Ö:: دوكتور قاسملوو، شۆڕشگێڕی‌ راسته‌قینه

نووسینی: رامبود لوتف پووری

ئه‌گه‌ر چه‌مكی‌ شۆڕش به‌واتای‌ گۆڕانكارییه‌كی‌ قوڵ‌‌و بنچینه‌یی‌ له‌ بنیاد، پێكهاته‌‌و پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌، سیاسی‌‌و ئابوورییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگادا بزانین كه‌ گۆڕانی‌ بارودۆخی‌ ئارایی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌‌و نۆرم‌و به‌هاكانی‌ كۆمه‌ڵگا ده‌گۆڕێ‌، شۆڕشگێڕیش ده‌بێته‌ ئه‌و هێزه‌ مرۆییه‌ی‌ كه‌ ئه‌ركی‌ شۆڕشی‌ به‌ئه‌ستۆوه‌یه‌، واته‌ بواری‌ ده‌رهه‌ست‌و به‌رهه‌ستی‌ پێویست بۆ به‌ئاكام گه‌یاندنی‌ شۆڕش‌و به‌ئۆبژه‌ كردنی‌ سۆبژه‌ی‌ شۆڕش ده‌ره‌خسێنێ‌، به‌دیوێكی‌ دیكه‌دا ده‌توانین بڵێین كه‌ شۆڕشگێڕ له ‌قۆناغی‌ یه‌كه‌مدا هه‌ست به‌پێویستیی‌ شۆڕش‌و بواره‌ له‌باره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌ ده‌كات، له‌قۆناغی‌ دووهه‌مدا هه‌وڵ‌ بۆ تیۆریزه‌‌و میكانیزه‌كردنی‌ بیرۆكه‌ی‌ شۆڕش ده‌دات، قۆناغی‌ سێهه‌م قۆناغی‌ جه‌ماوه‌ری‌ كردنه‌وه‌ی‌ بیرۆكه‌ی‌ شۆڕش‌و رێكخستن‌و مۆبیلیزه‌كردنی‌ خه‌ڵكه‌، له‌م قۆناغه‌دایه‌ كه‌ شۆڕشگێڕی‌ داڕێژه‌ر‌و تیۆریسییه‌ن به‌كرده‌وه‌ دێته‌ گۆڕه‌پانی‌ پراكتیزه‌كردنی‌ تیۆره‌كه‌ی‌‌و به‌ئاكام گه‌یاندنی‌ بیرۆكه‌ی‌ شۆڕشه‌وه‌. كه‌وابوو شۆڕشگێڕ تیۆریسییه‌نێكی‌ پراگماتیسته‌ كه‌ به‌بیروكرده‌وه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ئامانجه‌كه‌ی‌ تێده‌كۆشێ‌. هه‌ڵبه‌ت روون‌و ئاشكرایه‌ كه‌ له‌هه‌ر شۆڕشێكدا هه‌موو شۆڕشگێڕان به‌واتای‌ داهێنانی‌ تیۆریی‌ شۆرش، تیۆریسیه‌ن نین به‌ڵكوو ته‌نیا كۆمه‌ڵه‌ ئێلیتیكی‌ تایبه‌تن كه‌ ئه‌ركی‌ تێوریزه‌كردنی‌ بیرۆكه‌ی‌ شۆڕشیان له‌ سه‌رشانه‌ به‌ڵام هه‌موو شۆڕشگێڕێك پێویسته‌ هه‌ستی‌ به‌پێویسیتی‌ شۆڕش كردبێت‌و له‌لایه‌نه‌ ئێپیستێمیكه‌كانی‌ تێگه‌یشتبێت.

پێویستی‌ شۆڕش‌و گۆڕانكاری‌ لای‌ شۆڕشگێڕ له‌قۆناغی‌ را‌و بۆچوونێكی‌ بێ‌وزه‌ ده‌رباز ده‌بێت‌و به‌قۆناغی‌ باوه‌ڕێكی‌ قووڵ‌‌و بزوێنه‌ر ده‌گات كه‌ له‌بنیادی‌ كه‌سایه‌تییدا ره‌گ داده‌كوتێ‌. به‌و پێیه‌ی‌ كه‌ هه‌رچه‌شنه‌ گۆڕانخوازییه‌كی‌ سیاسی‌، كۆمه‌ڵایی‌‌و ئابووری‌، راسته‌‌و خۆ یا ناراسته‌‌وخۆ روو له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی‌ ده‌كات‌و بنچینه‌كانی‌ مانه‌وه‌ی‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌، تاكی‌ گۆڕانخواز یا شۆڕشگێڕ ده‌بێته‌ مه‌ترسییه‌ك بۆ ده‌سه‌ڵات واتا خوازیاری‌ به‌ده‌سته‌وه‌ گرتنی‌ ده‌سه‌ڵات‌و له‌نێوبردنی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئاراییه‌. لێره‌دا زۆرجار به‌هه‌ڵه‌كه‌سایه‌تیی‌ گۆڕانخوازی‌ شۆڕشگێڕ به‌ده‌سه‌ڵاتخواز ناوزه‌د ده‌كرێ‌، بۆیه‌ پێش ئه‌وه‌یكه‌ برۆینه‌ سه‌رباسی‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ شۆڕشگێڕ پێویسته‌ پێناسه‌یه‌ك بۆ كه‌سایه‌تیی‌ ده‌سه‌ڵاتخواز بكه‌ین، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ئاماژه‌ به‌پێناسه‌یه‌ك ده‌كه‌م كه‌ "ئه‌ریك فرۆم" بۆ كه‌سایه‌تیی‌ ده‌سه‌ڵاتخوازی‌ ده‌كات: "بونیادی‌ كه‌سایه‌تیی‌ ده‌سه‌ڵاتخواز، بونیادی‌ كه‌سایه‌تیی‌ كه‌سێكه‌ له‌سه‌رێكه‌وه‌ به ‌ته‌سلیم بوون به‌هێزێكی‌ تر‌و پشتبه‌ستنی‌ ره‌مزی‌ به‌خاوه‌ن پله‌‌و پایه‌‌و ده‌سه‌ڵاته‌كان هه‌ست به‌هێز‌و شوناسی‌ خۆی‌ ده‌كات، له‌سه‌رێكی‌ تریشه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ ره‌مزیی‌ به‌سه‌ركه‌سانێكدا هه‌یه‌ كه‌ ته‌سلیمی‌ ئه‌و ده‌بن یان پشتی‌ پێ‌ده‌به‌ستن. واته‌ كه‌سایه‌تیی‌ ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌ ئه‌و ده‌مه‌ هه‌ست به‌هێز‌و شوناسی‌ خۆی‌ ده‌كات كه‌ خۆی‌ له‌خزمه‌تی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ به‌رواڵه‌ت پایه‌دار ده‌بینێته‌وه‌‌و ده‌بێته‌ به‌شێك له‌و ده‌سه‌ڵاته‌‌و له‌هه‌مان كاتیشدا له‌رێی‌ به‌كارهێنانی‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ به‌رامبه‌ر خه‌ڵكێك كه‌ له‌ژێر ده‌ستی‌ ئه‌ودان، گه‌شه‌ ده‌كات. له‌راستیدا ئه‌م حاڵه‌ته‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشییه‌كی‌ ئیزدواجیانه‌ی‌ ئازاردان‌و ئازارچه‌شتنه‌ كه‌ هه‌ستی‌ ده‌سه‌ڵات‌و شوناس به‌و ده‌به‌خشێت. ئه‌و كه‌ ده‌بێ‌ به‌به‌شێك له‌ به‌شه‌كانی‌ گه‌وره‌یه‌ك (ئیدی‌ ئه‌و گه‌وره‌یه‌ هه‌رچییه‌ك بێت) خۆی‌ به‌گه‌وره‌ ده‌بینێت. ئه‌گه‌ر به‌ته‌نیا بمێنێته‌وه‌ خۆی‌ له‌ خۆیدا هه‌ره‌س ده‌هێنێت. هه‌ربۆیه‌ هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ده‌سه‌ڵاتداران‌و كه‌وتنه‌ مه‌ترسیی‌ بونیادی‌ ده‌سه‌ڵاتیان، له‌واقیعدا به ‌هه‌ڕه‌شه‌یه‌ك ده‌ژمێردرێ‌ بۆ سه‌ركه‌سایه‌تیی‌ ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌ی‌ ئه‌و كه‌سه‌ (واته‌ هۆكاره‌ وجودی‌‌و عه‌قڵانییه‌كانی‌ ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌). له‌م رووه‌‌وه‌ ئه‌و به‌ناچاری‌ دژ به‌م هۆكارانه‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌ كه‌ مه‌ترسی‌ بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتخوازی‌ دروستده‌كه‌ن. چونكه‌ به‌م رێگه‌یه‌ له‌راستیدا له‌پێناوی‌ پاراستنی‌ هۆكاره‌كانی‌ بوون‌و ژیانی‌ خۆیدا ده‌جه‌نگێت".

ئه‌گه‌ر چاو له‌قوچكه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات له‌ناو رێكخراوه‌ شۆڕشگێره‌كانیشدا بكه‌ین گه‌لێك جار كه‌سایه‌تیی‌ له‌م چه‌شنه‌مان وه‌به‌رچاو ده‌كه‌وێت، بۆیه‌ مه‌رج نیه‌ هه‌ركه‌س كه‌ له‌شۆڕشدا به‌شدار بوو خاوه‌ن كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕانه‌ بێت. هه‌رچه‌ند له‌وانگه‌ی‌ سیاسه‌ته‌وه‌ هه‌موو به‌شدار بووانی‌ شۆڕش به‌شۆڕشگێر پێناسه‌ده‌كرێن به‌ڵام شۆڕشگێڕ له‌روانگه‌ی‌ ده‌روونناسیی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و به‌ بۆچوونی‌ كه‌سانێكی‌ وه‌ك ئه‌ریك فرۆم ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ئامانجدارانه‌‌و به‌باوه‌ڕه‌وه‌ تێكه‌ڵاوی‌ شۆڕش ده‌بێت، واته‌ هه‌ڵوێسته‌كه‌ی‌ پشت به‌مه‌عریفه‌یه‌ك ده‌به‌ستێ‌ كه‌ بۆی‌ بۆته‌ باوه‌ڕ‌و له‌هزر‌و بیریدا ره‌گی‌ داكوتاوه‌‌و بنیادی‌ بۆته‌وه‌. بۆیه‌ كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕ بڕوایه‌كی‌ قایمی‌ به‌خۆی‌‌و رێبازه‌كه‌ی‌ هه‌یه‌‌و له‌دژوارترین هه‌لومه‌رجه‌كانیشدا تووشی‌ له‌رزۆكی‌‌و پاشگه‌زبوونه‌وه‌ نابێت، ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كی‌ به‌رچاوی‌ له‌كه‌سایه‌تیی‌ دوكتور قاسملوودا هه‌یه‌، دوكتور قاسملو‌و رێبه‌رایه‌تی‌ شۆڕشێكی‌ ده‌كرد كه‌ هه‌ڵكشان‌و داكشانی‌ زۆری‌ به‌خۆوه‌ دیوه‌، گه‌لێك قۆناغی‌ شكست‌و سه‌ركه‌وتنی‌ ئه‌زموون كردوه‌، گه‌لێك رۆڵه‌ی‌ ئازا‌و كه‌سایه‌تیی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌گه‌ڵدا بووه‌ كه‌ به‌شێكیان یان شه‌هید یابریندار، كه‌م ئدام‌و په‌ك كه‌وته‌بوونه‌ یا له‌قۆناغێك له‌قۆناغه‌ دژواره‌كاندا تووشی‌ شكست‌و بێ‌هیوایی‌ بوونه‌‌و كاروانی‌ خه‌باتیان به‌جێهێشتووه‌، كه‌ یه‌كێك له‌هۆكاره‌كانی‌ ئه‌م به‌جێ‌هێشتنه‌ ده‌توانێ‌ نه‌بوون یا لاواز بوونی‌ باوه‌ڕی‌ شۆڕگێڕانه‌ له‌و كه‌سانه‌دا بێ‌واته‌ به‌شێك له‌و كه‌سانه‌ خاوه‌ن كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕانه‌ نه‌بوونه‌‌و هه‌ندێك سه‌مه‌دی‌ (ئه‌نگیزه‌) لاوه‌كی‌ راكێشی‌ شۆڕشی‌ كردون. له‌هه‌لومه‌رجێكی‌ ئه‌و تۆدایه‌ كه‌ كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ دوكتور قاسملوو باشتر ده‌رده‌كه‌وێ‌. پاش سه‌ركه‌وتنی‌ شۆرشی‌ ئیسلامی‌‌و له‌كاتێكدا كه‌ وتووێژه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كاتی‌‌و هێزی‌ كورد بۆ دابین‌و ده‌سته‌به‌ر بوونی‌ مافه‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد له‌ئێراندا بێ‌ ئاكام ده‌مێنێته‌وه‌‌و رژیم بڕیاری‌ شه‌ڕ‌و جیهاد ده‌دات، دوكتور قاسملو وه‌ك رێبه‌ری‌ حیزبی‌ دیمۆكرات‌و شۆڕشی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ كورد له‌م پارچه‌یه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئاگاداری‌ ناهاوسه‌نگیی‌ هێزه‌كان‌و به‌هێزتر بوونی‌ نه‌یاره‌كه‌یه‌تی‌، شێلگیرانه‌ بڕیاری‌ به‌رخودان‌و شه‌ڕی‌ چه‌كداری‌ ده‌دات، ته‌نانه‌ت پاش داگیركردنی‌ شار‌و گونده‌كانی‌ كوردستان له‌لایه‌ن هێزه‌كانی‌ رژیمی‌ ئێران‌و پاشه‌كشه‌ی‌ ناچاریی‌ هێزه‌ كورده‌كان بۆ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاتیش دیسان كۆڵ‌ نادات‌و تووشی‌ بێ‌هیوایی‌ نابێت به‌ڵكوو ئاڵای‌ شۆڕش هه‌ر به‌رز راده‌گرێت‌و ده‌ڵێ‌: "به‌بڕوای‌ من ئه‌وه‌ی‌ بۆ شۆڕشگێڕ گرینگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نابێ‌ هیچ كات شه‌رمه‌زاری‌ ویژدانی‌ خۆی‌ بێ‌‌و ده‌بێ‌ هه‌رده‌م بتوانێ‌ ئیددیعا بكا كه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ بۆی‌ كراوه‌‌و له‌ده‌ستی‌ هاتووه‌، له‌پێناو شۆڕش، ئازادی‌‌و رزگاریی‌ نیشتمانه‌كه‌یدا كردویه‌تی‌".

كه‌م نه‌بوون ئه‌و شۆڕشگێڕانه‌ی‌! كه‌ ئاگر به‌سی‌ ئێران‌و عێراق ئه‌ژنۆی‌ شكاندن‌و ترس‌و بێ‌هیوایی‌ دایگرتن. به‌ڵام له‌و ده‌مه‌یشدا قاسملووی‌ رێبه‌ر به‌و په‌ڕی‌ ئازایه‌تی‌‌و لێهاتووییه‌وه‌ شرۆڤه‌ی‌ بار‌ودۆخه‌كه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێ‌: "ئێستا ئه‌گه‌ر مێژوو دووپات بێته‌وه‌‌و ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی‌ كوردستانیان به‌سه‌ردا دابه‌شكراوه‌ بۆ جارێكی‌ دیكه‌ش بۆ تێكشكاندنی‌ جووڵانه‌وه‌ی‌ نیشتمانیی‌ گه‌لی‌ كورد، پێكه‌وه‌ رێككه‌ون (هه‌رچه‌ند كه‌ ئیمكانی‌ شتێكی‌ ئه‌وتۆ كه‌مه‌) كورده‌كان ده‌بێ‌ چ بكه‌ن؟

له‌ هه‌ل‌ومه‌رجێكی‌ ئه‌وتۆدا بۆ كورده‌كان ته‌نیا یه‌ك رێگا ده‌مێنێته‌وه‌، ئه‌ویش بریتییه‌ له‌وه‌ كه‌یه‌ك بگرن‌و به‌هه‌موو هێزیانه‌وه‌ دیفاع له‌خۆیان بكه‌ن. به‌ئاشكرا ده‌بێ‌ بڵێین كه‌ ئه‌مجار باشی‌ ئاشبه‌تاڵ‌‌و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان له‌گۆرێدا نیه‌. به‌ربه‌ره‌كانێ‌‌و خۆڕاگریی‌ گه‌لی‌ كورد له‌شار‌و دێدا هه‌ر درێژه‌ی‌ ده‌بێ‌‌و له‌ته‌واوی‌ شێوه‌كانی‌ خه‌باتیش كه‌ڵك وه‌رده‌گیرێ‌. ئه‌مرۆ جووڵانه‌وه‌یه‌كی‌ به‌ته‌واوی‌ سازماندرا‌و به‌رێبه‌رایه‌تییه‌كی‌ شۆڕشگێڕه‌وه‌ له‌كوردستان له‌گۆرێدایه‌..."

باوه‌ڕ به‌خۆیی‌‌و پشت ئه‌ستوور بوون به‌هێزی‌ شۆڕش له‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ شۆڕشگێرانانه‌یه‌ كه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ له‌بیروكرده‌وه‌ی‌ دوكتور قاسملوودا ره‌نگی‌ دابوه‌وه‌، بۆیه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پسپۆرانه‌ كه‌ڵكی‌ له‌هه‌موو فاكته‌ره‌ ده‌ره‌كی‌‌و ناوه‌كییه‌كان بۆ پێشخستنی‌ شۆڕش وه‌رده‌گرت‌و خاوه‌نی‌ دیپلۆماسییه‌كی‌ به‌هێز بوو بۆ پێكهێنانی‌ پێوه‌ندی‌‌و دۆستایه‌تی‌ له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌ كوردستانی‌، ئێرانی‌، ناوچه‌یی ‌‌و جیهانییه‌كان، به‌ڵام له‌پێشدا گرینگایه‌تی‌ به‌هێز‌و وزه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ ده‌دا‌و ده‌یگوت: "له‌پێشدا، بابایه‌خ به‌هێزی‌ بێ‌پایانی‌ گه‌لی‌ كورد بده‌ین‌و له‌خۆمان‌و خه‌باتی‌ خۆمان دڵنیا بین‌و وه‌ك عامڵێكی‌ سه‌ربه‌خۆ له‌مه‌یدانی‌ سیاسیی‌ وڵاتدا خۆ بنوێنین، ئه‌و كاته‌ پشتیوانمان زۆر ده‌بێ‌‌و هه‌لومه‌رجی‌ سه‌ركه‌وتن باشتر ئاماده‌ ده‌بێ‌".

شۆڕشگێڕ یا ئاژاوه‌ خواز
ته‌نیا هۆكاری‌ شۆڕشگێڕانه‌ نیه‌ كه‌ مرۆڤ له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ زاڵ‌ یاخی‌ ده‌كات‌و سه‌مه‌دی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ تێدا دروست ده‌كات، واته‌ هه‌ندێك جار به‌رژوه‌ندیی‌ تاكه‌كه‌سی‌ هانده‌ری‌ سه‌رهه‌ڵدان‌و یاخی‌ بوونی‌ مرۆڤه‌، مه‌به‌ستم له‌م قسه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ جیاوازییه‌ك دابنێین له‌نێوان كه‌سایه‌تی‌ شۆڕشگێڕ‌و كه‌سایه‌تی‌ ئاژاوه‌خوازدا.

شۆڕشگێڕ بۆیه‌ دێته‌ گۆڕه‌پانی‌ خه‌بات‌و ئاڵای‌ شۆڕش هه‌ڵده‌گرێت كه‌ له‌نێوه‌رۆكی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ زاڵ‌‌و پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌، سیاسی ‌‌و ئابوورییه‌ ئاراییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا بێزراوه‌‌و به‌ناكارامه ‌‌و نه‌گونجاویان ده‌زانێ‌ به‌واتایه‌كی‌ دیكه‌ هه‌ست به ‌چه‌وساندنه‌وه‌، نایه‌كسانی‌‌و پێشلێكرانی‌ مافی‌ خه‌ڵك، چین، توێژ یانه‌ته‌وه‌یه‌ك ده‌كات‌و به‌ئه‌ركی‌ خۆی‌ ده‌زانێت دژ به‌و دیاردانه‌ هه‌ڵوێستی‌ خۆی‌ هه‌بێت، له‌راستیدا سه‌رهه‌ڵدانی‌ شۆڕشگێڕ پشت به‌مه‌عریفه‌یه‌ك ده‌به‌ستێ‌ كه‌ له‌به‌ستێنی‌ پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌ سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌، به‌ڵام ئاژاوه‌ خواز ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ سه‌رهه‌ڵدان‌و یاخی‌ بوونه‌كه‌ی‌ هیچ ژێرخانێكی‌ مه‌عریفی‌ نیه‌، به‌ڵكوو ته‌نیا كۆمه‌ڵَێك قازانج‌و به‌رژه‌وه‌ندیی‌ تاكه‌كه‌سی‌ وه‌ك نه‌بوونی‌ خۆی‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدایه‌ كه‌ هانده‌ریه‌تی‌، واته‌ چون خۆی‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا نابینێته‌وه‌، ره‌خنه‌گریه‌تی‌ و دژایه‌تیی‌ ده‌كا، ده‌نا ئه‌گه‌ر هه‌ر ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ چه‌وسێنه‌ره‌ به‌بێ‌ ئه‌وه‌یكه‌ هیچ چه‌شنه‌ گوڕانێكی‌ مه‌عریفی‌ یا سیستماتیك له‌خۆیدا پێك بێنێ‌ یا پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌، سیاسی‌‌و ئابوورییه‌كان به‌ئاقارێكی‌ داوه‌رانه‌دا به‌رێت، به‌س له‌پێكهاته‌ی‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یدا جێگایه‌كیش بۆ ئه‌و ته‌رخان بكات‌و پله‌‌وپایه‌كی‌ بداتێ‌، بێ‌ده‌نگ ده‌بێت، نه‌ك هه‌ربێ‌ده‌نگ ده‌بێت به‌ڵكوو ده‌بێته‌ پاساوده‌ری‌ كه‌موكۆری‌‌و هه‌ڵاواردنه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵاتیش به‌له‌به‌ر چاوگرتنی‌ ئه‌م پێناسه‌گه‌ له‌بابزانین رێبه‌ری‌ شه‌هید دوكتور قاسملوو شۆڕشگێڕ بووه‌ یائاژاوه‌خواز؟

دوكتور قاسملوو هه‌م به‌پێی‌ پێگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی‌‌و هه‌م به‌پێی‌ پێگه‌ زانستی‌‌و سیاسییه‌كه‌ی‌ ده‌یتوانی‌ شوێن‌و جێگایه‌تی‌ باشتر ‌و به‌رزتری‌ له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ ئێران یاخود لانی‌ كه‌م له‌ئه‌ورووپا هه‌بێ‌، به‌ڵام ده‌بینین به‌و په‌ری‌ له‌خۆ بوردوویی‌‌و به‌ گیانێكی‌ شۆڕشگێڕانه‌وه‌ له‌كوردستان‌و چیا سه‌ركه‌شه‌كانی‌ ده‌مێنێته‌وه‌‌و باوه‌شی‌ قه‌ندیل‌و هاورێتی‌ پێشمه‌رگه‌‌و ژیانی‌ دژواری‌ پارتیزانی‌ هه‌ڵده‌بژێرێت، دوكتور قاسملوو گه‌لێك جار‌و به‌ڕاشكاوی‌ باس له ‌ئامانجه‌كانی‌ خۆی ‌‌و حیزبی‌ دیمۆكرات ده‌كات‌و جه‌ماوه‌ری‌ بوونی‌ ئه‌و ویستانه‌ ده‌خاته‌ روو،بۆ نموونه‌ له‌كاتی‌ وتوویژ له‌گه‌ڵ‌ دیپلۆمات تیرۆریسته‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له ‌وییه‌ن له‌وڵامی‌ نوێنه‌رانی‌ ئێراندا كه‌ داوا ده‌كه‌ن واز له‌خودمۆختاری‌ بێنێ‌ ده‌ڵێ‌: "ئه‌وه‌یان مومكین نیه‌ كه‌ وشه‌ی‌ خودموختاری‌ چاوپۆشی‌ لێ‌ بكرێ‌. ئه‌م وشه‌یه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد واتایه‌كی‌ عاتیفی‌‌و مێژوویی‌ هه‌یه‌. ئه‌م وشه‌یه‌ سه‌مبولێكه‌".

یان جارێكی‌ دیكه‌‌و له‌وتووێژ له‌گه‌ڵ‌ "عاتفه‌ی‌ گورگین"دا ده‌ڵێ‌: "ئێمه‌ له‌وباوه‌ڕه‌داین پاش تاقیكردنه‌وه‌ی‌ دووسه‌ره‌ ڕۆیی‌ توند‌و تیژ واته‌ سه‌ره‌ڕۆیی‌ پاشایه‌تی‌‌و سه‌ره‌ڕۆیی‌ رژیمی‌ خومه‌ینی‌ كاتی‌ ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ رژیمێكی‌ دیمۆكراتیك له‌ئێران دابمه‌زرێ‌، ئێمه‌ ئاماده‌ نین له‌گه‌ڵ‌ هیچ هێزێكی‌ لایه‌نگری‌ دیكتاتۆری‌ هاوكار بین‌و هه‌ر له‌بنه‌ڕه‌ت دا هه‌رچه‌شنه‌ دیكتاتۆرییه‌ك ره‌د ده‌كه‌وینه‌وه‌. ئێمه‌ ده‌مانه‌وێ‌ بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ كۆتایی‌ به‌كۆبوونه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات له‌تاران بێنین".  ئه‌مانه‌‌و گه‌لێك نمونه‌ی‌ دیكه‌ پیشانده‌ری‌ ئه‌و راستییه‌ن كه‌ یاخی‌ بوون‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ دوكتور قاسملوو به‌دوور بووه‌ له‌هه‌رچه‌شنه‌ مه‌به‌ستێكی‌ تاكه‌كه‌سی‌‌و ئاژاوه‌ خوازانه‌، یاخی‌ بوون بووه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ره‌ڕۆیی‌‌و سه‌رهه‌ڵدان بووه‌ له‌پێناو دابین‌و ده‌سته‌به‌ر بوونی‌ هه‌ندێك ئامانجی‌ گشتی‌‌و به‌تایبه‌تی‌ مافه‌ پێشێلكراوه‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ ژێر ده‌ستی‌ كورد.

شۆڕشگێڕ ئایدیالیسته‌ یا رێئالیست؟
شۆڕشگێڕ به‌و پێیه‌ی‌ كه‌ دژ به‌واقیعی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئارایی‌‌و پێوه‌ندییه‌كانی‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات، پێویستی‌ به‌خوێندنه‌وه‌ی‌ رێئالی‌ كۆمه‌ڵگا‌و كه‌ره‌سته‌ی‌ گۆڕانی‌ واقیعی‌ هه‌یه‌، ئه‌و بڕوای به‌هێزێكی‌ زه‌وینی‌ بۆ گۆڕانكاری‌ هه‌یه‌ كه‌ ته‌نیا له‌هزر‌و ویستی‌ مرۆڤ‌ و كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكدا به‌رهه‌م دێت. بڕوای‌ به‌بزاوت‌و جۆڵانه‌وه‌یه‌كی‌ ئۆرگانیك هه‌یه‌ كه‌ هه‌موو تاك، چین‌و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا به ‌وێنه‌ی‌ ئه‌ندامانی‌ له‌ش له‌پرۆسه‌ی‌ وه‌گه‌ڕ خستن‌و گۆڕاندا رۆڵیان هه‌بێ‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین شۆڕشگێڕ مرۆڤێكی‌ ریئالیسته‌ كه‌ له‌سه‌ر به‌ستێنی‌ واقیع ده‌ژی‌ نه‌ك له‌ئوتوپیادا، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ مرۆڤ ئایدیالیست كه‌ ئه‌ریك فرۆم گوته‌نی‌ "خاوه‌نی‌ خود شه‌یداییه‌كی‌ فره‌یه‌. له‌راستیدا كه‌سایه‌تییه‌كی‌ ده‌روونپه‌رێشی‌ (نائومێدییه‌كی‌ تێكه‌ڵ‌ به‌خۆ گه‌وره‌زانی‌) هه‌یه‌، كه‌ وه‌كو هه‌ر ده‌روونێكی‌ تری‌ نه‌خۆش له‌دنیای‌ ده‌ورووبه‌ری‌ خۆی‌ جیا‌و پێ‌نامۆیه‌. به‌ڵام رێگاچاره‌یه‌كی‌ له‌به‌رده‌مدایه‌ كه‌ ئه‌و له‌ده‌روونپه‌رێشان جیاده‌كاته‌وه‌. ئه‌و خۆی‌ به‌بیانوویه‌كه‌وه‌ (هه‌ر بیانوویه‌ك بێت، سیاسی‌، ئایینی‌،... هتد) به‌ستۆته‌وه‌‌و كردوویه‌تی‌ به‌كۆڵه‌كه‌ی‌ بوونی‌‌و به‌بتێك‌و به‌ته‌سلیمبوونی‌ ته‌واوه‌تی‌ به‌رامبه‌ر به‌وتبه‌ی‌ خۆی‌، به‌مانا‌و گه‌رمیی‌ ژیان ده‌گات. له‌هه‌لومه‌رجه‌كانی‌ ته‌سلیمبوونیدا شوناسی‌ خۆی‌ له‌و بته‌ ده‌ستێنێت، بتێك كه‌ خۆی‌ قوتی‌ كردۆته‌وه‌‌و ره‌هایی‌ پێ‌ به‌خشیوه‌".

له‌راستیدا شۆڕشگیڕ نه‌بڕوای‌ به‌كاریزما‌و قاره‌مان هه‌یه‌‌و نه‌هه‌وڵ‌ ده‌دا كه‌ ببێته‌ قاره‌مان‌و كاریزما واته‌ بڕوای‌ به‌ئۆتوریته‌ی‌ عه‌قڵانی‌‌و دیمۆكراتیك هه‌یه‌‌و دژبه‌قاره‌مان په‌رستی‌‌و كاریزما په‌روه‌رییه‌، هێز‌و سه‌رچاوه‌ی‌ شۆڕش‌و گۆڕان له‌خه‌ڵكدا ده‌بێنێت نه‌ك له‌بت یا كه‌سایه‌تیه‌كی‌ تایبه‌تدا. هه‌موو هه‌وڵیشی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵك بێنێته‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ئۆرگانیك رۆڵی‌ خۆیان له‌شۆڕشدا ببینن‌و به‌ته‌مای‌ قاره‌مان‌و رزگاریده‌ر نه‌بن. شۆڕشگێڕ گۆڕانخوازێكی‌ پراگماتیسته‌ كه‌ له‌وه‌هم‌و خۆزگه‌دا ناژی‌، به‌پێی‌ ریئالی‌ كۆمه‌ڵگا تیۆری‌ هه‌ڵده‌بژێرێ‌ یا داده‌ڕێژێ‌‌و له‌كرده‌وه‌دا تاقی‌ ده‌كاته‌وه‌. لای‌ ئه‌و هیچ بیر‌و كه‌سایه‌تییه‌ك پیرۆز نیه‌‌و بڕوای‌ به‌هیچ بیر‌و تیۆرییه‌كی‌ نه‌گۆر‌و ره‌ها نیه‌ واته‌ نابێته‌ كۆیله‌ی‌ هیچ بۆچوون‌و ئایدۆلۆژیایه‌ك‌و نایهه‌وێ‌ خه‌ڵكیش بكاته‌ كۆیله‌ی‌ بیر‌و كه‌سایه‌تیی‌ خۆی‌. زۆرجار هه‌ست ده‌كه‌ی‌ شۆڕشگێڕ ئه‌و مرۆڤه‌ وشیار‌و پێگه‌یشتووه‌یه‌ كه‌ كه‌وتۆته‌ جیهانێكی‌ شێت‌و ئیفلیجه‌وه‌، چونكه‌ بۆ پێگه‌یاندن‌و تێگه‌یاندنی‌ خه‌ڵك هه‌وڵ‌ ده‌دات‌و تێده‌كۆشێ‌ هێز‌و تواناكانی‌ خه‌ڵكیان پێ‌بناسێنێ‌، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌ندێك ده‌سه‌ڵاتخواز‌و ئاژاوه‌گێری‌ به‌ناو شۆڕشگێڕ كه‌ وه‌ك مۆره‌‌و په‌یژه‌ی‌ گه‌یشتن به‌ده‌سه‌ڵات چاو له‌خه‌ڵك ده‌كه‌ن.

گه‌وره‌یی‌ لای‌ شۆڕشگێڕ نه‌بوون به‌مۆره‌‌و كۆیله‌یه‌ بۆیه‌ زۆر به‌ئاسانی‌ ده‌ڵێ‌: "نا"‌و مل كه‌ج ناكات. دوكتور قاسملوو ده‌ڵێ‌: "هیچ نیعمه‌تێك له‌جیهاندا له‌ئازادی‌ به‌نرختر نیه‌، ئازادی‌ كه‌رامه‌ت‌و شه‌خسییه‌ت ده‌دا به‌ئینسان‌و رێگا نادا بكرێ‌ به‌مۆره‌.... ئینسان ده‌بێ‌ له‌حاڵه‌تی‌ مۆره‌ بێته‌ ده‌ر، ببێته‌ شه‌خسییه‌ت، ببێته‌ فه‌ردێكی‌ زیندوو‌و چالاكی‌ كۆمه‌ڵ‌".

لێره‌دا ئه‌م راستییه‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌روانگه‌ی‌ شۆڕشگێڕێكی‌ راسته‌قینه‌ی‌ وه‌ك دوكتور قاسملوودا، مرۆڤ كاتێك هه‌ڵده‌دات‌و گه‌شه‌ ده‌كات كه‌ بۆخۆی‌ هه‌ست پێبكات، بۆ خۆی‌ بیربكاته‌وه‌‌و بۆ خۆیشی‌ بڕیار بدات.

شۆڕشگێڕ نوێخواز‌و ره‌خنه‌گره‌
شۆڕش له‌خۆیدا گۆڕانكارییه‌كه‌ بۆ نوێ‌ بوونه‌وه‌. واته‌ ره‌دكردنه‌وه‌ی‌ باری‌ ئارایی‌‌و هه‌نگاونان به‌ره‌‌و بار‌ودۆخێكی‌ نوێتر‌و پێشكه‌وتووتره‌، كه‌وابوو ده‌سپێكی‌ شۆڕش گومانێكه‌ كه‌ ده‌خرێته‌ سه‌رئێستا، رابردوو‌و نه‌ریته‌ ده‌ست‌و پاگره‌كان، هانا ئارێنت سه‌باره‌ت به‌پرۆسه‌ی‌ شۆڕش ده‌ڵێ‌: "چه‌مكی‌ نوێی‌ شۆڕش له‌م تێگه‌یشتنه‌ جیا ناكرێته‌وه‌ كه‌ ره‌وتی‌ مێژوو له ‌ناكاو سه‌ر له‌ نوێ‌ ده‌ست پێده‌كاته‌وه‌‌و چیرۆكێكی‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ نوێ‌ دێته‌ ئاراوه‌ كه‌ قه‌ت نه‌زانراوه‌‌و نه‌گوتراوه‌". ئه‌مه‌ش به‌واتای‌ گۆڕانكارییه‌كی‌ قوول‌و پێكهاته‌ شكێنه‌ بۆیه‌ كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕیش كه‌ شوناسی‌ خۆی‌ له‌چه‌مكی‌ شۆڕشه‌وه‌ وه‌رده‌گرێ‌ ناتوانێ‌ له‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ به‌دوور بێت واته‌ شۆڕشگێڕ خاوه‌ن كاراكته‌رێكی‌ گۆڕانخواز‌و داهێنه‌ره‌.

گۆڕانخوازی‌‌و داهێنانیش پێویستی‌ به‌گیانی‌ ره‌خنه‌گری‌‌و ره‌خنه‌گرتن هه‌یه‌ واته‌ كه‌وتنه‌ به‌ر ره‌خنه‌ی‌ باری‌ ئاراییه‌ كه‌ پێویستی‌ گۆڕان‌و داهێنان دێنێته‌ ئاراوه‌. كه‌ وابوو شۆڕشگیڕ ئه‌و ره‌خنه‌گره‌ شێلگیره‌یه‌ كه‌ به‌كرده‌وه‌ دێته‌ گۆڕه‌پانی‌ گۆڕانكاری‌‌و داهێنانه‌وه‌، ره‌خنه‌ سه‌ره‌كیترین چه‌كی‌ شۆڕشگێڕه‌ كه‌ كه‌ له‌تێگه‌یشتنێكی‌ یا له‌وه‌سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ‌ نه‌ك له‌ وه‌همێكی‌ ئایدیالیستییه‌وه‌.

شۆڕشگێڕ قه‌ت له‌ره‌وتی‌ گۆڕانكاری‌‌و نوێكردنه‌وه‌دا په‌نا بۆ ئامراز‌و میكانیزمی‌ كۆن‌و سواو نابات‌و ده‌زانێ‌ كه‌ به‌كه‌ره‌سته‌ی‌ كۆن‌و رزیو، نوێ‌ چێ‌ ناكرێت‌و سه‌ره‌تای‌ خراپ قه‌ت ئاكامی‌ باشی‌ لێناكه‌وێته‌وه‌، بۆیه‌ یا خۆی‌ تیۆریسیه‌نه‌ نه‌یا به‌دوای‌ تیۆری‌‌و میكانیزمی‌ نوێ‌‌و جیاوازدا ده‌گرێ‌ بۆ گۆڕانكاری‌. لێره‌دایه‌ كه‌ به‌ره‌ شۆڕشگێڕی‌ راسته‌قینه‌‌و نوێخواز له‌ئاژاوه‌ خوازی‌ به‌ناو شۆڕشگێڕ كه‌ به‌مه‌عریفه‌‌و ئامرازی‌ كۆنه‌وه‌و ته‌نیا به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ده‌سه‌ڵات، دروشمی‌ گۆڕان‌و نوێخوازی‌ هه‌ڵده‌گرێت، جیا ده‌كرێته‌وه‌ كه‌سایه‌تی‌ ئاژاوه‌خواز بۆ ره‌وایی‌ به‌خشین به‌خۆی‌ شانازی‌ به‌پێبه‌ندبوونی‌ خۆی‌ ده‌كات به‌نه‌ریت‌و باوه‌ره‌ كۆنه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگاوه‌‌و به‌پێداگرتن له‌سه‌ر باوه‌ڕه‌ نه‌ریتییه‌كان‌و به‌پیرۆزكردنیان ده‌یهه‌وێ‌ سیمایه‌كی‌ خه‌ڵكی‌‌و جه‌ماوه‌ری‌ به‌خۆ بدات، له‌كاتێكدا كه‌ شۆڕشگێڕی‌ راسته‌قینه‌ له‌هه‌مانكاتدا كه‌ ریئالیستانه‌ هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ‌ بیر‌و باوه‌ڕی‌ خه‌ڵك‌و نه‌ریته‌كان ده‌كات، له‌هه‌مان كاتیشدا پێ‌ له‌سه‌رپێویستی‌ گۆڕانی‌ ئه‌و نه‌ریت‌و باوه‌ڕانه‌ داده‌گرێت‌و مه‌عریفه‌و جیهانبینی‌‌و گوتارێكی‌ نوێ‌ پێشكه‌ش ده‌كات، ئه‌م كه‌سایه‌تییه‌ له‌باتی‌ ئه‌وه‌ی‌ ببێته‌ پێدا هه‌ڵبێژی‌ نه‌ریت‌و ده‌سه‌ڵات، بێز ده‌كاته‌وه‌ له‌كۆر‌و كۆبوونه‌وه‌ی‌ نه‌ریتخوازان‌و ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ناشاره‌زا. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێن شۆڕشگێڕی‌ راسته‌قینه‌ هه‌مان رووناكبیری‌ پراگماتیسته‌.

به‌چاوخشاندنه‌وه‌یه‌ك به‌سه‌ر وتار‌و هه‌ڵوێسته‌كانی‌ دوكتور قاسملوودا به‌سانایی‌ ئه‌م راستیه‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ قاسملوو ئه‌و شۆڕشگێڕه‌ راسته‌قینه‌یه‌یه‌ كه‌ ئازایانه‌ نه‌ریته‌كان، پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كۆنه‌كان، ره‌وتی‌ بزوتنه‌وه‌‌و گوتاری‌ زاڵی‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ی‌ ده‌خاته‌ ژێر پرسیار‌و رێگایه‌كی‌ نوێ‌ پێشنیار ده‌كات كه‌ به‌كرده‌وه‌ش بۆ سه‌قامگیركردنی‌ هه‌نگاو ده‌نێ‌. دوكتور قاسملوو له‌كتێبی‌ (كوردستان‌و كورد)دا زۆرجار‌و به‌راشكاوانه‌ نه‌ریت‌و پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئه‌و كاتی‌ كوردستان ده‌خاته‌ ژێر ره‌خنه‌‌و پێ‌ له‌سه‌ر پێویستی‌ گۆڕانكاری‌ داده‌گرێت ره‌خنه‌ له‌گوتاری‌ سۆسیالیستی‌‌و سۆسیالیزمی‌ ئارایی‌ (موجود) كه‌ گوتاری‌ رووناكبیریی‌ زاڵی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ كوردستان، ئێران‌و ته‌نانه‌ت جیهانیشه‌ (به‌تایبه‌ت وڵاتانی‌ جیهانی‌ سێهه‌م) ده‌گرێت‌و دۆزێكی‌ نوێ‌ واته‌ سۆسیالیزمی‌ دیمۆكراتیك دێنێته‌ ئاراوه‌.

دوكتور قاسملوو له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌یدا كه‌ باوه‌ڕی‌ به‌سۆسیالیزم هه‌یه‌ به‌ڵام به‌روانینێكی‌ ریئاله‌وه‌ چاو له‌و دۆزه‌‌و بار‌ودۆخی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ده‌كات، بۆیه‌ پێ‌ له‌سه‌ر گۆرانكاری‌ له‌و دۆزه‌‌و چه‌سپاندنی‌ سۆسیالیزمی‌ دیمۆكراتیك داده‌گرێ‌: "هه‌م له‌باری‌ تیۆرییه‌وه‌‌و هه‌م له‌باری‌ عه‌مه‌لییه‌وه‌ باسی‌ باره‌ باشه‌كانی‌ سۆسیالیزممان كرد، هێندێك گیر‌و گرفتی‌ سۆسیالیزمی‌ مه‌وجوود‌و هۆی‌ ئه‌و گیر‌و گرفتانه‌شمان خسته‌ به‌رچاو‌و، له‌ئاخردا هاتینه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ گیر‌و گرفتی‌ ئه‌ساسی‌ له‌سۆسیالیزمی‌ مه‌وجوود دا، نه‌بوون یان مه‌حدوود بوونی‌ دیموكراسیی‌ سیاسییه‌. ئایا ئه‌و سوسیالیزمه‌ی‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێ‌ دروستی‌ بكه‌ین، به‌ته‌واوی‌ عه‌ینی‌ ئه‌وه‌ ده‌بێ‌ كه‌ له‌وڵاتانی‌ سۆسیالیستی‌ دا دامه‌زراوه‌؟

وه‌لامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ زۆر به‌راشكاوی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌: نا! ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ وه‌زعی‌ وڵاته‌كه‌ماندا ناگونجێ‌. چونكه‌ راسته‌ كه‌ كۆمه‌ڵی‌ كورده‌واری‌ پێی‌ ناوه‌ته‌ قۆناغی‌ سه‌رمایه‌داری‌، به‌ڵام هێشتا خۆی‌ به‌ته‌واوی‌ له‌پێوه‌ندییه‌كانی‌ سه‌رده‌می‌ ده‌ره‌به‌گایه‌تی‌ رزگار نه‌كردوه‌. ته‌ركیبی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ وڵاته‌كه‌مان‌و ته‌ركیبی‌ چینایه‌تیی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئێمه‌، جیاوازییه‌كی‌ ته‌واوی‌ له‌گه‌ڵ‌ كۆمه‌ڵێكی‌ سه‌رمایه‌داری‌ دا هه‌یه‌. فه‌رهه‌نگ‌و سوننه‌تی‌ گه‌له‌كه‌شمان تایبه‌تین‌و، له‌گه‌ڵ‌ فه‌رهه‌نگ‌و سوننه‌تی‌ گه‌لانی‌ دیكه‌ فه‌رقی‌ هه‌یه‌. هه‌ر بۆیه‌ زۆر روونه‌ كه‌ ئه‌و سۆسیالیزمه‌ی‌ ئێمه‌ ده‌مانهه‌وێ‌ دای‌ بمه‌زرێنین، ده‌بێ‌ له‌گه‌ڵ‌ سۆسیالیزمی‌ یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤیه‌تی‌، یان فه‌رانسه‌، یان ویه‌تنام، یان هه‌ر جێگایه‌كی‌ دیكه‌ فه‌رقی‌ هه‌بێ‌" . 

وڵاتانی‌ سوسیالیستی‌ ده‌خاته‌ به‌ر ره‌خنه‌‌و سه‌باره‌ت به‌رۆڵی‌ ره‌خنه‌ له‌و وڵاتانه‌دا ده‌ڵێ‌: "ره‌نگ بێ‌ ئه‌و پرسیاره‌ بێته‌ پێش كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ندامانی‌ حیزب له‌وڵاتانی‌ سۆسیالیستیدا ره‌خنه‌كانی‌ خۆیان به‌راشكاوی‌ بڵێن چ ده‌بێ‌؟ وڵام ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌نه‌زه‌ر زۆربه‌ی‌ ئه‌و ئه‌ندامانه‌، ئه‌م كاره‌ وه‌ك سه‌ر له‌دیواردان وایه‌‌و به‌تاقیكردنه‌وه‌ ده‌زانن كه‌ ئه‌گه‌رچی‌ مومكینه‌ له‌هه‌وه‌ڵدا به‌روواڵه‌ت پێیان بڵێین كه‌ ئه‌و ره‌خنه‌‌و ره‌خنه‌گرتنه‌ مافی‌ خۆیانه‌، به‌ڵام له‌یه‌كه‌م هه‌ڵكه‌وتدا بیانوویان پێ‌ ده‌گرێ‌‌و سزایان ده‌ده‌ن" .

بزوتنه‌وه‌ی‌ كورد‌و ته‌نانه‌ت حیزبی‌ دیمۆكراتیش له‌ژێر چاوی‌ وردبین‌و ره‌خنه‌گری‌ دوكتور قاسملوو ره‌دنابون‌و ئازایانه‌‌و دڵسۆزانه‌ قامك له‌سه‌ر لایه‌نه‌ لاوازه‌كانیان‌و پێویستی‌ ریفۆرم له‌وانه‌ دا داده‌نێ‌:"پێشڕه‌وبوون‌و راده‌ی‌ شۆرشگێر بوونی‌ هه‌موو حیزبێكی‌ سیاسی‌ له‌وه‌ڕا ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ چۆن سه‌یری‌ رابردووی‌ خۆی‌‌و به‌تایبه‌تی‌ هه‌ڵه‌كانی‌ خۆی‌ ده‌كا. حیزبی‌ شۆرشگێڕ نابێ‌ له‌وه‌ بترسێ‌ كه‌ گۆیا به‌باسی‌ هه‌ڵه‌ی‌ رابردوو دوژمنی‌ شاد ده‌بێ‌، یا له‌ئیعتباری‌ حیزبه‌كه‌ كه‌م ده‌بێته‌وه‌. به‌پێچه‌وانه‌ پێ‌لێنان‌و راست كردنه‌وه‌ی‌ هه‌ڵه‌‌و چه‌وتییه‌كانی‌ رابردووی‌ تێكۆشان ناوبانگی‌ حیزب له‌نێو كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكدا ده‌باته‌ سه‌رێ‌‌و جیددی‌ بوون‌و به‌رپرس بوونی‌ حیزبه‌كه‌ نیشان ده‌دا. بۆیه‌ پێویسته‌ كزی‌‌و هه‌ڵه‌كانی‌ زه‌مانی‌ كۆماری‌ كوردستان بگوترێن‌و بخرێنه‌روو. بائه‌وه‌ش بڵێن كه‌ ره‌خنه‌گرتن له‌به‌ڕێوه‌به‌ریی‌ حیزب له‌سه‌رده‌می‌ كۆماری‌ كوردستاندا نه‌ نرخی‌ كۆمار كه‌م ده‌كاته‌وه‌‌و نه‌ئیعتباری‌ به‌رێوه‌به‌رانی‌ ئه‌و وه‌خته‌ی‌ حیزب دێنێته‌ خوارێ‌"

ئه‌گه‌رچی‌ قاسملوو مرۆڤێكی‌ سۆسیالیسته‌ به‌ڵام له‌شیكردنه‌وه‌ی‌ هۆیه‌كانی‌ تێكچوونی‌ كۆماردا ناكه‌وێته‌ ژێر هێژمۆنی‌ روانگه‌ی‌ به‌ستراوه‌یی‌ "dependency"یه‌وه‌‌و ته‌نیا لایه‌نی‌ ده‌ره‌كی‌ تاوانبار ناكات به‌ڵكوو به‌تێڕوانینێكی‌ مۆدێڕنیستییه‌وه‌ "modernization" شرۆڤه‌ی‌ هۆیه‌كانی‌ سه‌رنه‌كه‌وتنی‌ كۆمار‌و لایه‌نه‌ لاوازه‌ نێو خۆییه‌كانی‌ سیستمی‌ كۆمار، حیزبی‌ دیمۆكرات‌و كۆمه‌ڵگای‌ كوردستان ده‌كات. "پاش تێكچوونی‌ كۆماری‌ كوردستان ئه‌و بیر‌و باوه‌ڕه‌ له‌ مێژووی‌ حیزبی‌ ئێمه‌دا به‌هێز بوو كه‌ هۆی‌ ئه‌سڵیی‌ تێك شكانی‌ ئه‌م كۆماره‌، سیاسه‌تی‌ چه‌وتی‌ یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤیه‌تی‌ به‌رامبه‌ر به‌وه‌زعی‌ ئێران بوو. گوایا یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤیه‌تی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانی‌ هاندا بۆ ئه‌وه‌ كۆماری‌ كوردستان دابمه‌زرێنێ‌، له‌پاشان به‌تاقی‌ ته‌نیای‌ به‌جێ‌ هێشت‌و رێژیمی‌ كۆنه‌په‌رستی‌ ئێران توانی‌ به‌هاسانی‌ له‌نێوی‌ به‌رێ‌. ئه‌نجامی‌ ئه‌و لێكدانه‌وه‌یه‌ زۆر روونه‌، ئه‌وه‌ خۆ ئاسووده‌كردن‌و خۆماندوونه‌كردنه‌. تاوانباركردنی‌ خه‌ڵكی‌ دیكه‌ هه‌موو وه‌ختێك له‌ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن خۆشتره‌. بێجگه‌ له‌وه‌ ئه‌گه‌ر لێكدانه‌وه‌مان به‌و شێوه‌یه‌ بێ‌، ئیعترافمان كردوه‌ كه‌ كۆماری‌ كوردستان ده‌ستكردی‌ بێگانه‌ بووه‌‌و ئه‌وه‌ش راست‌و ره‌وان ئه‌وو بیر‌وڕایه‌یه‌ كه‌ دوژمن له‌سه‌ره‌تای‌ پێكهاتنی‌ ئه‌م كۆماره‌وه‌ تا ئێستا بڵاوی‌ ده‌كاته‌وه‌، بیر‌و ڕایه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ‌ واقعییه‌ت رێك ناكه‌وێ‌‌و هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ باری‌ راسته‌قینه‌ی‌ مێژوو بگۆڕێ‌.

هێزی‌ ئه‌سیلی‌ جووڵانه‌وه‌ی‌ ساڵه‌كانی‌ 25- 1324 گه‌لی‌ كورد بووه‌‌و هۆی‌ ئه‌سڵیی‌ پێكهاتنی‌ كۆماری‌ كوردستانیش دیسان هه‌ر ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ گه‌لی‌ كورد ویستوویه‌تی‌ به‌مافی‌ ره‌وای‌ خۆی‌ بگا‌و چاره‌نووسی‌ خۆی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بگرێ‌. ئه‌وده‌م دیاره‌ هۆی‌ ئه‌سڵیی‌ تێكچوونی‌ كۆماری‌ كوردستان كزیی‌ نێوخۆی‌ جووڵانه‌وه‌، كزیی‌ نێوخۆی‌ حیزب‌و له‌پێش هه‌مووان دا زه‌عفی‌ به‌رێوه‌به‌ریی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان بووه‌. ئه‌و كزی‌‌و لاوازییه‌ له‌هه‌موو باره‌كانی‌ ژیان‌و تێكوشانی‌ حیزب‌و كۆماری‌ كوردستان دا خۆی‌ ده‌نواند" .

ئه‌مانه‌‌و ده‌یان نموونه‌ی‌ دیكه‌ ده‌یسه‌لمێنن كه‌ دوكتور قاسملوو وه‌ك شۆڕشگێرێكی‌ راسته‌قینه‌ خاوه‌ن كاراكته‌رێكی‌ ره‌خنه‌گر‌و داهێنه‌ر بووه‌.

كۆنه‌ پارێزی‌ (كۆنسێرڤاتیزم) یا ئاشتیخوازی‌
شۆڕشگێڕ وه‌ك رووناكبیرێكی‌ گۆڕانخواز، مرۆڤێكی‌ شێلگیر‌و رادیكاڵه‌ سه‌باره‌ت بڕوا‌و بۆچوونه‌كانی‌‌و خۆی‌ به‌ده‌ست باری‌ ئارایی‌‌و پێوه‌ندییه‌ كۆنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و سیاسییه‌كان‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ بێدادییه‌وه‌ نادات، بۆیه‌ زۆر سروشتییه‌ كه‌ له‌پێناو گه‌یشتن به‌ئامانجه‌كانیدا په‌نا بۆ كرده‌وه‌‌و میكانیزمی‌ توند‌وتیژیش به‌رێت. له‌جێدا زۆربه‌ی‌ بیریاران، شۆڕش وه‌ك گۆڕانكارییه‌كی‌ توند‌و تیژانه‌ پێناسه‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام لێره‌دا دووبابه‌تی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ دێنه‌ گۆڕێ‌ كه‌ شایانی‌ سه‌رنج‌و تێڕامانن، یه‌كه‌م مه‌به‌ستی‌ شۆڕشگێڕ له‌ گۆڕانكاری ‌‌و ته‌نانه‌ت كرده‌وه‌ی‌ توند‌و تیژ چیه‌؟ جگه‌ له‌وه‌یه‌ كه‌ گۆڕانكاری‌ له‌پێناو پێشكه‌وتن‌و گه‌یشتن به ‌كۆمه‌ڵگای‌ ئازاد ‌و دادوه‌رانه‌‌و ئاشتییه‌كی‌ سه‌قامگرتوو دایه‌؟ شۆڕش میكانیزمێكه‌ بۆ گۆڕانكاری‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ دابین‌و ده‌سته‌به‌ركردنی‌ مافه‌مرۆییه‌كان‌و سه‌قامگیركردنی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌. له‌جێدا شۆڕشگێڕ مرۆڤدۆست‌و ئه‌وینداری‌ ژیانه‌، به‌ژیاندا نه‌نووساوه‌. به‌پیری‌ مردنه‌وه‌ ده‌ڕوا بۆ پێكهێنانی‌ ژیانێكی‌ باشتر. ئه‌وه‌ی‌ له ‌لای‌ ئه‌و ره‌سه‌نه‌ مرۆڤ‌و گیان‌و ژیان‌و مه‌عریفه‌یه‌تی‌. ئه‌و به‌گیانێكی‌ مرۆڤدۆستانه‌وه‌ ره‌خنه‌ له‌باری‌ ئارایی‌‌و سنووره‌ دزێوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا ده‌گرێت و له‌پێناو گۆڕانیاندا ئاگری‌ شۆڕش هه‌لده‌گیرسینێت. كه‌وابوو زۆر لۆژیكییه‌ كه‌ شۆڕشگێڕ له‌هه‌ر قۆناغێك له‌خه‌باته‌كه‌یدا بۆی‌ بلوێ‌ شێوازی‌ ئاشتیخوازانه‌‌و ناتوند‌وتیژ هه‌لبژێرێ‌‌و له‌رێگای‌ وتووێژ‌و دیالۆگه‌وه‌ ئامانجه‌كانی‌ مسۆگه‌ر بكات، ئه‌مه‌ش به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نابێ‌ به ‌كۆنه‌پارێزی‌، سازان ‌و پاراستنی‌ باری‌ ئارایی‌ لێكبدرێته‌وه‌، چوونكه‌ له‌راستیدا شۆڕشگێر وازی‌ له ‌ئامانجه‌كانی‌ نه‌هێناوه‌‌و دانی‌ به‌بار‌ودۆخی‌ كۆن‌و نه‌ریتیدا نه‌ناوه‌، به‌ڵكوو ته‌نیا به‌پێی‌ گونجان میكانیزمێكی‌ كه‌م تێچووتری‌ هه‌ڵبژاردووه‌. دووهه‌م، شۆڕشگێر له‌چ به‌ستێن‌و هه‌لومه‌رجێكی‌ سیاسی‌، كۆمه‌ڵایه‌تی‌، كولتوری‌‌و ئابووریدا ئاڵای‌ شۆڕش هه‌لده‌دات؟ بێ‌گۆمان شۆڕشگێڕی‌ ریالیست ناتوانێ‌ راستییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا‌و پێوه‌ندییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵ‌ له‌هه‌موو بواره‌كاندا له ‌به‌رچاو نه‌گرێت، كه‌وابوو ناچاره‌ له‌وسیستمه‌دا هه‌وڵی‌ گۆڕانكاری‌ بدات، ئه‌و له‌بۆشاییدا ناژی‌‌و ناتوانێ‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ره‌ها هه‌موو ریئالی‌ كۆمه‌ڵگا ره‌دبكاته‌وه‌، به‌ڵام له‌هه‌مانكاتیشدا واز له‌ئیده‌كانی‌ ناهێنێت‌و شێلگیرانه‌‌و به‌شێوه‌یه‌كی‌ لۆژیكی‌ تێده‌كۆشێت كه‌ بیانكات به‌ریئال‌و واقیعی‌ كۆمه‌ڵگا. بۆیه‌ هه‌رچه‌ن بیریارێكی‌ وه‌ك ویكتۆر وۆڵفنشتاین پێی‌ وایه‌ كه‌: "هه‌ركه‌سێك، هه‌رچه‌نده‌ كه‌متر خۆی‌ به‌گۆڕانێكی‌ بنچێنه‌یی‌ كۆمه‌ڵگا‌و به‌ته‌واوه‌تی‌ وه‌لانانی‌ چینێكی‌ سه‌رده‌سته‌وه‌ خه‌ریك بكات. له‌وانه‌یه‌ كه‌متر بتوانێت تایبه‌تمه‌ندییه‌ سایكۆلۆژیكه‌كانی‌ كه‌سایه‌تییه‌كی‌ شۆڕشگێڕ له‌خۆوه‌نیشان بدات‌و هه‌رچه‌نده‌ زۆرتر ئینتیمای‌ به‌كارهێنانی‌ ئامرازێكی‌ سیاسیی‌ ئاشتیخوازانه‌ كه‌ره‌واییه‌كی‌ نه‌ریتی‌ هه‌بێ‌ تێدا به‌هێزتر بێت، ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ خاوه‌ن سایكۆلۆژییه‌كی‌ شۆڕشگێڕانه‌ بێ‌ كه‌متره‌" . به‌ڵام به‌له‌به‌رچاوگرتنی‌ ئامانجی‌ شۆڕش كه‌ گۆڕانكارییه‌كی‌ قوول‌و پێكهاته‌ شكێنه‌ ده‌توانین بڵێین، ئه‌گه‌ر شۆڕشگێڕ له‌قۆناغه‌كانی‌ شۆڕشدا هه‌ستی‌ به‌وه‌كرد كه‌ ئامرازێكی‌ ئاشتیخوازانه‌ی‌ وه‌ك دیالۆگ ده‌توانێ‌ كاریگه‌ر بێت‌و له‌هه‌مانكاتیشدا بنه‌ما هزروی‌‌و ئامانجه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ شۆڕش خه‌وشدار ناكات. بۆ ده‌بێ‌ نه‌توانێ‌ كه‌ڵكی‌ لێوه‌ربگرێ‌؟

دوكتور قاسملوو وه‌ك شۆڕشگێڕێكی‌ شاره‌زا له‌گه‌مه‌ی‌ سیاسیدا له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌یكه‌ پێ‌له‌سه‌ر مه‌به‌ست‌و ئامانجه‌كانی‌ شۆڕشه‌كه‌ی‌ داده‌گرێت. له‌هه‌مانكاتدا ئاگاداره‌ كه‌ له‌چ به‌ستێن‌و هه‌لومه‌رجێكدا گه‌مه‌ی‌ سیاسی‌ ده‌كات‌و زانایانه‌‌و به‌به‌رپرسایه‌تییه‌وه‌ كه‌ڵك له‌هه‌موو ئامرازه‌كان وه‌رده‌گرێت: " ئێمه‌ وه‌كو حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران له‌رۆژی‌ ئه‌وه‌ڵه‌وه‌ رامان گه‌یاندووه‌ كه‌ شه‌ڕخواز نین، ئێمه‌ شه‌ڕ بۆ شه‌ڕ ناكه‌ین. ئێمه‌ شه‌ڕ بۆ شتێكی‌ دیكه‌ ده‌كه‌ین. شه‌ڕه‌كه‌ش ئێمه‌ ده‌ستمان پێ‌نه‌كردووه‌. ئه‌و شه‌ڕه‌ به‌سه‌ر ئێمه‌دا ته‌حمیل بووه‌. شه‌ڕی‌ ئێمه‌ بۆ دێموكراسی‌‌و خودموختارییه‌. هه‌ر وه‌ختێكی‌ به‌دێموكراسی‌‌و خودموختاری‌ گه‌یشتین، ده‌ست له‌شه‌ڕه‌كه‌ هه‌ڵ‌ ده‌گرین. پاشان له‌سیاسه‌تدا ئه‌وه‌ ره‌ش‌و سپی‌ نیه‌، هه‌موو شتێك‌و هیچ شتێك. هه‌ركه‌س ئاوا سیاسه‌ت بكا سه‌رناكه‌وێ‌" . راشكاوانه‌ هه‌رچه‌شنه‌ خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان‌و ته‌سلیم بوون له‌به‌رامبه‌ر هه‌لومه‌رجی‌ سیاسی‌ ناوچه‌‌و وڵاتانی‌ سه‌رده‌ست ره‌دده‌كاته‌وه‌‌و ده‌ڵێ‌: "بۆ ئه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ئه‌ركه‌ گرینگه‌ كه‌ باسم كرد، نیشان بده‌ین كه‌ ئێمه‌ حیزبێكی‌ سه‌ربه‌خۆین، هێزێكی‌ سه‌ربه‌خۆین، داوای‌ دێموكراسی‌‌و خودموختاری‌ ده‌كه‌ین‌و ده‌مانهه‌وێ‌ ئه‌و دیموكراسی‌و خودموختارییه‌ وه‌ربگرین، شه‌ڕی‌ ئێران‌و عێراق هه‌بێ‌‌و نه‌بێ‌ ئه‌وه‌ ره‌بتی‌ به‌ئێمه‌ نیه‌‌و بۆ ئامانجه‌كانی‌ خۆمان هه‌ر شه‌ڕی‌ خۆمان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ین. ئێمه‌ شه‌ڕخواز نین، به‌ڵام ته‌سلیم ته‌ڵبیش نین، ته‌سلیم نابین" .

دۆستایه‌تی‌‌و دوژمنایه‌تی‌
له‌شۆڕشدا ئامانج‌و مه‌به‌ستی‌ شۆڕشه‌ كه‌ دۆست‌و دوژمنی‌ شۆڕشگێڕ دیاری‌ ده‌كات، بۆ وێنه‌ له‌شۆڕشێكی‌ چینایه‌تیدا كه‌ له‌پێناو ماف‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ چینی‌ كرێكاردا ده‌كرێ‌، كرێكاران‌و چینی‌ چه‌وساوه‌ی‌ هاوبه‌رژه‌وه‌ندی‌ ده‌بن به‌دۆست‌و پاڵپشتی‌ یه‌كتر‌و له‌هه‌مانكاتدا چینی‌ بورژوا‌و سه‌رمایه‌داریش ده‌كه‌ونه‌ به‌ره‌ی‌ دژبه‌شۆڕشه‌وه‌، چوونكه‌ له‌جێدا شۆڕشێكی‌ كرێكاری‌‌و گه‌یشتنی‌ كرێكاران به‌ئامانجه‌كانیان، به‌رژوه‌ندیی‌ سه‌رمایه‌دار ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌‌و رووخانی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ بورژوازی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌شۆڕشێكی‌ رزگاریخوازانه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌ییشدا، به‌رژه‌وه‌ندی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ دۆست‌و دوژمن دیاری‌ ده‌كات، گه‌یشتنی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ بنده‌ستی‌ وه‌ك كورد به‌ماف‌و ئازادییه‌كانی‌، بێ‌گۆمان ده‌سه‌ڵاتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ سه‌رده‌ستی‌ فارس یا هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ دیكه‌ی‌ دژی‌ كورد كه‌م ده‌كاته‌وه‌‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌، بۆیه‌ له‌شۆڕشدا‌و به‌تایبه‌ت له‌شۆڕشێكی‌ سیاسیدا، دۆستایه‌تی‌‌و دوژمنایه‌تی‌ به‌پێی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ ده‌كرێ‌، كه‌وابوو هێزێكی‌ فارس كه‌بڕوای‌ به‌مه‌زنایه‌تی‌‌و پیرۆزی‌ ئێران‌و تاقه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌ناوی‌ ئێرانی‌ (به‌شوناسی‌ فارسییه‌وه‌) له‌ووڵاته‌دا هه‌یه‌ قه‌ت ناتوانێ‌ دۆست‌و پاڵپشتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد‌و داكۆكیاری‌ ئامانجه‌كانی‌ بێت، ته‌نانه‌ت هێزه‌ زێده‌خوازه‌ توركه‌كانیش له‌ئێراندا كه‌ چاوی‌ ته‌مایان بڕیوه‌ته‌ خاكی‌ كوردستان قه‌ت ناتوانن دۆستی‌ شۆڕشی‌ كورد‌و هێزه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی‌ بن. بۆیه‌ شۆڕشگێڕ زانایانه‌‌و به‌پێی‌ ئامانج‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ شۆڕشه‌كه‌ی‌ دۆستایه‌تی‌‌و دوژمنایه‌تی‌ ده‌كات‌و قه‌ت ئاماده‌ نابێ‌ له‌پێناو دۆستایه‌تییه‌كی‌ رووكه‌ش‌و بێ‌بنه‌مادا ساویلكانه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ره‌سه‌نه‌كانی‌ شۆڕشه‌كه‌ی‌ بخاته‌ ژێر پێیه‌وه‌‌و قه‌تیش له‌پێناو چه‌پڵه‌ی‌ هێزێكی‌ به‌ناو دۆستدا كه‌ له‌راستیدا به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ دژایه‌تیان له‌گه‌ڵ‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ ئه‌و هه‌یه‌، ئاماده‌ نابێ‌ داژیه‌تی‌ هێزێك بكات كه‌ ده‌توانێ‌ ببێته‌ یارمه‌تیده‌ر‌و دۆستێكی‌ ستراتژیك بۆ ئه‌و.

دوكتور قاسملوو له‌و پێوه‌ندییه‌دا ده‌ڵێ‌:"بابه‌سه‌راحه‌ته‌وه‌ بگوترێ‌ كه‌ ئێمه‌ به‌خاتری‌ دۆستایه‌تی‌ قه‌ت واز له‌سه‌ربه‌خۆیی‌‌و قازانجی‌ میلله‌ته‌كه‌مان ناهێنین. به‌ڵام له‌به‌ر خاتری‌ سه‌ربه‌خۆیی‌‌و قازانجی‌ میلله‌ته‌كه‌مان ئه‌گه‌ر پێویست بوو واز له‌دۆستایه‌تی‌ ده‌هێنین. كه‌وابوو میعیار بۆ ئێمه‌ قازانجی‌ حیزب‌و گه‌لی‌ كورد‌و گه‌لانی‌ ئێران‌و سه‌ربه‌خۆییمانه‌. میعیاری‌ ئه‌ساسی سه‌ربه‌خۆیی‌ بڕیاردانه‌. دۆستایه‌تی‌ ده‌كه‌ین به‌ڵام له‌گه‌ڵ‌ پاراستنی‌ سه‌ربه‌خۆیی‌. ئه‌گه‌ر پێویست بوو دۆستایه‌تی‌ یه‌كه‌ فیدای‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ ده‌كه‌ین، به‌ڵام هه‌رگیز سه‌ربه‌خۆیی‌ فیدای‌ دۆستایه‌تی‌ ناكه‌ین" .

ئاكام
لێكدانه‌وه‌ی‌ هه‌ر كام له‌ره‌هه‌نده‌كانی‌ ژیان‌و كه‌سایه‌تی‌ هه‌ركه‌سێكی‌ شۆڕشگێڕ به‌تایبه‌ت كه‌ رێبه‌ری‌ شۆڕشیش بوو بێت. پێویستی‌ به‌لێكدانه‌وه‌‌و له‌به‌رچاوگرتنی‌ هه‌لومه‌رجی‌ سه‌رده‌م‌و شوێن‌و كاتی‌ ژیانی‌ ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ هه‌یه‌. ره‌نگه‌ هه‌ندێك له‌بوچوون‌و هه‌ڵوێسته‌كانی‌ دوكتور قاسملوو یا له‌خۆیاندا ره‌خنه‌یان له‌سه‌ر بێت یا لانی‌ كه‌م له‌گه‌ڵ‌ هه‌لومه‌رجی‌ ئێستادا نه‌گونجێن‌و پێویستیان به‌پێداچوونه‌وه‌‌و خوێندنه‌وه‌یه‌كی‌ نوێ‌ هه‌بێت، ئه‌مه‌ش به‌هیچ شێوه‌یه‌ك له‌بایه‌خی‌ ئه‌و بۆچوونه‌نانه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ واته‌ نابێ‌ كه‌سایه‌تییه‌كی‌ وه‌ك دوكتور قاسملوو كه‌ له‌سه‌رده‌می‌ شه‌ڕی‌ سارد‌و هه‌لومه‌رجێكی‌ سیاسیی‌ جیاوازدا رێبه‌رایه‌تی‌ شۆڕشی‌ كردوه‌‌و هه‌ڤده‌ساڵ‌ له‌مه‌وبه‌ر شه‌هید بووه‌ به‌ ربه‌ی‌ ئێستا شرۆڤه‌ بكرێت. بۆیه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا هاتووه‌ زیاتر جه‌ختی‌ له‌سه‌ر فاكته‌ره‌ نه‌گۆڕه‌كان كردوه‌‌و هه‌وڵدراوه‌ به‌ ربه‌یه‌كی‌ لۆژیكی‌‌و گونجاو‌و له‌گه‌ڵ‌ سه‌رده‌می‌ ژیانی‌ دوكتور قاسملوو شرۆڤه‌ی‌ ره‌هه‌ندی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ كه‌سایه‌تیی‌ ئه‌و رێبه‌ره‌ بكات. له‌م بابه‌ته‌دا زیاتر لایه‌نه‌ پۆزه‌تیڤه‌كانی‌ ئه‌م كه‌سایه‌تییه‌ به‌رجه‌سته‌ كراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ده‌كرێ‌ له‌بابه‌تێكی‌ دیكه‌دا له‌روانگه‌یه‌كی‌ ره‌خنه‌ییه‌وه‌ شرۆڤه‌ی‌ ژیان‌و كه‌سایه‌تیی‌ دوكتور قاسملوو بكرێت. لێره‌دا هه‌وڵی‌ من ده‌ستنیشان كردنی‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ كه‌سایه‌تیه‌كی‌ شۆڕشگێڕ‌و راده‌ی‌ ره‌نگدانه‌وه‌یان له‌كه‌سایه‌تیی‌ دوكتور قاسملوودا بووه‌.

سه‌رچاوه‌كان:

1.                   الوین استانفورد كوهن، ــ تئوریهای‌ انقلاب، ترجمه‌ی‌ علیرضا طیب، نشر قوس، چاپ اول ــ تهران 1380

2.                   مصطفی ازكیا، ‌ ــ جامعه‌شناسی‌ توسعه‌، نشر كلمه‌، چاپ دوم ــ تهران 1379

3.                   پیته‌ر پلیچ، ــ ئیسكۆرت به‌ره‌و تاران، وه‌رگێڕانی‌ حه‌سه‌نی‌ ئه‌یوب زاده‌، چاپی‌ ده‌زگای‌ وه‌رگێڕان، چاپی‌ دووهه‌م ــ هه‌ولێر

4.                   ئه‌ریك فرۆم، چه‌ند وێستگه‌یه‌كی‌ فیكری‌‌و ئه‌ده‌بی‌، وه‌رگێڕانی‌ ئازاد به‌رزنجی‌، چاپی‌ ده‌زگای‌ سه‌رده‌م، چاپی‌ یه‌كه‌م ــ 2000

5.                   عبدالرحمن قاسملوو، ــ چل ساڵ‌ خه‌بات له‌پێناوی‌ ئازادیدا (كورته‌ مێژووی‌ حیزبی‌ دیمۆكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران)، چاپی‌ كۆمیسیوونی‌ چاپه‌مه‌نی‌ حیزبی‌ دیمۆكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران، چاپی‌ یه‌كه‌م، 1381

6.                   قادر وریا ــ قاسملوو له‌رێبازیدا زیندووه‌، چاپی‌ ئاوێر، چاپی‌ یه‌كه‌م ــ 2005- (نوسین‌و كۆكردنه‌وه)

7.                   كاوه‌ به‌هرامی‌، ــ تاڤگه‌ی‌ هه‌قیقه‌ت، به‌رگی‌ یه‌كه‌م ــ (كۆكردنه‌وه‌)

L0tfpury@yahoo.com

 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.