۆ وێنه ‌ئێمه‌ کاتێک له‌ گه‌ڵ که‌سایه‌تی تایبه‌تی بابه‌کی خرمدین له‌ سه‌ده‌ی سێهه‌می کۆچی ئاشنا ده‌بین که‌ نووسراوه‌کانی ته‌یبه‌ت به‌مه‌ وبه‌ تایبه‌ت کتێبی سیاستنامه‌ ی خواجه‌ نضام الملک وه‌زیری مه‌له‌ک شای سه‌لجوقی که‌ دوژمنی سه‌ره‌کی ڕاپه‌ڕینه ‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی و به‌ تایبه‌ت ڕاپه‌رینی خرمدینان له‌و کات دا بوه‌، بخوێنینه‌وه‌، ئه‌وکات بۆمان ده‌رده‌که‌وێ که‌ 22 ساڵ خه‌باتی بابک خرمدین دژی خه‌لیفه‌ی زۆرداری عه‌باسی و به‌ تایبه‌ت دژی ئه‌بو ئه‌سحه‌ق معتصم ڕه‌وا بوه‌ و به‌ پێچه‌وانه‌ی نووسراوه‌کانی دوژمنکارانه‌ی خواجه‌ نضام الملک که‌ بۆ بێحورمه‌تی کردن به‌ بابه‌ک وه‌ک حه‌رامزاده‌ و نۆکه‌ر  و هه‌روه‌ها په‌یڕه‌وی ئایینی مه‌زده‌کی که‌ حیسابی شه‌راکه‌تیان بۆ ژنان ده‌کرد، ناو ده‌با، له‌ حالێکدا بابه‌ک له‌ دڵ و ده‌روونی خه‌ڵک دا ڕیشه‌ی هه‌بوه‌ به‌ جۆرێک که‌ دوای ده‌ستگیرکردنی و ڕه‌وانه‌کردنی بۆ به‌غدا، ده‌نگی ناڵه‌ و گریانی خه‌ڵک له‌ دووره‌وه‌ بیستراوه‌. هه‌ر به‌م شێوه‌ ده‌توانین بۆ ئاشکراکردنی ڕاستیه‌کان نووسراوه‌کانی دوژمنانی گه‌لی کورد له‌ پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ کۆماری کوردستان و سیاسه‌تی پێشه‌وای نه‌مر دامه‌زرێنه‌ری کۆمار ڕوون بکه‌ینه‌وه‌ و بۆمان ده‌رکه‌وێ پێشه‌وا که‌ نازناوی گاندی رۆژهه‌ڵاتی ناوینی شایسته‌یه‌،ویستوویه‌تی سیاسه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ و عادیلانه‌ به‌ قازانجی هه‌موو گه‌لانی ئێران بگرێته‌ به‌ر و سه‌ر به‌ هێج هێزێکی ده‌ره‌کیش نه‌بوه‌. ئه‌مڕۆ که‌ به‌ قه‌ولێک ته‌نانه‌ت حافزی شیرازیش ده‌زانێ که‌ ئارچی روزولت نوێنه‌ری نیزامی ئه‌مریکا له‌ ساڵه‌کانی 1945 و 1946 و ئیگلتۆن کۆنسۆڵی ئه‌مریکا له‌ ساڵه‌کانی 1960 و 1962 ،دیرک کینان و ژێنرال ئه‌رفه‌عی له‌ راستی دا ئینگلیسی هیچ کات و له‌ هیچ ده‌ورانێکدا دۆستی گه‌لانی ئێران به‌ تایبه‌ت گه‌لی کورد نه‌بوون. ئه‌گه‌ر هێندێک جار ناچار بوون چه‌ند وشه‌ی مسبه‌ت له‌ باره‌ی گه‌لی به‌شخوراوی کورده‌وه‌ بنووسن، له‌ سێ حاڵه‌ت به‌ده‌ر نه‌بوه‌: یا ئیتر نه‌ یان توانیوه‌ ڕاستیه‌کان چه‌واشه‌ بکه‌ن، یان ئه‌وه‌که‌ له‌ ترسی گوناه‌ و بێ ئابڕوویی زیاتر له‌ به‌رامبه‌ر سه‌رکوتی ئه‌و گه‌له‌ به‌ش خوراوه‌دا و یان ئه‌وه‌ که‌ بۆ ئامانجی دۆزینه‌وه‌ی چه‌ند دۆست و هاوکارێک له‌ ناو گه‌لی کورددا بوه. سازمانه‌ جاسوو سیه‌کان له‌وکات دا خالێک که‌ ده‌بوو زۆر گرینگی پێ بده‌ن، له‌ سه‌ره‌تادا نیشان دانی سیمایه‌کی دزێو له‌ هاوپه‌یمانی ده‌ورانی شه‌ڕ و ڕه‌قیب و دوژمنی ئیدئۆلۆژیکی خۆیان و له‌ دواییش دا مۆرکی نۆکه‌رایه‌تی شوڕه‌وی به‌ هه‌ر چه‌شنه‌ ڕاپه‌ڕینێکی گه‌لی. ئه‌گه‌ر ئه‌و ڕاپه‌رینه‌ ڕه‌واش بوایه‌، به‌ پێی ئه‌م تێئۆریانه‌ هه‌ر کرده‌وه‌یه‌کی گه‌لی کورد ده‌بوو به‌ حیسابی ده‌ستووری شووڕه‌وی له‌قه‌ڵه‌م بدرێ. بۆ وێنه‌ ده‌بوو بڵێن که‌ گۆڕانی کۆمه‌ڵه‌ی ژ-ک به‌ حیزبی دێموکڕاتی کوردستان به‌ ده‌ستووری شووڕه‌ویه‌کان بوه‌! له‌و کاتدا ته‌نیا بێگانه‌یه‌ک که‌ له‌ مه‌هاباد حزووری هه‌بوو، ئارچی روزولت بوو که‌ بۆ سه‌فارتخانه‌ی خۆی راپۆرتی ئاماده‌ ده‌کرد. بۆ وێنه‌ سه‌یری ئه‌م چه‌ند ڕسته‌یه‌ له‌ کتێبی دیرک کینان بکه‌ن:

"له‌سێپتامبری1945 قازی محمد و ژماره‌یه‌کی تر له‌ کورده‌کان بۆ شوره‌وی بانگ هێشت کران. ئه‌وجاره‌ش چاویان که‌وت به‌باقراف سه‌ره‌ک وه‌زیرانی کۆماری ئازه‌ر بایجانی شوره‌وی. کورده‌کان به‌ باقراف یان گوت که‌ ده‌یان هه‌وێ ده‌وڵه‌تێکی کوردی دامه‌زرێنن و هیوادارن که‌ شوره‌وی له‌ بواری ماڵی و نیزامی هاوکاریان بکات. باقراف له‌ وڵام دا گوتی که‌ پێویست ناکا په‌له‌ بکه‌ن. ئازادی کورده‌کان ده‌بێ له‌سه‌ر ئه‌ساسی هێزی گه‌ل بێت و ئه‌ویش نه‌ک هه‌ر له‌ ئێران به‌ڵکوو له‌ عێراق و تورکیه‌ش. باقراف دڵنیایی به‌ کورده‌کان دا که‌ مه‌سڵه‌حه‌تیان له‌وه‌دایه‌ که‌ پشت به‌ شوره‌وی ببه‌ستن و له‌ بواری ماڵی و نیزامیش زۆر قه‌ول و قه‌راری نادیاری پێ دان". (دیرک کینان مختصر تاریخ کرد ترجمه‌ یونسی)

ئه‌و جۆره‌به‌یانانه‌ ته‌نیا بوختان و ژێرپێ نانی هه‌رچی شه‌ڕه‌فی ئینسانیه‌ و ته‌نیا ده‌توانێ له‌ هه‌مبانه‌ی مه‌ئمورانی که‌سانێک بێته‌ده‌ر که‌ ڕێزیان بۆ هیچ چه‌شنه‌ ئه‌خلاقێکی مرۆڤایه‌تی نیه. چونکه‌ قازی محمد هیچ کات باسی جوداکردنه‌وه‌ی کوردستانی له‌ ئێران نه‌کردبوو. ئه‌مڕۆ به‌ خۆشیه‌وه‌ ئاڕشیوی وڵاتانی روسیه‌، ئه‌مریکا، ئینگلیس وفه‌رانسه‌ له‌ به‌رده‌ست دان و مرۆڤ ده‌توانێ به‌ سانایی په‌رده‌ له‌سه‌ر ڕووی دزێوی ئه‌م درۆیانه‌‌ هه‌ڵداته‌وه. له‌ درێژه‌ی بابه‌ته‌که‌ی دا دیرک کینان ده‌ڵێ" له‌و چاوپێکه‌وتنه‌دا قازی محمد و هاوڕێیانی هه‌ستیان به‌ نیگه‌رانی باقراف له‌ مه‌ڕگۆڕانی ناوی ژ-ک به‌ حیزبی دیموکراتی کوردستان کرد. له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ له‌و سه‌فه‌ره‌دا قازی محمد ئاکامی گفت و گۆکانی بۆ سه‌رانی کۆمه‌ڵه‌ باس کرد و دواتر ڕاگه‌یه‌ندراوێک به‌ ئیمزای قازی محمد و 105 که‌س که‌ سه‌رانی ناسراوی کورد بڵاو کرایه‌وه. له‌م ڕاگه‌یه‌ندراوه‌دا باس له‌ پێکهێنانی حیزبی دیموکراتی کوردستان و ئامانجه‌کانی کرابوو. ئه‌م ڕسته‌ سه‌راسه‌ر درۆ و بوختانانه‌ ئه‌وه‌نده‌ دووپات و چه‌ند پات کراونه‌وه‌ که‌ ته‌نانه‌ت هێندێ له‌ دۆستان وه‌ک ئاغای ناسر ره‌حیم خانی بڕوای پێی هێناون و ده‌قی ئه‌وانه‌ی له‌ وتاره‌که‌ی دا بڵاو کردوونه‌وه‌. له‌ حاڵێکدا ئه‌م جۆره‌ ڵیدوانانه‌ ته‌نیا زاده‌ی بیری دژه‌ کوردی وه‌ک ئارچی روزولت، ویلیام ئینگلتون و دیرک کینان و ژێنرال ئه‌رفه‌عی ئینگلیسی و هاوقه‌تارانیانه‌. چونکه‌ به‌ پێی مه‌دارک واته‌‌ ناردنی تێلگرام بۆ ته‌ورێز وسه‌نه‌ده‌کانی سه‌فه‌ری هه‌یئه‌تی نوێنه‌رایه‌تی گه‌لی کورد بۆباکۆ و هه‌روه‌ها ئاڕشیوی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئینگلیس که‌ دوای هه‌ر 30 سال جارێک ده‌درێته‌ده‌ر،پێچه‌وانه‌ی ئه‌و وتانه‌ی دیرک کینان ده‌ر ده‌خا . له‌ کتێبی گه‌لێکی بێ خاک" که‌ نووسراوه‌کانی ئارچی روزولتی له‌ خۆ گرتووه‌، له‌ لاپه‌ره‌ی 140دا ڕێکه‌وتی سه‌فه‌ری دووهه‌می قازی محمد و هه‌یئه‌تی نوێنه‌رایه‌تی کورد بۆ باکۆ 12ی سێپتامبری 1945 هاتوه‌،له‌ حاڵێکدا قازی محمد به نیو نه رایه تی 20 هه زار که‌س له‌ ئه‌ندامانی حیزبی دێموکرات له‌ سه‌ره‌تای سێپتامبری 1945 یانی 12 ڕۆژ پێش سه‌فه‌ر بۆ باکۆ تێلگرامێکی پیرۆزبایی به‌ بۆنه‌ی پێکهێنانی فیرقیه‌ی‌ دێموکراتی ئازه‌ربایجان ڕه‌وانه‌ ده‌که‌ن. (جزوه‌ جنبش 21 آذر سه‌فحه‌ 15 تبریز).هه‌روه‌ها وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئینگلیس له‌ په‌روه‌ندی Public Records Office, in London, FO 371-52702/File No. 104, page 76 هه‌ر ئه‌و شته‌ ده‌ڵێ که‌ ئارچی روزولت باسی کردوه‌ و وێده‌چێ که‌ ویلیام ئیگلتۆن وئه‌رفه‌عیش ئیستنادیان به‌م په‌روه‌نده‌یه‌ کرد بێت.

له‌ راستی دا ڕێکه‌وتی پێکهینانی حیزبی دێموکراتی کوردستان یان گۆڕینی ناوی کۆمه‌له‌ به‌ حیزبی دێموکرات 16ی ئوتی 1945 یان 25ی گه‌لاوێژی 1324ی هه‌تاوی یانی نێزیک مانگێک پێش له سه‌فه‌ری باکۆ بووه، ‌نه‌ک دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی قازی له‌ سه‌فه‌ر. له‌وه‌که‌ کورده‌کان ئۆرگانێکی چاپه‌مه‌نیان له‌ ده‌ست دا نه‌بوه‌ و نه‌ دوای تێکچوونی کۆماری کوردستان ئیمکانی ئه‌وه‌ هه‌بوو که‌ بتوانن ئه‌م ڕاستیه‌ به شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو‌ به‌ گوێی خه‌ڵک بگه‌یه‌نن، که‌وابوو که‌م وکورت ئه‌م ڕووداوه‌ که‌وتبۆ ده‌ستی دوژمنان و ئه‌وانیش به‌ شێوه‌ی دڵخوازی خۆیان بڵاویان ده‌کرده‌وه. ته‌نانه‌ت زیاتر له‌ 6 حه‌وتوو له‌ گڕانه‌وه‌ی سه‌فه‌ری باکۆ واته‌ له‌ ڕێکه‌وتی 28ی ئوکتۆبری 1945 یه‌که‌م کۆنگره‌ی حیزبیان پێک هێنا. حیزبێک که‌ تا ئه‌وکات بیشتر له 20هه‌زار ئه‌ندامی هه‌بوو و به‌رده‌وام خه‌ڵکیش ئاماده‌یی خۆی بۆ ناونووسی له‌ حیزبدا راده‌گه‌یاند، که‌وابوو بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌م تۆمه‌تانه‌ واته‌ سه‌ر به‌ بێگانه‌ بوونی ڕاپه‌رینی کورد یانی شوره‌وی ته‌نیا له‌ خزمه‌تی ئه‌و سیاسه‌ته‌ دا بوو که‌ دژایه‌تی کوردی ده‌کرد. من هیوادارم ئه‌و کتێبه‌ی که‌ 16 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ سه‌ر کۆماری کوردستانم نووسیوه‌ و 14 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به‌ زمانی ئاڵمانی بڵاو کراوه‌ته‌و، وه‌رگه‌ڕێندرێته‌ سه‌ر زمانی کوردی و فارسی و هه‌روه‌ها لێکۆلێنه‌ران ده‌ست بده‌نه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی زیاتر له‌م بواره‌دا و زیاتر له‌وه‌ ته‌نگ به‌ سازمانه‌ جاسووسیه‌کان هه‌ڵچنن و پێشگیری بکه‌ن له‌ به‌لاڕێدابردنی مێژووی نه‌ته‌وه ‌که‌مان .

پرسیارێکی تر ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئامانج له‌ پێکهێنانی کۆماری کوردستان چ بوو؟

له‌ ڕاستی دا پێکهێنانی کۆماری کوردستان ویستی ڕه‌وای ته‌واوی گه‌لی کورد بوو. چونکه‌ دوای ئه‌وه‌که‌ هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌کان هاتنه‌ ناو ئێران و له‌ باکوور و باشووره‌وه‌ ئه‌م وڵاته‌یان داگیر کرد،پێشه‌وای نه‌مر که‌ که‌سایه‌تیه‌کی ناسراو و جێگای متمانه‌ی خه‌ڵكی ناوچه‌ بوو، به‌ لێهاتوویی خۆی و پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی مه‌رکه‌زی و پێش هه‌موانیش پێوه‌ندی ده‌گه‌ڵ فه‌رمانده‌ی هێزه‌کانی هاوپه‌یمانی ئینگلیس و ئه‌مریکا بۆ به‌ ڕه‌سمی ناسینی خودموختاری کوردان له‌ چوارچێوه‌ی ئێراندا، هه‌وڵێکی زۆری دا، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ ئاکامی نه‌بوو و سه‌ر که‌وتنی به‌ ده‌ست نه‌هێنا  و هه‌م حکومه‌تی ناوه‌ندی و هه‌م هێزه‌ ده‌ره‌کیه‌کان به‌ هێندێ بیانووی بێ بنه‌ما دژایه‌تیان له‌ گه‌ڵ ویستی ڕه‌وای گه‌لی کورد کرد. که‌وابوو ته‌نیا ڕێگایه‌ک که‌ له‌ به‌رده‌م گه‌لی کورد و پێشه‌وا دا مابۆوه‌، ڕاگه‌یاندنی حکومه‌تی خودموختار له‌ چوارچێوه‌ی ئێران دابوو.

ئامانجه‌ کانی ئه‌م کۆماره‌ چی بوون؟

له‌ باره‌ی بیروبۆچوونی پێشه‌وا، حیزبی دێموکراتی کوردستان وئامانجه‌کانی کۆماری کورستان زۆر شت گوتراوه‌  و بیستراوه‌. له‌ ڕاستی دا ویستی قازی نه‌مر شتێک زیاتر له‌وه‌نه‌بوو که‌ ئه‌مرۆ ئێمه‌ خوازیاری ئه‌وه‌ین که‌ دابین بکرێ. ویستی ئه‌وان و ڕێبه‌رانی تری کوردیش دابین کردنی ئه‌و خاڵانه‌ بوو که‌ له‌ به‌رنامه‌ی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان دا به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ئاماژه‌یان پێ کرابوو:

1.                   ڕاپه‌ڕاندنی کاروباری هه‌رێمی کوردستان له‌ لایه‌ن کورده‌وه‌ له‌ چوارجێوه‌ی ئێرانێکی ئازاد و سه‌ربه‌خۆ

2.                   خوێندن به‌ زمانی کوردی و هه‌روه‌ها به‌ ڕه‌سمی کردنی زمانی کوردی له‌ هه‌رێمی کوردستان

3.                   به‌ پێی یاسای بنه‌ڕه‌تی ئێران ده‌بێ هه‌رچی زووتر له‌ کوردستان شۆرای ناوچه‌ پێک بێن و هه‌موو کاروباری کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌وڵه‌تی له‌ ژێر نه‌زه‌ری شۆرای پارێزگاکان دا به‌ڕێوه‌ بچێ .

4.                   کاربه‌ده‌ست ومووچه‌خۆرانی ده‌وڵه‌ت ده‌بێ له‌ خه‌ڵکی ناوچه‌ هه‌لبژێردرێن.

5.                   ده‌بێ پێوه‌ندی نێوان وه‌رزێر و خاوه‌ن ملکه‌کان به‌ پێی یاسا ماف و ئه‌رکه ‌کانیان جۆرێک دیاری بکرێ که‌ داهاتووی هه‌ردوولا ته‌زمین بکات.

6.                   حیزبی دێموکراتی کوردستان له‌ گه‌ڵ هه‌وڵدان بۆده‌سته‌به‌رکردنی ئه‌و‌ مافانه‌، تێده‌کۆشێ بۆ یه‌کیه‌تی و برایه‌تی گه‌لانی تری وه‌ک ئازه‌ری و که‌مینه‌کانی تر وه‌ک ئاسوری،ئه‌رمه‌نی وهتد که‌ له‌و هه‌رێمه‌ دا ده‌ژین.

7.                   حیزبی دێموکراتی کوردستان بۆ به‌ره‌و‌باش بوون و گشت گیر کردنی سیستێمی په‌روه‌رده‌و فێرکردن،له‌ش ساغی و هه‌روه‌ها گوزه‌رانی ژیانی خه‌لک له‌ بواره‌کانی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تیدا هه‌وڵ ده‌دا و له‌م بواره‌دا له‌ هیچ فیداکاریه‌ک درێغ ناکات .

8.                   حیزبی دێموکراتی کوردستان خوازیاری تێکۆشانی سیاسی بۆ هه‌موو گه‌لانی ئێرانه‌ که‌ بتوانن به‌ پێی توانا ئه‌رک و مافیان له‌ به‌ره‌وپێش چوون و گه‌شه‌سه‌ندنی وڵاتی خویان دا هه‌بێ .

ده‌ستکه‌وته‌کانی کۆماری کوردستان :

هه‌رئه‌وجۆره‌ که‌ هاونیشتمانانمان ئاگادارن،کۆماری کوردستان سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌موو گیروگرفتانه‌ی که‌ بۆیان پێک هێنا، توانی فه قه ت زیاتر له‌ 11 مانگ ده‌وام بێنێ. هه‌رچه‌ند کارشکێنی و ته‌بلیغاتی خراپ له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی بیانی داگیر که‌ر، ئابلۆقه‌ی ئابووری له‌ لایه‌ن حکومه‌تی ناوه‌ندی تاران و پێشگیری له‌ فرۆشتنی که‌ل و په‌لی به‌رهه‌م هێنراو له‌ کوردستان بۆ ده‌ره‌وه‌ی کوردستان و هتد، له‌ به‌رده‌م گه‌شه‌سه‌ندنی کۆماردا ڕێگر بوون، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش کۆمار توانی به‌ پشتیوانی خه‌ڵک زۆر ده‌سکه‌وت بۆ کۆمه‌ڵانی کوردستان مسۆگه‌ر بکا. بۆ وێنه‌ پێک هێنانی بواری ئاسایش بۆ خه‌ڵک،که‌ له‌و ماوه‌یه‌دا هیچ ناعه‌داڵه‌تیه‌ک له‌ ناوچه‌ی ژیرده‌سه‌ڵاتی کۆمار ڕووی نه‌دا و سه‌ره‌ڕای بواری نائه‌منی له‌ ئێران به‌ گشتی ته‌نیا یه‌ک که‌س له‌ کوردستان گیانی له‌ ده‌ست دا. هه‌موو عه‌شیره‌ت و سه‌رۆک خێڵه‌کان خۆیان به‌ به‌شێک له‌ کۆمار ده‌زانی و به‌ یه‌کیه‌تی و برایه‌تی بۆ به‌ره‌و پێش چوونی تێده‌کۆشان. له‌ بواری په‌روه‌رده‌ و فێرکردن به‌ زمانی زگماکی که‌ هه‌ر له‌ نوامبری 1945دا کتێبی ده‌رسی به‌ زمانی کوردی به‌ چاپ گه‌یه‌ندران و له‌ به‌شێک له‌ قوتابخانه‌کانی کوردستان خوێندن به‌ زمانی کوردی ده‌ستی پێ کرد، هه‌وڵ دان بۆ مۆدێڕن کردنی ژیان وگوزه‌رانی خه‌ڵک،له‌ ڕێگای وازهێان له‌ داب و نه‌ریتی کۆن و دواکه‌وتوو و سه‌رنج دان به‌ مافی ژنان له‌ کوردستان، بۆ وینه‌ هه‌ر له‌ کاتی ڕاگه‌یاندنی کۆمار قازی محمد ده‌ستووری دروست کردنی قوتابخانه‌‌ی سه‌ره‌تایی و دواناوه‌ندی بۆ کچان دا، که‌ له‌و کاتدا ته‌نیا 1% ی ژنان له‌ کوردستان توانای خوێندن و نووسینیان هه‌بوو. هه‌روه‌ها هه‌وڵ دان بۆ به‌ره‌و باش کردنی پێوه‌ندی نێوان وه‌رزێر و خاوه‌ن مڵک و بواری تیجاڕه‌ت و به‌رهه‌م هێنان.

به‌داخه‌وه‌ کات ئه‌وه‌نده‌ نه‌بوو که‌ ئاکامی مسبه‌تی ئه‌و کارو کرده‌وانه‌ ببیندرێ، به‌ڵام ده‌سکه‌وتێک که‌ تائه‌مڕۆش ماوه‌ته‌وه‌ وبه‌ ڕێزه‌وه‌ یادی ده‌کرێ، شێوه‌ی هه‌ڵس و که‌وت وڕه‌فتاری ڕێبه‌رانی کۆمارو چۆنیه‌تی سیستێمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کۆمار بوو. به‌ شاهیدی زۆر که‌س که‌ ڕه‌نگه‌ به‌شێکیان ئێستاش له‌ ژیاندا مابن، قازی نه‌مر له‌ میژووی گه‌لی کورددا که‌سایه‌تیه‌کی تایبه‌تی بوو و هه‌تا ئه‌مڕۆش ڕه‌فتاری جوانمێرانه‌ی ته‌نانه‌ت به‌رانبه‌ر به‌ دوژمنانی گه‌لی کورد و وه‌فاداری نه‌مر بۆ کۆمه‌لانی نه‌ته‌وه‌که‌ی بۆته‌ وێردی سه‌رزمان. لێره‌دا ده‌بێ ئاماژه‌ به‌ گه‌وره‌یی ئه‌م ڕێبه‌ره‌ مه‌زنه‌ بکرێ که‌ دوکتۆر قاسملووی نه‌مر له‌ چل ساڵ خه‌بات دا ئاوای باس لێ کردوه‌:

که‌ مه‌لا مسته‌فای نه‌مر بۆ ئاخرین جار له‌ ڕێکه‌وتی 16ی دێسامبری 1946 چۆته‌ لای پێشه‌وا و داوای لێکردوه‌ که‌ له‌ گه‌ڵ بارزانیه‌کان که‌وێ و دڵنیای کرد که‌ هه‌موویان ده‌چنه‌ ژێر فه‌رمانی ئه‌وه‌وه. قازی نه‌مر له‌ وڵام دا ده‌ڵێ: من ده‌زانم که‌ ژیانم داوێمه‌مه‌ترسی، به‌ڵام ئه‌مه‌ گرینگ نیه. من گه‌لی کورد به‌ ته‌نیا جێ ناهێڵم. یانی پێشبینی ئه‌وه‌ی کردبوو که‌ ڕێژیمی شاه‌ په‌نا بۆ جینایه‌ت و ئێعدام کردنی ده‌بات، به‌ڵام ئاماده‌ نه‌بوو گه‌لی کورد به‌ ته‌نیا جێ بێڵێ و له‌ لای خه‌ڵکی کورد مایه‌وه. به داخه وه بارزانیه کان پیویست بو له ژیر فشار، ئیران ته رک بکه ن.

 له‌وه‌که‌ حکومه‌تی ناوه‌ندی له‌ سه‌ر ویستی ئه‌ڕبابه‌کانی به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک مه‌وافقی خودموختاری گه‌لان نه‌بوو، که‌وابوو ده‌بوو هێندێک هۆکار و بیانوو بۆ هێرش بردنه‌ سه‌ر گه‌لی کورد و ئازه‌ری داتاشێ. ئه‌وه‌که‌ حکومه‌تی ئازه‌ربایجان زۆرتر له‌ ژێرسه‌یته‌ره‌ی شوره‌وی دابوو و ڕێبه‌رانی ئه‌و کۆماره‌ش خاوه‌نی ئیدئۆلۆژی کومونیستی بوون، بۆ سه‌رکوتی ئازه‌ربایجان، به بیرو باوهری ئه وان،  بیانوویه‌کی باش ده‌هاته‌ به‌رچاو، به‌ڵام تۆمه‌تی ته‌جزیه‌ته‌ڵه‌بی و دارده‌ستی بێگانه‌ بوونی کورده‌کان و شه‌خسی پێشه‌وای نه‌مر ته‌نانه‌ت بۆ ڕێژێمی تارانیش دوور له‌ ڕاستی و درۆ بوو هه‌ر وه‌ک دواتریش ده‌رکه‌وت. چونکه‌ قازی محمد نه‌ کۆمۆنیست بوو و نه‌ سه‌رنجی ده‌دا به‌ ئاکار و کرده‌وه‌ی کۆمۆنیستی له‌ کوردستان. له‌م بواره‌دا وت و وێژه‌کانی پێشه‌وا باشترین به‌ڵگه‌ی ڕاستی ئه‌م بۆچوونه‌ن. کاتێک هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌کان هاتنه‌ ناو ئێران،یه‌که‌م هه‌وڵی پێشه‌وا پێوه‌ندی کردن به‌ دوو ئه‌فسه‌ری ئه‌مریکایی و ئینگلیسی بوو که‌ ده‌یه‌ویست ویستی گه‌لی کورد له‌ گه‌ڵ ئه‌م فه‌رمانده‌رانه‌ بێنێته‌ به‌ر باس که‌ به‌ داخه‌وه‌ ئاکامی نه‌بوو و ئیتر دوای نائومێدی له‌ ئه‌مریکا و ئینگلیس به‌ بێ قه‌بووڵی هیچ شه‌رتێک وڵامی فه‌رمانده‌رانی شوره‌وی دایه‌وه‌.

یه‌که‌م ته‌جربه‌ ی کۆمار هه‌روه‌ک پێشتر باسم کرد ئه‌وه‌یه‌ که‌ گه‌لی کورد دۆست و دوژمنی خۆی باش بناسێ، فێری کردین که‌ شه‌ڕه‌ف و که‌ڕامه‌تی نه‌ته‌وه‌یی خۆمان نه‌فرۆشین. فێری کردین که‌ بۆ بردنه‌سه‌ری پله‌ی زانیاری خۆمان و گه‌له‌که‌مان هه‌ول ده‌ین، مافه‌کانمان بناسین و یه‌کیه‌تی خۆمان بپارێزین. فیری کردوین که‌ به‌ بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌مانه‌ ناتوانین به‌ ئازادی و مافی نه‌ته‌وایه‌تی خۆمان بگه‌ین. ئه‌رکی سه‌ره‌کی سه‌رشانی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی ئه‌و مافانه‌ هه‌وڵ ده‌ین و خۆمان دوور بگرین له‌ نۆکه‌ری،کۆیله‌تی، خۆفرۆشی و پشت له‌ گه‌ل کردن. له‌ کۆتاییدا ئیجازه‌م بده‌ن به‌ پارچه‌ شێعرێک به‌م بۆنه‌وه‌ کۆتایی به‌ وته‌کانم بێنم: (ئه مه له واقع دا شیعرگونه یه که، چونکه من شاعیر نیم و ئه گه ر نه زم و مه قامم ره عایه ت نه کردووه به گه و ره یی خووتان ببورن).

کوماری کوردستان

دووى ريبه ندان سالروژ و يادى كومارى كوردستانه
60 ساله، كه ئه م روژه جيژنى هه مو كوردانه
ميژو له بير ناكا، ئه م رووداوه ی پر گرينگه
كه سه‌‌بت كراوه له به لگه ى سه ركه وتوو روداوانه
ده بى كوردان به بيرهينن ئه م روژه ی پيروزه
به مندالانيان بيژين خه باتى شه هيدانى ئه م ده ورانه
وه كوو قازى، كه له خاترى ئيمه ناروات هه رگيز
ئه و ئيستاش محبوبى دوستان و د
ِرّكى چاوى دوژمنانه
وه کوو هه لوی کوردستان که له چیاکان بالی داوو
ئه و که خدای بارزان بو، ئیستایش له دلی هه مو کوردانه
كورد پيويسته بناسى دوستان و دوژمنانى خو
به دامى ئيحساس نه كه وى، ئه مه دامى قازانج گه رانه
له م ريگه ى دوورو دريژه، كوردان خوينيان داوه
قه ت نابى بلين كه ئه م ده رده ى ئيمه بى ده رمانه
بوهه رده رديك له دنيا، ده رمانى تايبه تى خوى هه يه
ده‌رمانى ده‌ردى كۆمه‌لى كورد، ئاگايى و تيكوشانه
تێكۆشين وئاگايى گه‌لى كورد، ته‌زمينى سه‌ركه‌وتنه
گه‌ر ئه‌م نه‌بى له به رنامه حيزبان، بيشك ئه وه جيگاى گومانه
ئه‌مه ته‌جروبه‌ى 60 سال خه‌باتى راسته‌قينه‌ی ئيمه‌يه
ته‌ونانه‌وه‌ى ئالاكه‌مان، گه‌رچى دژمن ئيژى كورد نه‌زانه
ئيمه نه ته وه ى كورد، مافى خو ده خوازين و به س
بويه چه ك به ده ست بووين له سه رهه ر كيو وچيانه
ئيستا ده بيت به خه بات په له بده ين، حه تا بيشتر له پيش
ئينجا نه به چه كو خنجه ر، به لكوو زورى قه له م له مه يدانه
نه هايه ت ده بى سه ركه ون، ميلله تى كورد وهه موميلله تان
ئاوى به زرى خه باتكارانى پيشو، ئيستاش له م روباره ره وانه
هيوادارين له م سه ده ى 21 دا كه ده ست پى كراوه
كورد به مافى خو ده ست هينى، له ريگاى ئاشتى خوازانه
ميلله تى كورد به هيواى سه ر كه وتنى كوردستان ده ژين
ئه مه ريگه ى دروستى ئازادى هه موو خه‌باتكارانه
سه‌ركه‌وتوو بمێنێ كۆمارى نه‌مرى كوردستان
زندوون قازى وقاسملو وشرفکه ندی ئه مه گولچنی له هه زارانه
ئه مانه چه ند که سیک له شه‌هیدانی ریگای خه باتی کوردوستانه

بژى ناوى پيشه وا قازى محمدى نه مر، سه روكى ئه م روداوه ى ميژووئيه

بژى ناوى شه هيدانى ريگاى ئازادى خوازى كوردستان

بۆ سالروژى 2 رێبه‌ندانى 1384 هه تاوی 

هایدلبرگ آلمان فدرال 20 ژانویه 2006              دکتر گلمراد مرادی

 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.