Ö:: کۆماری کوردستان یا کۆماری مه‌هاباد؟

نووسینی: خه‌لیل غه‌زه‌ڵی

خه‌لیل غه‌زه‌ڵیکۆماری کوردستان، له‌ لایه‌ن هێندێک که‌سه‌وه‌ به‌ کۆماری مه‌هاباد ناو ده‌برێ. ‌ئه‌م که‌سانه‌ به‌ سێ (3) ده‌سته دابه‌ش ده‌کرێن.
یه‌که‌م ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ سه‌رنج ناده‌ن و وردبینانه‌ چاو له‌ خۆیان و رووداوه‌کانی گه‌له‌که‌یان ناکه‌ن. ئه‌م که‌سانه‌ له‌ هه‌موو توێژه‌کانی کۆمه‌ڵدا به‌دی ده‌کرێن. واتا به‌ بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستێکی (پوزیتیڤ تا نیگاتیڤ) یان هه‌بێ هه‌روا شوێن قسه‌ی نه‌یاران و نا حه‌زان که‌وتوون. ئه‌م که‌سانه‌ ته‌نیا ئه‌و ره‌خنه‌‌یه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ که‌ ورد چاو له‌ مێژووی نه‌ته‌وه‌که‌یان ناکه‌ن . به‌ڵام که‌س له‌ دڵسۆزیی و نیشتمانپه‌روه‌رییاندا گومان ناکات.

لایه‌نی دیکه‌ که‌ کۆماری کوردستان به‌ کۆماری مه‌هاباد ناو ده‌به‌ن، کوردانی ناوچه‌ گه‌ران. ئه‌م که‌سانه‌ که‌ ژماره‌یان زۆر نییه‌ هه‌وڵده‌ده‌ن که‌ ئه‌وه‌ی شانازی و لێهاتوویی کۆماره‌ به‌ ناوی مه‌ڵبه‌نده‌که‌ی خۆیانه‌وه‌  تۆمار بکه‌ن. به‌ بێ ئه‌وه‌ بزانن به‌م کاره‌یان؛ ‌یه‌که‌م ته‌عه‌سوب و چه‌قین له‌ گێژه‌نی ته‌سکی ناوچه‌گه‌راییدا ده‌رده‌خه‌ن. دووه‌م، خزمه‌ت به‌ نه‌یارانی نه‌ته‌وه‌ی کورد له‌ بچووک و ناوچه‌یی نیشاندانی یه‌که‌م ئه‌زموونی مودێڕنی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی گه‌له‌که‌ماندا ده‌که‌ن. ده‌سته‌ی سێهه‌م (که‌ به‌داخه‌وه‌ هێندێک که‌سی خۆجێی‌شیان له‌ گه‌ڵه‌) ئه‌و که‌سانه‌ن  که‌ وشیارانه‌ ده‌یانه‌وێ بڵێین که‌ ئه‌و حه‌ره‌که‌ته‌ ناوچه‌یی بووه‌ و هیچ خولیا و ئاوا‌تێکی نه‌ته‌وه‌یی گشت گر و کوردستانیی له‌گه‌ڵ نه‌بووه‌ .

دیاره‌هه‌ڵوێستی به‌شی ئاخر ده‌بێ‌ به‌ گرینگ بگیردرێت. چوونکه‌ ‌دابه‌زاندن و که‌م بایه‌خ نیشاندانی سه‌روه‌ری و خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یه‌ک، له‌ لایه‌ن ئه‌م که‌سانه‌وه‌، بێ‌حورمه‌تی و ته‌وهینه‌ به‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ و راسته‌وخۆ له‌ خزمه‌تی شوڤینیزمی ده‌سه‌ڵاتدار و حکوومه‌ت دایه‌. چوونکه‌ ئه‌و لایه‌نانه‌ش هه‌وڵیان ئه‌وه‌یه‌ که‌ نیشان بده‌ن چتێک به‌ناوی نه‌ته‌وه‌ی کورد (له‌ ئیران) بوونی نییه‌ و ئه‌و رووداوانه‌ی که‌ کۆماری کوردستانی لێ هه‌ڵکه‌وته‌وه‌ یاخی بوونێکی ناوچه‌یی بووه‌.

له‌ هه‌ر حاڵه‌تێک دا ئه‌م ئیدیعایه‌، هه‌رکه‌س بیکات هه‌ڵه‌یه‌. چوونکه‌ گه‌ر چاوێک له‌ رابردوو بکه‌ین و به‌ مێژوودا بچینه‌وه‌، ده‌بینین ‌کۆمار، کۆماری هه‌موو کوردستان (وه‌ک یه‌ک نه‌ته‌وه‌ و یه‌ک خاک) بووه‌. ئه‌وانه‌ی که‌ به‌ مه‌به‌سته‌وه‌ ئه‌م کۆماره‌ به‌ کۆماری مه‌هاباد ناو ده‌به‌ن ده‌بێ بزانن که‌ ئه‌م کۆماره، ده‌سه‌ڵاتی هه‌ر له‌ مه‌هاباد نه‌بووه‌ و ناوچه‌ی موکریان و مه‌نگوڕ و گه‌ورک و فه‌یزوڵابه‌گی و به‌شێکی زۆر له‌ ناوچه‌ی ئه‌رده‌ڵانیشی گرتووه‌ته‌وه‌ (بانه‌ و سه‌قز). هه‌روه‌ها بۆ به‌شه‌کانی دیکه رۆژهه‌ڵاتی کوردستانیش کۆمار به‌ئاسانی ده‌یتوانی په‌ل بکوتێ. به‌ڵام به‌ بوونی هیزه‌کانی بریتانیا ( له‌ سه‌قز به‌ره‌وخوار، واتا به‌ سنه‌ شه‌وه‌) کۆمار نه‌یتوانی ده‌سه‌ڵاتی بگه‌یه‌نێته‌ هه‌موو ناوچه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان. له‌ به‌رانبه‌ردا نوێنه‌ری هه‌موو ناوچه‌کانی کوردستان (هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستان و کورده‌ په‌ڕه‌وازه‌کانی وڵاتانی دیکه‌ش) خۆیان گه‌یانده‌ کۆمار و له‌ بواری جۆربه‌جۆری وه‌ک نیزامی، سیاسی، فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تیدا چالاک و به‌شدار بوون.

بۆیه‌ کۆمار ئه‌وه‌نده‌ هین مه‌هاباد بوو، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش هی بۆکان ، سنه‌، کرماشان و مه‌ریوان و بارزان و بادینان و هه‌ولێر و سلێمانی و ئامێد و قامیشلی و نوسه‌یبین و جه‌زیر و بۆتان بوو.  مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوو‌ مامۆستا قانێع له‌ مه‌ریوانه‌وه‌ به‌ پێی خۆی گه‌یانده‌ چوارچرا و له‌ خزمه‌ت کۆماردا سه‌روماڵی هه‌نگاوی هه‌ڵگرد و پاش رووخانی کۆماریش تاوانه‌که‌ی له‌ زیندانه‌کانی شای ئێران دا دایه‌وه‌ و گه‌وره‌ترین به‌رهه‌می (ئاخرین ماڵی ژیانم کونجی به‌ندیخانه‌یه‌) هۆنییه‌وه‌؟ مه‌گه‌ر  بارزانی و پێشمه‌رگه‌کانی "سابڵاخی" بوون؟ ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی (مسته‌فا خۆشناو و محه‌مه‌د قودسی‌ و عیزه‌ت عه‌بدولعه‌زیز و خه‌یروڵلا عه‌بدولكه‌ریم) که‌ ژیانی ئاسووده‌یان فڕێ دا و خۆیان به‌ کۆمار گه‌یاند و له‌ سه‌رده‌‌ستی سه‌رۆک‌ کۆمار قازی موحه‌مه‌د به‌ فه‌رمانده‌ریی به‌شه‌کانی له‌شکری کوردستان دانران و خزمه‌تیان کرد، مه‌هابادی بوون؟  که‌سانێک که‌ سه‌ره‌نجام له‌ پێناوی ئامانجه‌کانیاندا (ئازادیی کوردستان ) سه‌ریان چووه‌ سه‌ر دار. به‌ڵام هه‌تا هه‌تایه‌ بۆ ئه‌مه‌گناسانی ئه‌م رێگایه‌ رێنوێن و له‌بیر نه‌کراوه‌ن. ئایا ئه‌و ده‌یان و سه‌دان رۆشنبیره‌ که‌ هه‌ر له‌ مسکۆی رووسیاوه‌ تا هه‌ولێر و سلێمانی و سنه‌ و... خۆیان گه‌یاندبووه‌ مه‌هاباد و له‌ خزمه‌ت کۆمار دا بوون، سه‌لمێنه‌ری ئه‌وه‌ نین که‌ ئه‌و کۆماره‌یان به‌ هی خۆیان و وڵاته‌ پارچه‌ پارچه‌ کراوه‌که‌یان زانیوه‌؟

گه‌رچی باسکردنی هه‌موو ئه‌وکه‌سانه‌ی که‌ له‌ شاره‌کانی دیکه‌ی هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستانه‌وه‌ خۆیان گه‌یانده‌ کۆمار و خزمه‌تیان کرد له‌م وتاره‌ کورته‌دا ناگونجێ، به‌ڵام هه‌ر ئه‌و نموونانه‌ی که‌ باسکران سه‌لمێنه‌ری ئه‌و ڕاستییه‌ن که‌ کۆمار هی هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی کورد و هه‌مو کوردستان بووه‌. و ئه‌گه‌ر به‌ر په‌لاماری شوینیزمی ئێرانی به‌ پاڵپشتی ئیمپریالیسته‌کان (به‌ تایبه‌ت ئامریکا) نه‌که‌وتبا و کۆنه‌په‌رستیی خۆماڵی و ده‌ره‌کی و هه‌لومه‌رج، جوانه‌مه‌رگیان نه‌کردایه‌، بێگومان هه‌لومه‌رجی کورد و ناوچه‌که‌ جیا له‌وه‌ی بوو که‌ ئیمرۆ هه‌یه‌. بۆیه‌ لانی که‌م بۆ ئێمه‌ سزاوار نییه‌ به‌ گۆڕانی ناوه‌که‌ی و چکۆله‌کردنه‌وه‌ی تا ئاستی شارێک، له گه‌وریی و جێگه‌ی مێژوویی ( کوماری کوردستان) که‌م بکه‌ینه‌وه‌.

2ی ڕیبه‌ندانی 2006

 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.