Ö:: پانۆڕاما. زنجیره‌ی شه‌شه‌م

نووسینی: فـه‌هـد گـرده‌وانـی

پانۆڕاما. زنجیره‌ی شه‌شه‌م
هه‌رجاره‌ی ده‌ینووسێت
یه‌که‌م... ده‌ق و وه‌رگێڕان... شاعیر یا شاعیران یا شاعیره‌کان، هه‌رده‌م ئه‌و مرۆڤه‌ دڵگه‌ورانه‌ن، که‌ له‌ ناخه‌وه‌ مرۆڤیان خۆش ده‌وێ . بۆیه‌ شه‌و و رۆژ ئێشک بۆ ووشه‌ و په‌یڤ ده‌گرن. هه‌تا له‌ ناو چوارچێوه‌ی شیعر دا دایرێژن و به‌ قوورگی مرۆڤی ببه‌نه‌ خوارێ بۆ ناو هه‌ناو{سگ..ناخ}. یا بیخه‌نه‌ به‌ر چاوی مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ی توند و تیژی وه‌لا نێن و خۆشه‌ویستی له‌ دڵی یه‌کتردا بڕوێنن.ئه‌و ده‌قانه‌ چه‌ند پیرۆزن که‌ خزمه‌تی مرۆڤایه‌تی ده‌که‌ن .

‌شاعیر یه‌کێکه

‌ که‌ ده‌توانی رووناکی{تیشک..شه‌وق..تریسک} له‌ ناو که‌وچکێک{مراکێک} دابنێ و

 له ‌پاشان به‌رزی بکاته‌وه‌ {هه‌ڵیبگرێ}[به‌رز رایبگرێ]

 بۆ ئه‌وه‌ی هێز [گوڕ]{توانا..تاقه‌ت} بداته

ده‌مه‌ پیرۆز و ‌جوانه‌ ووشکه‌کانت ،ده‌می پیرۆزت[پیرۆزی ده‌مت]

 ده‌می په‌رستگات {په‌رستگای ده‌مت} {ده‌می عیباده‌ت}{عیباده‌ی ده‌مت}. 

ئه‌وانه‌ چه‌ند په‌یڤی شاعیرێکی کلاسیکی یه‌ و ناوی له‌ ده‌فته‌ره‌که‌م تۆمار نه‌کراوه‌.به‌ چی نووسراوه‌ ئه‌ویش هه‌ر به‌ ساده‌یی شوێنی خۆی داگیر کردووه‌.

شاعیرێکی سویدی ده‌یگووت من له‌ ئیسپانی یه‌وه‌، شیعره‌کانی لۆرکا ده‌که‌مه‌ سویدی ، گووتم دیاره‌ ئیسپانی یه‌که‌ت باشه‌، له‌ وه‌ڵامدا گووتی نه‌خێر به‌هۆی فه‌رهه‌نگه‌وه‌، شیعره‌کان وه‌رده‌گێرم‌. ئه‌وجا کورد کوا فه‌رهه‌نگی سویدی و ئینگلیزی و فه‌ره‌نسی و رووسی و ئیسپانی و زمانانی باشی هه‌یه‌ هه‌تا بتوانی به‌ هۆی فه‌رهه‌نگ شیعران بکاته‌ کوردی.

دووه‌م...له‌ سێداره‌دانی بارزان و عه‌واد... سه‌ری بارزان تکریتیان په‌ڕاند.له‌ مێژووی هه‌ڵواسین و له‌ سێداره‌دان سه‌ر له‌ لاشه‌ جیانه‌بۆته‌وه‌ . ئه‌وه‌ی بارزان تکریتی یه‌که‌مه‌ و ره‌نگه‌ له‌ عێراقی تازه‌دا ئه‌گه‌ر ده‌ستووری له‌ سێداره‌دان بمینێ سه‌ری تریش بپه‌ڕێت . ئه‌وانه‌ی شاره‌زاییان له‌و کاره‌ هه‌یه‌ به‌لایه‌نه‌وه‌ سه‌یره‌، خۆ عه‌واد به‌که‌له‌ش قه‌به‌ تریش بوو که‌چی بۆ خۆی به‌ گوریسه‌که‌ شۆڕ ببۆوه‌. ده‌بێ رێکخراوێکی مرۆڤ دۆستانه‌ دابمه‌زرێ دژی هه‌ڵواسین و له‌ سێداره‌دان ده‌نگ هه‌ڵببڕێ بۆ ئه‌وه‌ی عێراقی تازه‌ له‌ ره‌وشتی کوشتن و ئیعدام و توند و تیژی پاک بکاته‌وه‌. ئه‌و بیرۆکه‌ مرۆڤایه‌تی یه‌ ده‌بێ کاری بۆ بکرێت و خه‌ڵکی بۆ ئاماده‌ بکرێت که‌ تاوان به‌ کوشتنی تاقه‌ که‌سێک له‌ به‌ین ناچێت ، به‌ڵکو ده‌بێ خه‌ڵکی فێر بکرێت که‌ تاوان نه‌بێته‌ ره‌وشتیان. هه‌ردووک تاوانبار بارزان و عه‌واد ده‌ستیان له‌ خوێنی مرۆڤایه‌تی سوور بوو بۆیه‌ گه‌یشتنه‌ ئه‌و رۆژه‌ی که‌ دادگا ره‌حمیان پێ نه‌کات . ئه‌وانه‌ی ده‌بنه‌ هۆی سگ سوتان و ره‌ش پۆشی کردنی خێزانی مرۆڤ ده‌بێ چاوه‌ڕوانیش بێت که‌ رۆژێک له‌ رۆژان تۆڵه‌ی لێده‌کرێته‌وه‌ و خێزانه‌که‌ی ره‌ش پۆش ده‌کات .

 سێیه‌م... سه‌رکه‌وتنی مرۆڤایه‌تی... سه‌دام حوسێنی دیکتاتۆر وه‌کو مۆسۆلینی هه‌ڵواسرا. له‌ خه‌ونیش خۆی نه‌ ده‌بینی هه‌ڵبواسرێ ، به‌ڵام رۆژانه‌ خه‌ڵکی هه‌ڵده‌واسی و خه‌ڵکی ده‌کوشت. دوو ده‌وڵه‌تی دراوسێی هیلاک کرد و به‌ میلیون خه‌ڵکی کرده‌ که‌م ئه‌ندام و به‌ میلیونیشی کرده‌ قوربانی شه‌ڕێکی ناڕه‌وا. هه‌شت ساڵ خه‌وی له‌ چاوان حه‌رام کرد.ده‌وڵه‌تێکی تری قووت دا، ژن و کچی تێدا هه‌تک کرد و زێر وماڵی خه‌ڵکی  تاڵان کرد و دزی. پاروی خواردنه‌که‌ی ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ بوو له‌ قورگی گیرا و عیراق و عیراقی یه‌کانی کرده‌ قوربانی مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و گه‌مارووی ئابووری خسته‌ سه‌ریان. نوری مالیکی له‌ هه‌ردوو بڕیاری له‌ سێداره‌دانی سه‌دام و بارزان وعه‌واد ریزی له‌ رایه‌کانی  به‌رێز جه‌لال تاڵه‌بانی نه‌گرت. مام جه‌لالیش له‌ هه‌ردوو بڕیار بێده‌نگی خۆی نیشان نه‌دا و قسه‌ی خۆی به‌ فیڕۆ دا. مام جه‌لال له‌ سلێمانی بوو که‌ سه‌دام یان هه‌ڵواسی. چووه‌ دیمه‌شق بارزان و عه‌واد یان هه‌ڵواسی. مامجه‌لال پێش ئه‌وه‌ی سه‌فه‌ری ده‌ره‌وه‌ بکات داوای کرد هه‌ڵواسینیان جێ به‌جێ نه‌کرێت و دوابخرێت. به‌ قسه‌یان نه‌کرد. بۆ مام جه‌لال قسه‌کردن و جێ به‌جێ نه‌کردنی قسه‌کانی ئه‌وه‌نده‌ گرنگ نی یه‌، به‌ڵام ده‌بێ مام جه‌لال بزانێ بۆ کاری دیپلوماتی و سیاسه‌ت کردن به‌ گران له‌سه‌ری ده‌وه‌ستێت. ئیمزای مام جه‌لال وه‌کو سه‌رۆکی عێراقی به‌ هیچ ناچێت بۆیه‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌و قه‌ڵه‌مه‌ که‌سکه‌[سه‌وزه‌] نه‌بوون هه‌تا مام جه‌لال به‌کاری بهێنێ . هیوادارم مام جه‌لال قسه‌کانی خۆی به‌ گران رابگرێت و به‌ فیڕۆی نه‌دات.

چواره‌م...سێ هه‌زار سه‌ربازی ئه‌مریکی... له‌ ساڵی رابردوو واته‌ 2006 بووه‌ 3000 سه‌ربازی ئه‌مریکی له‌ عێراقدا گیانیان به‌خت کرد.کوشتنی سه‌ربازی ئه‌مریکی بۆ ئه‌مریکیه‌کان زۆر به‌ گرانبه‌هاتر ده‌وه‌ستێت له‌ کوشتنی خه‌ڵکی سیڤیلی عێراقی و کوردستانی.سه‌ربازه‌ئه‌مریکییه‌کان له‌کاتی کوشتنیان ره‌وانه‌ی ئه‌مریکا ده‌کرێنه‌وه‌، به‌ڵام خه‌ڵکی له ‌لای خۆمان به‌کۆمه‌ڵ ده‌نێژران. گه‌لێک که‌س هه‌نووکه‌ش لاشه‌که‌ی به‌بێ ناز شاردراوه‌ته‌وه‌ و که‌س نازانێ له‌کوێ خه‌وتووه‌. ئه‌مریکی یه‌کان به‌ ریزه‌وه‌ سه‌ربازه‌کانیان ده‌نێژن. ئه‌و کوشتنه‌ زۆره‌ بووه‌ هۆی سه‌رکه‌وتنی دیموکراته‌کان له‌ ده‌نگدانی ئه‌مجاره‌ و ره‌نگه‌ ئه‌گه‌ر ئاوا به‌رده‌وام بێت جۆرج بۆشیش بدۆڕێت.لای خۆمان گه‌لێک که‌س بوونه‌ خۆراکی شه‌ری براکوژی بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رۆکه‌که‌ی له‌ حوکمدا بمینێت.

پێنجه‌م...زه‌لمای خه‌لیل زاد...له‌ مێژووی سیاسی ئه‌مریکا دا گه‌لێک یه‌هوودی پۆڵۆنی.. چیکی.. رووسی.. رۆمانی.. نه‌مساوی.. ئه‌ڵمانی... هتد ده‌سه‌ڵاتی به‌رزیان هه‌بووه‌ له‌ سیاسه‌تدا و جێگای خۆیان له‌ناو حیزبی دیموکراتی و کۆماری ئه‌مریکا کردۆته‌وه‌ و ده‌ستیشیان له‌ سیاسه‌تدا رۆیشتوو بوو. به‌ڵام موسڵمانێک و رۆژهه‌ڵاتی یه‌ک ئه‌و پۆسته‌ به‌رزه‌ی نه‌بینیووه‌ که‌ هه‌نووکه‌ خه‌لیلزاد ده‌یبیت. باڵیوزی ئه‌مریکا له‌ ئه‌فغانستان و له‌ عێراق و پاشان له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان، کارێکی ئه‌وه‌نده‌ که‌م نییه‌. خه‌لیلزاد پاریزگاری سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریکا له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان ده‌کات، ده‌بێ سه‌رکردایه‌تی کورد تێبگات که‌ دۆستایه‌تی خه‌لیلزاد و سه‌رکردایه‌تی کورد له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی یه‌کانی ئه‌مریکا بووه‌ نه‌ک ماچوموچ و خۆشه‌ویستی زه‌لمای بۆ کورد و کوردستان .‌

 شه‌شه‌م...نه‌وت و گاز... ئه‌و کوردستانه‌ چۆن ده‌بێته‌ دوبه‌ی و ئه‌بوظه‌بی.. کوا ئه‌و شیخ [زاید]انه‌ی کوردستان هه‌تا بۆ فه‌قیر و هه‌ژاران نه‌وت و گاز له‌ نرخی 200 دۆلار که‌متر بکه‌نه‌وه‌. دوبه‌ی و ئه‌بوزه‌بی له‌ شه‌سته‌کان بیابان بوو هه‌نووکه‌ فرۆکه‌وانی سویدی به‌ مه‌منوونی ده‌چیته‌ ئه‌وێ و کار ده‌کات. دکتۆری ئه‌ڵمانی هه‌زار جار هه‌وڵده‌دات هه‌تا بچیته‌ دوبه‌ی خه‌ڵکی ئازمایش بکات. خه‌ڵکی کوردستان ده‌چنه‌ تاران و عه‌مان و دیمه‌شق بۆ چاره‌سه‌ر کردنی خۆیان. دیاره‌ ئه‌وانه‌ی دۆلار له‌ گیرفانیان گۆرانی ده‌ڵێت. ئه‌و 15 ساڵه‌ بۆ حوکمرانی دیاره‌ ماوه‌یه‌کی که‌مه‌ هه‌تا حاکمی کورد چاره‌سه‌رێک بۆ ئه‌و خه‌ڵکه‌ ده‌دۆزیته‌وه‌. به‌ر له‌ 30 ساڵ کاره‌با چاکتر بوو..نه‌وت و گاز زیاتر بو..هه‌نووکه‌ جاره‌کی تر منداڵی کورد له‌به‌ر سۆبه‌ی دار خۆی گه‌رم ده‌کاته‌وه‌ و له‌به‌ر چرای لاله‌ وفانووس خوێندنی ده‌ور ده‌کاته‌وه‌ .ئه‌ی که‌ی سه‌یری {ئیمیله‌کانی} ده‌کات و له‌ رێگای کۆمپیوته‌ره‌که‌ی هه‌واڵی جیهان ده‌خوێنیته‌وه‌. هه‌نووکه‌ شاره‌کان گه‌لێک گه‌وره‌ بووینه‌ و هه‌موو خه‌ڵکی گوندیان به‌ خۆشی و ناخۆشی هێنایه‌ ناو شار گونده‌کان جاران حکوموت تێکی ده‌دا و ده‌یروخاند هه‌نووکه‌ لێپرسراوه‌کان و ده‌وڵه‌ت خه‌ڵکی گوندی تووشی شار ده‌کات. ده‌شتی هه‌ولێر سه‌وزایی نامینێ {کونه‌گورگ و داره‌تو و که‌سنه‌زان و حه‌سارۆکان و بنه‌سڵاوه‌ و درۆپه‌ و شاوێس و داره‌مان و گرده‌ره‌شه}‌ گوند بوون و خه‌ڵکی به‌ خۆی کشتوکاڵ و شینایی تێدا ده‌کرد و به‌روبوومه‌که‌ ده‌هاته‌ شار و خه‌ڵکی پێ تێر ده‌کران. هه‌نووکه‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ جوتیاره‌ گه‌نم و جۆ و ته‌ماته‌ و بامیا و باینجانی تورکیا و ئێران و سوریا و چین و کوریا ده‌کڕێت و ده‌خوات. ئه‌وه‌ چۆن کاک مه‌سعوود به‌ راوێژکاره‌کانی نه‌گووت دوبه‌ی چۆن دروستکراوه‌ هه‌تا به‌ دروستکردنی دوو سوپه‌رمارکێت هه‌ولێر بکاته‌ دوبه‌ی. خوایه‌ به‌یانی که‌ خه‌ڵکی که‌رکوک و سلێمانی و هه‌ولێر و دهۆک له‌ خه‌و هه‌ڵسان به‌ هه‌وڵ و قوه‌تی خۆت بۆیان بکه‌ی به‌ دوبه‌ی .

 حه‌فته‌م...ئیسماعیل هه‌نییه‌...قوڕ به‌سه‌ره‌ی سه‌رۆکوه‌زیریشه‌ ،که‌چی له‌ سنوور رێگای پێنه‌درا بگه‌ڕێته‌وه‌ فه‌له‌ستین به‌ خۆیی و ئه‌و هه‌موو دۆلاره‌ی که‌ له‌ ئێران په‌یدای کردبوو. ئیسرائیل بێشه‌رمانه‌ ئیهانه‌ی کردوو و ناچاری کرد پاره‌که‌ له‌ قاهیره‌ به‌جێ بهێڵی .ئیسماعیل هه‌نیه‌ خاوه‌نی فرۆکه‌خانه‌ نی یه‌، خاوه‌نی خاکی ئازاد کراو نی یه‌ که‌چی په‌نجه‌ی[قامکی] هه‌ڵده‌شه‌قێنی و ده‌ڵێ ئێمه‌ دان به‌ بوونی ئیسرائیل نانێین. به‌ڵای ده‌نگدانی دیموکراتی بووه‌ ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ی ژیانی رۆژانه‌ی خه‌ڵکی فه‌له‌ستین و دووچار بوونی شه‌ڕی ناوخۆیی.

 فـه‌هـد گـرده‌وانـی 20/1/2007 ستۆکهۆڵم‌
 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.