Ö:: وتووێژ له ‌گه‌ڵ کاک حه‌سه‌ن حاته‌می

پێکهێنانی گفتوگۆ: موکریان نستانی

ڕووداوه‌ هه‌نوكه‌ییه‌كان، پێشینه‌ی مێژوویی و سیاسیان هه‌ن كه تێگه‌یشتنیان وا پێویست ده‌كا، خوێندنه‌وه‌یه‌كی هزری ـ تیئۆری، ئه‌نجامه‌كان بكرێ له ڕوانگه‌ی هۆكار و كاریگه‌رییه مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیه‌كان. بۆ باس و لێدوان له پرسگه‌لێكی سیاسی و مێژوویی، به‌ڕێوه‌به‌رانی گۆڤاری ڕێژوان، گفتوگۆیه‌ك له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كاك حه‌سه‌ن حاته‌می چالاكی سیاسی و شاره‌زا له مێژووی سیاسی بزووتنه‌وه كوردیی و ئێرانییه‌كان، پێكدێنن.

ڕێژوان: وێڕای به‌خێرهاتن، ئاماده‌بوونت له‌م گفتوگۆیه‌ داجێگای ڕێز و سوپاسی ئێمه‌یه. به‌ڕێز حاته‌می، با له‌ چه‌مكی سیاسه‌ته‌وه ده‌ستپێبكه‌ین، وه‌ك پێناسه، سیاسه‌ت پێناسه‌یه‌كی دیاری نیه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌كرێ باس و لێكۆڵینه‌وه و له ڕوانگه جیاوازه‌كانه‌وه له چه‌مكی سیاسه‌ت بكرێ. بۆ ئاسان تێگه‌یشتن ده‌توانرێ كه سیاسه‌ت بكرێ به دوو به‌ش، تیئۆری و كرده‌یی ـ عملی ـ . تێگه‌یشتنی ئێوه له چه‌مكی سیاسه‌ت چیه و به‌شه سه‌ره‌كییه‌كانی واتا تیئۆری و كرده‌یی، چۆن ده‌توانن جۆرێك له هاوسه‌نگیی له سیستێمێكی دیاریكراو دا، دروستبكه‌ن؟
حاته‌می: به سڵاوێكی گه‌رم له به‌ڕێوه‌به‌رانی گۆڤاری ڕێژوان و سپاس بۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی كه بۆ منتان ڕه‌خساند، هه‌تا له‌گه‌ڵ گۆڤاره‌كه‌تان بدوێم و له ڕێگه‌ی ئه‌و گۆڤاره‌وه، ساتێك له‌گه‌ڵ خوێنه‌رانتان به‌ره‌وڕوو بم.

هه‌ر وه‌ك به دروستی بۆ خۆت باست كرد،سیاسه‌ت " پێناسه‌یه‌كی دیاری نیه" به‌ڵام سیاسه‌ت به باوه‌ڕی من به چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌به‌ری ژیانی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك له جیهان دا له هه‌موو بواره‌كاندا، به شێوه‌ی جۆراوجۆر پێناسه ده‌كرێ.یا به‌قه‌ولێک،سیاسه‌ت هو‌نه‌ری مومکینه‌.

سیاسه‌ت له چه‌مك ڕا بۆ واقیع ـ رئاڵ ـ گۆڕانێكی زۆر گرینگی به‌سه‌ر دا هاتووه، هه‌تا گه‌یوه‌ته ئه‌مڕۆ، به تایبه‌تی له دوای ڕێنیسانس ـ له ئورووپا ـ كه ئاڵوگۆڕێكی زۆر به‌سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ری وڵاته‌كان دا هات. هه‌روه‌ها دوای شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانی دوو سیستێمی دژ به‌یه‌ك ـ سۆسیالیزم و كاپیتالیزم ـ گۆڕه‌پانی ئه‌سڵیی سیاسه‌تیان، گۆڕی.

دوای شه‌ڕی دووه‌می جیهانی دوو سیستێمی ناوبراو، زیاتر له پێشوو له به‌رانبه‌ر یه‌ك ڕاوه‌ستان و ئیتلافی كاتی شه‌ڕ یانی شووڕه‌وی، ئه‌مریكا، ئینگلیس و فه‌ڕه‌نسا، بوو به حاڵه‌تی دژ به‌یه‌ك و به جیابوونه‌وه ی شووڕه‌وی و ژماره‌یه‌ك له وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئورووپا له ئه‌مریكا و هاوپه‌یمانه‌كانی له ڕۆژئاوای ئورووپا، دنیای دوو جه‌مسه‌ری دروست بوو. سیاسه‌ت له‌و ڕێگه‌یه‌وه كانالیزه كرا. ئه‌و شێوه سیاسه‌ته‌ له جیهان دا نزیك نیو سه‌ده درێژه‌ی كێشا. له‌و ماوه‌یه‌ دا شه‌ڕی سارد به‌رهه‌می نادروستی زلهێزه‌كان بوو وه گه‌وره‌ترین زه‌بریشی له پێشكه‌ووتنی كۆمه‌ڵگه و بیری ئازاد دا و زۆرترین پێشكه‌ووتنه‌كان و داهێنانه‌كان له ڕێگه‌ی میلیتاریزه‌كردنی ئه‌تۆمی و مووشه‌كی و ...، پڕچه‌ككردنی هێزه نیزامیه‌كان به‌كاربران كه به‌داخه‌وه ئێستاش به شێوه‌یه‌كی جیا له ده‌ورانی شه‌ڕی سارد درێژه‌ی هه‌یه.

له دوو ده‌یه‌ی ڕابردوودا به گشتی و له‌و 15 ساڵی ڕابردوودا به تایبه‌تی، ڕه‌وتی ڕووداوه‌كان ئه‌وه‌نده خێرا و دوور له تیئۆرییه‌كان ڕوو ده‌ده‌ن و به هۆی ئامێره پێشكه‌ووتوه‌كان و پێوه‌ندییه خێرایه‌كان و ڕاگه‌یه‌نه گشتییه‌كان به ئاگاداریی خه‌ڵك ده‌گه‌ن؛ كه سیاسه‌تمه‌داره‌كان زیاتر چاویان له ڕووداوه‌كانه، نه‌ك لێكدانه‌وه‌ی تیئۆرییه‌كان به ته‌واووی. به كورتی ده‌توانم بڵێم: ئێستا زیاتر پراكتیك ( كرده‌‌وه) كان تیئۆرییه‌كان ده‌خوڵقێنن نه‌ك تیئۆرییه‌كان ڕوودان درووست ده‌كه‌ن. مه‌گه‌ر هێندێك ڕووداوه ده‌گمه‌نه‌كان، نه‌بن.

بۆ هاوسه‌نگی دروستبوون له نێوان سیاسه‌ت و پراكتیك دا، ناسینی كۆمه‌ڵگه‌كان به شێوه‌ی ڕاسته‌قینه، نوخبه‌كان ( هه‌ڵكه‌وتووه‌كان ) ی كۆمه‌ڵگه، ئه‌حزاب و ڕێكخراوه سیاسی و مه‌ده‌نییه‌كان، خه‌باتی چین و توێژه جۆراوجۆره‌كان و مێژووه‌كانیان؛ كاریگه‌رییه‌كانی جیهان له‌سه‌ریه‌ك و ئیمكاناتی ماددی و مه‌عنه‌وی ئه‌و كۆمه‌ڵگانه و چۆنیه‌تی لێكدانه‌وه‌ی ڕووداوه‌كان و قازانج و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان، ده‌توانن شێوه‌یه‌ك هاوسه‌نگیی پێكبێنن.

ڕێژوان: سیاسه‌تی ئیدۆلۆژیكی و ئیدۆلۆژی سیاسی، دوو ته‌وه‌ره‌ی گرنگن له پێكهاته‌ی چه‌مكی سیاسه‌‌ت دا. ئێوه پێتان وایه كه ئیدۆلۆژی سه‌رچاوه‌ی سیاسه‌ته، به واتایه‌كی دیكه سیاسه‌ت به‌رهه‌مدێنێ یان سیاسه‌ت ئیدۆلۆژی دروستده‌كا؟ یان سیاسه‌ت و ئیدۆلۆژی ده‌كرێ سه‌ربه‌خۆبن و له‌هه‌مان كات دا، ته‌واووكه‌ری یه‌كتر بن؟
حاته‌می: به بڕوای من سیاسه‌ت پێش ئیدۆلۆژییه، چونكه ئیدۆلۆژی ته‌مه‌نی كه‌متره له سیاسه‌ت. به واتایه‌كی دیكه زۆربه‌ی وڵاتانی جیهان ئیدۆلۆژیه‌كی تایبه‌تیان، نیه. هه‌روه‌ها ده‌كرێ بڵێین كه سیاسه‌تی ئیدۆلۆژی كۆنتره له  ئیدۆلۆژی سیاسی. ئیدۆلۆژی سیاسی، له سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م زه‌قتر له پێشوو به كرده‌وه هاته ئاراوه. دوای ئۆكتۆبری 1917ز. ، وڵاتی ڕووسیه بوو به یه‌كیه‌تیی سۆڤیه‌ت و(( دیكتاتۆریی پرۆلیتاریا)) بوو به ئامانجی كۆمۆنیسته به ده‌سه‌ڵات گه‌یشتووه‌كان. هه‌روه‌ها له وڵاته ئیسلامیه‌كانیش ئیدۆلۆژی ئیسلامیان كردۆته هه‌وێنی سیستێمی سیاسی به‌ڕێوه‌به‌ری وڵاته‌كانیان. به‌ڵام دوای ڕوخانی ڕژێمی پاشایه‌تی له ئێران دا، له ساڵی 1979ز له ڕێبه‌ندانی 1357ی هه‌تاوی و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی شۆڕش له لایه‌ن ئاخونده‌كانه‌وه؛ ئیدۆلۆژی ئیسلامی بوو به بناغه‌ی دروستكردنی دیارده‌یه‌ك به ناوی كۆماری ئیسلامی ئێران. سه‌قامگیركردنی بناژۆیی ئیسلامی له ئێران دا و ناردنه ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و شێوه بیركردنه‌وه و پراتیكه به شێوه‌ی ـ شۆڕشی ئیسلامی ـ بۆ وڵاتانی دیكه، بوو به سه‌ره‌كیترین كرده‌وه‌ی ئاخونده ده‌سه‌ڵاتداره‌كان و ده‌ست و پێوه‌نده‌كانیان.

هه‌ر دوو ئیدۆلۆژی كۆمۆنیستی ـ به واتای خۆی، سۆسیالیزمی به ڕاستی مه‌وجوودی پێشوو ـ و ئیدۆلۆژی ئیسلامی، به هۆی فێندامێنتالیسم( بناژۆیی) و ناته‌بایی له‌گه‌ڵ سیستێمی دێمۆكراتیك و فره بیری و چه‌ند لایه‌نی و پلۆڕاڵ، نه‌یانتوانی هاوسه‌نگیی له نێوان ئیدۆلۆژی و سیاسه‌ت دا، دروست بكه‌ن.

سیاسه‌ت و ئیدۆلۆژی، نه‌ك ته‌نیا ده‌بێ سه‌ربه‌خۆ بن؛ به‌ڵكو ده‌بێ لێك جیابن. سیاسه‌ت و ئیدۆلۆژی، نه‌ك ته‌نیا ته‌واووكه‌ری یه‌كتر نین به‌ڵكو زۆر جار دژی یه‌كن. ده‌كرێ بگوترێ ئامانجه سیاسییه‌كان له‌گه‌ڵ بیر و بۆچوونی دێمۆكراتیك و پلۆڕاڵیستی و مافی ژیان و به‌خته‌وه‌ریی بۆ هه‌موو مرۆڤه‌كان به‌بێ جیاوازیی ته‌واووكه‌ری یه‌كترین. دنیایه‌كی هه‌مه‌ڕه‌نگ و شادی هێنه‌ر و كراوه و پێشكه‌وتوو، پێویسته پشت به سیاسه‌تی غه‌یره ئیدۆلۆژیك و سكولار به‌ڵام ئومانیستی ـ ئینسان گه‌را ـ ببه‌ستێ. سیاسه‌ت یانی مودیریه‌تی جیاوازییه‌كان، نه‌ك سه‌ركوت و وه‌لانانی جیابیران.

ڕێژوان:دوای ڕوخانی بلۆكی سۆسیالیستی، باس له هه‌ره‌س هێنانی ئیدۆلۆژی ده‌كرا، به‌ڵام له ڕاستیدا ئه‌وه سیستێمێكی ئه‌زموونی بوو هه‌ره‌سیهێنا نه‌ك خودی ئیدۆلۆژی. هه‌ر دوای هه‌ره‌سی بلۆكی سۆسیالیستی، حیزب و سیستێمی دوو ئیدۆلۆژیكی درووستبوون له‌هه‌مان كات دا تا ئێستاش حیزب و سیستێمی ته‌ك ئیدۆلۆژیكی هه‌رماون. سوسیالسته‌كان كه له مێژووی سیاسی دا به چه‌پ ناسراون و دێموكراته‌كان به ڕاست ناسراون، پێكهاتنی سۆسیال دێموكراته‌كان له دوو ئیدۆلۆژی سۆسیالیزم و دێموكراسی، پێناسه‌یه‌كی نوێی دا به حیزب و سیستێمه‌كان كه ئه‌وه‌ش بوو به هۆی كه‌مڕه‌نگ بوونه‌وه‌ی دژایه‌تیه ئیدلۆژیكیه‌كان. ئێوه ڕۆڵی ئیدۆلۆژی له پێكهاته‌ی سیاسه‌تدا چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟ ئایا پێتان وایه كه ئیدۆلۆژی له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنه كۆمه‌ڵایه‌تی و تێكنۆلۆژییه‌كان ده‌بێ به‌شداری پرۆسه‌ی گۆڕان بێ و ڕیفۆرمی تێدا بكرێ؟ گۆڕانه‌‌كان ده‌بێ به چ شێوه‌یه‌ك بن ئه‌گه‌ر پێویست بێ؟
حاته‌می: دروستبوونی بلۆكی سۆسیالیستی، به پشت ئه‌ستووری ئیدۆلۆژی كۆمۆنیستی و پیاده‌كردنی بیروبۆچوونه‌كانی ماركس و ئینگلیس له پێش درووستبوونی یه‌كیه‌تیی سۆڤیه‌تی پێشوو و دوای دروستبوونی ئه‌و وڵاته، بیروبۆچوونه‌كانی لینین و پاشان ستالینیشیان ڕه‌گه‌ڵ كه‌وتن؛ ئامال و ئاره‌زووه‌كانی ئه‌و بلۆكه‌یان وه‌دی نه‌هێنا، چونكه ئه‌و پێكهاته‌یه گیروگرفتی زۆری بۆ پێكهێنرا.

ماركس كه درووشمه به ناوبانگه‌كه‌ی ـ كرێكارانی جیهان یه‌كگرن ـ بوو، پێیوابوو بۆ شۆڕشی جیهانی كۆمۆنیستی لانیكه‌م پێویسته وڵاتانی پێشكه‌وتووی ئورووپایی وه‌ك: ئینگلیس، ئاڵمان، فه‌ڕانسه و ئیتاڵیا پێكه‌وه شۆڕشێكی گه‌وره‌ی دژی كاپیتالیستی وه‌ڕێخه‌ن، كه هێژمۆنی یه‌كه‌ی كرێكارانی ئاگا و زانا به تێزه‌كانی ماركسیستی بن، ئه‌گینا ئه‌و بیروڕایه سه‌ركه‌وتوو نابێ.
لینین پێیوابوو له وڵاتێك دا كه ئاڵقه‌ی سه‌رمایه‌داری لاواز بوو، به قه‌ولی ئه‌و- سه‌رمایه‌داری به دواین ده‌ورانی خۆی واته ئێمپریالێزم گه‌یشتووه- ، به بیر و بۆچوون و ڕێكخراوی به هێزی چه‌پ، ده‌توانێ به ئامانجی كۆمۆنیستی بگا .
نابراو وڵاتی ڕووسیه‌ی،_ به پێی ئه‌و تێزه_ کرده یه‌كه‌مین پێگه بۆ پیاده‌كردنی كۆمۆنیزم له جیهان دا. 
به‌ڵام لینینیسته‌كان و دواتر، توندڕه‌وتر له‌وان ستالینیسته‌كان((دیكتاتۆریی پرۆلیتاریا)) یان كرده به‌ڕێوه‌به‌ری سیستێمی نوێی یه‌كیه‌تیی سۆڤیه‌تی پێشوو.

سیستێمی سۆسیالیستی به پێی بیرمه‌نده ناوداره‌كانی و به‌رنامه‌كانی و ڕوانگه و بۆچوونه‌كانیان و نووسراوه‌كانیان ده‌بوو به‌دیهێنه‌ری: ئازادی، دێموكراسی سۆسیالیستی، عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی و مافی گه‌لانی چه‌وساوه‌ی جیهان بێ. كه به داخه‌وه له كرده‌وه دا بوو به سیستێمی تاك حیزبی و تاك ئیدۆلۆژی و توتالیتێر.
كردنی مۆسكۆ به قیبله‌ی چه‌په‌كانی دنیا، سه‌ركوتی ڕیفۆرمخوازانی حیزبی و ناڕازییه‌كان له حیزب، دروستكردنی دورگه‌كانی گولاك له شووڕه‌وی و ده‌یان زیندانی ترسناك بۆ مخالیفان و ڕووناكبیر و مه‌ده‌نی ( سڤیل )، سه‌ركوتی جووڵانه‌وه‌ی ڕیفۆرمخوازه‌كان: له ساڵی 1953ز. له ڕۆژهه‌ڵاتی ئاڵمان ـ به قه‌ولی كۆن، ئاڵمانی ڕۆژهه‌ڵات- ،1956 ز. مه‌جارستان، 1968ز. چیكوسلۆڤاكی ـ به‌هاری پراگ ـ و 1981 ز. لێهستان و...، كانالیزه‌كردنی بلۆكی سۆسیالیستی به پێی ستانداره‌كانی سۆڤیه‌تی له بواری سیاسی، ئیدۆلۆژی، فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌ڵایه‌تی؛ هه‌ر دژایه‌تی كردنێك له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ریه‌ی به ناوی(( سۆسیالیزم))، به  ـ ئانتی سۆڤیه‌تیسم ـ و دژی قه‌ڵای كۆمۆنیزم له قه‌ڵه‌م ده‌دران.
به كورتی دوای نزیك به 50 ساڵ له دروستبوونی بلۆكی سۆسیالیستی و زیاتر له 70 ساڵ پاش دامه‌زراندنی یه‌كیه‌تیی سۆڤیه‌ت، سۆسیالیزم كه فازی یه‌كه‌می كۆمۆنیزم بوو، شكستی خوارد.
هه‌روه‌ها هاتنه كایه‌ی مائۆئیسم له ده‌یه‌ی 50 دا و شه‌پۆلی وه‌حشه‌تی ئه‌و بیره كه چه‌پتر و توندڕه‌وتر له ستالینیش بوو، ناكارایی زیاتری له حاست دێمۆكراسی، ئازادی و دیفاع له مافی گه‌لانی ژێر ده‌سته نیشان دا و به میلیۆنان خه‌ڵك له چین، تایوان و كامبۆج له خوێن دا شه‌ڵاڵ كران یان له ئوردوگای كاری ئیجباری دا له نێوبران.

له وڵاتانی پێشكه‌وتووی ئورووپایی وه‌ك: ئینگلیس، ئاڵمان، فه‌ڕانسه، ئیتاڵیا، سوئید، نۆروێژ، هۆله‌ند و بلژیك ... چ ئه‌وانه‌ی ئه‌ندامی بلۆكی سه‌رمایه‌داری بوون و چ ئه‌وانه‌ی ئه‌ندام نه‌بوون، به‌ڵام به شێوه‌ی دێموكراتیك ئیداره ده‌كران، له ده‌یه‌ی 50 دا بیروفكری ـ سۆسیال دێموكرات ـ یان هێنایه گۆڕێ.

ئه‌و پرۆسه‌یه له ڕێگه‌ی به‌رنامه‌كانی ڕیفۆرمیستانه و عه‌داله‌ت خوازانه و په‌ره‌پێدان به مافی مرۆڤ و ڕه‌تكردنه‌وه‌ی تووندوتیژی هه‌ر دووك بلۆك ـ كاپیتالیستی و سۆسیالیستی ـ له ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنه ئازاده‌كان و هه‌لومه‌رجی نێوخۆیی خۆیان؛ پێگه‌یه‌كی مه‌زنی دێموكراتیك و عه‌داله‌ت په‌روه‌رانه‌ی مرۆڤ دۆستانه و پێشكه‌ووتنخوازانه‌ی له بواره کانی سیاسی، ئابووری، فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌ڵایه‌تی به شێوه‌ی ڕێژه‌یی، پێكهێنا.

ئه‌و ڕه‌وته چ له سیاسه‌ت و ئابووری دا و چ له بواره‌كانی دیكه‌ی ژیانی مرۆڤایه‌تی دا به كرده‌وه له سیستێمه ئیدۆلۆژیكیه‌كان باشتر بوو و جێی خۆی گرت. بیری ئیدۆلۆژیكی زاڵ به‌سه‌ر سیاسه‌ت و دێمۆكراسیان تووڕهه‌ڵدا. مافی ژیانی ئینسانه‌كانیان له دنیای مۆدێڕن دا به هێند گرت و مافی تاكه كه‌سییان به‌رجه‌سته كرد.

سیاسه‌تی سۆسیال دێموكراسی له ده‌یه‌ی 60 دا ئه‌وه‌نده‌ی گه‌شه‌ كرد، ته‌نانه‌ت له ئێرانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی په‌هله‌وی دووه‌میش دا، هاته ژێر باس و توێژینه‌وه.

له‌و بواره‌ دا، د. حه‌سه‌ن ئه‌رسه‌نجانی ـ وه‌زیری كشتوكاڵی، سه‌رده‌می ئاڵوگۆڕه ڕیفۆرمخوازانه‌كه‌ی 42 ـ 1339ی هه‌تاوی ـ ده( 10)، وتاری له‌سه‌ر سۆسیالیزمی دێمۆكراتیك له ڕۆژنامه‌ی ـ بامداد ـ دا بڵاوكردنه‌وه، كه زۆر زانیاری به‌نرخیان تێدا بوو له‌سه‌ر شێوه‌ی پیاده‌كردنی سۆسیالیزمی دێموكراتیك له ئێران دا.

له‌و ڕه‌وته‌ دا مۆدێلی سوئێد كراوه‌ته ئامانج؛ كه وڵاتێكی پاشایه‌تییه و سۆسیال ـ دێموكراتیش، سیستێمی به‌ڕێوه‌به‌ریی وڵاته و به سه‌ركه‌وتوویش به‌ڕێوه ده‌چێ. هه‌ره‌ها زانایه‌كی چه‌پی ئێرانی وڵاتی سوئێد به ـ باوكی سۆسیالیزمی دێمۆكراتیك ـ له دنیا دا له قه‌ڵه‌م ده‌دا. ئێستا له پێشوو ئاسانتره و ئێوه‌ش كه له سوئێد ده‌ژین، باشتر ده‌زانن كه ئه‌و وڵاتانه‌ی به سیستێمی سۆسیال ـ دێموكراسی به‌ڕێوه‌ ده‌چن، باشتربوونیان له به‌رانبه‌ر ئیدۆلۆژییه‌كانی ڕاست و چه‌پی تووندڕه‌و به ئیسلامی و ‌غه‌یره ئیسلامیه‌كانه‌وه، به ئیسپات گه‌یاندووه.

ڕێژوان: سیاسه‌ت، له سیستێمێك دا كار ده‌كا، جۆری سیستێمه‌كان چوارچێوه و ئاراسته‌كانی سیاسه‌ت دیاری ده‌كه‌ن، ئیدۆلۆژی جۆری سیستێمه‌كان دیاری ده‌كا. له چواچێوه‌ی سیستێم دا، سیاسه‌ت ئامرازێكه بۆ گه‌یشتن به كۆمه‌ڵێك ئامانجی دیاریكراو. بۆ گه‌یشتن به‌م ئامانجانه پێویست به ڕێگه‌یه‌ك ـ مێتۆد ـ هه‌یه. دوو ڕێگه‌ی سه‌ره‌كی كه سیاسه‌ت كه‌ڵكیان لێوه‌رده‌گرێ بریتین له تاكتیك و ستراتیژ ، ئێوه بفه‌رموون به‌ گشتی له تاكتیك و ستراتیژ، بدوێن و باس له كاریگه‌رییه‌كانی تێكچوونی هاوسه‌نگیی ‌له نێوان تاكتیك و ستراتیژ، له‌سه‌ر سیستێم و ئیدۆلۆژی بكه‌ن، له‌هه‌مان كات دا ئه‌و هۆكارانه چین كه هاوسه‌نگیی نێوان تاكتیك و ستراتیژ، تێكده‌ده‌ن؟
حاته‌می: به‌ڵێ ئه‌وه ڕاسته كه سیستێمه‌كانی دامه‌زراو له كۆمه‌ڵگه‌كان یان وڵاتانی مه‌وجوود دا چوارچێوه گرینگه‌كانی سیاسه‌ت دیاری ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رانی سیاسین له وڵاته جۆراوجۆره‌كاندا، جیاوازن. بۆ وێنه، له‌ وڵاتانی تا ڕێژه‌یه‌كی زۆر دێموۆكراتیك دا، ئه‌حزاب و ڕێكخراوه سیاسییه‌كان به ستراتیژ و تاكتیكی خۆیان، ده‌سه‌ڵاتداریی ده‌كه‌ن و كۆمه‌ڵگه به‌ڕێوه ده‌به‌ن. له‌ وڵاتانی كه‌متر دێموۆكرات یان دیكتاتۆریی دا ڕێبه‌رانی وڵاته‌كان و كاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌تن كه ستراتیژ دیاری ده‌كه‌ن و به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن.

جیاوازی ئه‌و دوو سیستێمه له به‌ڕێوه‌به‌ری له‌وه دایه كه، له سیستێمه دێموكراتیكه‌كان دا، له پشت ده‌رگا داخراوه‌كان و به دوور له چاوی خه‌ڵك و میدیاكان، داناڕێژرێ و بۆ سه‌قامگیری ده‌سه‌ڵاتی لایه‌نێكی تایبه‌تی و وه‌ره‌سه‌یی و هه‌تاهه‌تایی، كار ناكه‌ن.

به‌رنامه‌ی ستراتیژیی وڵاتانی دێمۆكرات كه له به‌رنامه‌ی ڕێكخراوه سیاسیه‌كان دا به قازانجی هه‌موو خه‌ڵك ڕه‌نگ ده‌داته‌وه، سروشتییه كه تاكتیكه‌كانیشی هه‌ر به قازانجی نه‌ته‌وه‌یی و گشتی خه‌ڵك كاریان پێده‌كرێ. پسپۆڕان و لێزانان له ده‌ره‌وه‌ی ئه‌حزابه‌كانیش دا ده‌توانن ڕه‌خنه له شێوه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كان بگرن و ئه‌گه‌ر هاوسه‌نگیی له نێوان ستراتیژ و تاكتیكه‌كان تێكچوو، داوا له هاوڵاتیان و میدیاكان بكه‌ن ناڕه‌زایه‌تی خۆیان سه‌باره‌ت به‌ لاڕێدا چوونه‌كان ده‌رببڕن و پاشه‌كشه به درێژه‌ده‌ریی ناڕاستییه‌كان بكه‌ن.

له كۆمه‌ڵگه داخراوه‌كان و وڵاته سه‌ره‌ڕۆیه‌كان دا هه‌موو شتێك له ژێر ده‌سه‌ڵاتێكی مافیایی ـ ده‌وڵه‌تی دژی گه‌لی دایه، كه بیر و بۆچوونی هه‌ڵكه‌وته‌كانی ـ نوخبه ـ و ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی خه‌ڵك به هێند ناگیرێ.

جه‌ماعه‌تێكی ناهه‌ڵبژێردراو وه داسه‌پاو، ستراتیژ و تاكتیكه‌كان به قازانجی ده‌سه‌ڵاتی دژی گه‌لی خۆیان به‌كار دێنن. له‌و شێوه كۆمه‌ڵگه‌ و وڵاتانه دا ته‌نانه‌ت ئه‌حزاب و ڕێكخراوی له‌و شێوه‌ش هاوسه‌نگیه‌كی ئه‌وتۆ له له نێوان ستراتیژ و تاكتیك دا پێك ناهێنن، مه‌گه‌ر به ئه‌مر و ئیراده‌ی ده‌سه‌ڵاتداران نه‌بێ. له‌و شێوه‌ی دوایی دا خه‌بات و تێكۆشانی بێ وچان و هه‌مه‌ لایه‌ن به هۆی هه‌لومه‌رجی ئێستای نێونه‌ته‌وه‌یی، ده‌توانێ ئاڵوگۆڕی تایبه‌ت به خودی كۆمه‌ڵگه‌كانیان تێدا پێكبهێنرێ.

ڕێژوان: تا ئێره، لێدوانه‌كانمان زیاتر لایه‌نی هزری و تیئۆریكیان هه‌بوو، ئێستا بۆئه‌وه‌ی به شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ بێینه سه‌ر پێكهاته‌ی سیاسه‌ت له بزوتنه‌وه‌ی كوردیی دا، واته حیزب و ڕێكخراوه سیاسیه‌كان، ئێوه بفه‌رموون به كورتی له مێژووی پێكهاتن و هۆكاری پێكهاتنی بزوتنه‌وه سیاسیه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، له سه‌ده‌ی ڕابردوو ڕا بدوێن.
حاته‌می: له 100 ساڵی ڕابردوو دا، چه‌ندین ڕاپه‌ڕینی كورده‌كان، له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له ئارادا بوون، كه به چه‌ند قۆناغ دا تێپه‌ڕیون كه بریتی بوون له:

  1. له ساڵی 1880 ز. ڕا هه‌تا 1938ز. نزیكه‌ی 60 ساڵ، بزوتنه‌وه و چالاكیه‌كان به ڕێبه‌رایه‌تی كه‌سایه‌تییه مه‌زهه‌بی و سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌كان وه‌ك شێخ و ئاغا دا بوون. به‌ڵام نێوه‌رۆكی نه‌ته‌وه‌ییان هه‌بووه. ئه‌و ڕاپه‌ڕینانه له شێخ عوبیدوڵڵای شه‌مزینان وهه مزه ئاغا_ ی مه‌ نگوڕ ڕا ده‌ستپێده‌كه‌ن، به تێكۆشانی جه‌وه‌ر ـ جه‌عفه‌ر ـ ئاغای شكاك له پێش مه‌شروته دا، ته واو ده بێ.

له سه‌رده‌می مه‌شروته دا عێزه‌توڵڵا خان له ناوچه‌كانی ورمێ، سه‌ڵماس و سابڵاغ ... یار محمد خانی كرماشانی و حوسێن خانی كوردی هاوخه‌باتی كه یارانی ـ هه‌ڤاڵانی ـ نزیكی سه‌تار خان و باقر خان بوون، كۆمیته‌كانی موكریان، كه قازی فه‌تتاح ـ شاعیری تێكۆشه‌ری كورد ـ ڕێبه‌ری ده‌كردن، له ڕێبه‌رانی ڕاپه‌ڕین و چالاكیه‌كانی كورد بوون.

له دوای شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانی دا سمایل خان ـ سمایل ئاغای سمكۆ ـ 10 ساڵ1930-  1920ز. ڕێبه‌ری جووڵانه‌وه‌ی كورد دژی سه‌ره‌ڕۆیی ڕێژیمی په‌هله‌وی یه‌كه‌م ـ ڕه‌زا شا ـ بوو، كه بۆ مافی نه‌ته‌وایه‌تیی كورد له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵان و هاو خه‌باته‌كانی زه‌حمه‌تێكی زۆریان كێشا و سمكۆ گیانی له ڕێی ئازادی گه‌له‌كه‌ی دا به‌خت كرد.بزووتنه‌وه‌ کانی مه‌لا خه‌لیل گۆڕه‌مه‌ڕی، و ئه‌مه‌ر پاشای قه‌له‌ڕه‌شێ له‌ سه‌رده‌می دابوون.

هه‌روه‌ها بزووتنه‌وه‌ی قه‌ده‌م خێر خانم له ناوچه‌ی لوڕستان، 7 ساڵ دژی ڕه‌زا شای، دژی كورد درێژه‌ی هه‌بووه. كه قه‌ده‌م خێر خانم دوای 3 ساڵ له زیندان گیانی فیدای ئازادیخوازی كرد.

ڕاپه‌ڕینه‌كانی دیكه له ناوچه جیاجیا‌كانی كوردستان له‌و سه‌رده‌می دا، بریتی بوون له: چالاكیه‌كانی مه‌حمود خانی دزڵی، مه‌حمود خانی كانی سانان، جافرسان ـ جه‌عفه‌ر سوڵتان ـ ی هه‌ورامی، عه‌بباس خان ـ سه‌ردار ڕه‌شیدی ڕه‌وانسه‌ر ـ له ناوچه‌ی جنووب.
جوڵانه‌وه‌كانی عه‌شیره‌ته‌كانی جه‌لالی له ناوچه‌ی شیمال به ڕێبه‌رایه‌تی، فرزنده وبیرهۆ،  ڕیزه تێكۆشانێك بوون هه‌تا به‌ره‌به‌ری شه‌ڕی دووه‌می جیهانی درێژه‌یان هه‌بوو.

  1. له ساڵی 1938ز ڕا به دروستكردنی ـ حیزبی ئازادی كوردستان ـ به ڕێبه‌ری عه‌زیز زه‌ندی ـ ئاڵمانی ـ و هاوبیرانی، له شاری مهاباد و په‌ره‌گرتنی بۆ هێندێك له ناوچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان، سه‌ره‌تای گواستنه‌وه‌ی ده‌ورانی ڕێبه‌رایه‌تی شێخ و ئاغا و ڕه‌ئیس عه‌شیره بۆ ده‌ورانی حیزب و ڕێكخراو سازییه، به شێوه‌یه‌كی مۆدێرن ـ نوێتر له پێشوو ـ چونكه به‌رنامه و ستراتیژ و تاكتیكی خۆی هه‌بوو؛ و رووناکبیران و سیاسه‌ تمه‌داران زیاتر چالاک بوون.

دوای سه ركوت كرانی حیزبی ئازادی كوردستان، خه‌بات درێژه‌ی هه‌‌بووه. تێكۆشه‌رانی كورد ئه‌مجاره به دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ی ـ ژ. ك ـ( كۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی كورد)،_ كه ڕێكخراوێكی میللی ـ مه‌زهه‌بی بوو_، هه‌ر له‌شاری مهاباد به هاوكاری ـ حیزبی هیوا ـ دامه‌زرا و به هیممه‌تی، حوسێن فروهر، عه‌بدولره‌حمن زه‌بیحی، محمد نانه‌وازاده، ڕه‌حمان كه‌یانی و ... تێكۆشانی ڕزگاریخوازی ڕێكخراوه‌ییان به شێوه‌ی ته‌شكیلاتی نیوه ئاشكرا و نیوه نهێنی ده‌ستپێكرد؛ كه 3 یا 4 ساڵ ته‌مه‌نی هه‌بوو. له ئووتی 1942 هه‌تا ئووتی 1945. ئه‌و ڕێكخراوه كاریگه‌رییه‌كی مه‌زنی له ئاگایی و ته‌شكیلاتی و بڵاوكراوه‌یی له نێو كۆمه‌ڵگه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان دا دانا، به تایبه‌تی دوای هاتنی قازی محمد  بۆ نێو ئه‌و ڕێكخراوه‌یه، (ژ.ک.) سه‌نگێكی زیاتری په‌یدا كرد.

دوای نه‌مانی دیكتاتۆری په‌هله‌وی یه‌كه‌م و دابه‌شبوونی ئێران له لایه‌ن یه‌كیه‌تیی سۆڤیه‌تی پێشوو، ئه‌مریكا و ئینگلیس لاوازی ڕێژیمی په‌هله‌وی دووه‌م ـ محمد ڕه‌زا شا ـ له كاتی شه‌ڕی دووهه‌‌می جیهانی دا، هه‌تا 6 مانگ دوای ته‌واوو بوونی ئه‌و شه‌ڕه پڕ قوربانیه. حیزبی دێمۆكراتی كوردستان، وه‌ك درێژه‌ده‌ری ـ ژ. ك ـ له 16 ئووتی 1945 له شاری مه هاباد دامه‌زرا.

له‌و سه‌رده‌می ڕا، خه‌بات له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان دا، هاته نێو فازی نوێی ڕێكخراوه‌یه‌كی به‌رینتر له پێشتری خۆی. حیزبی دێمۆكراتی كوردستان، خه‌ڵكێكی زیاتری له هه‌موو چین و توێژه‌كانی كۆمه‌ڵ وه‌ك: مه‌زهه‌بی، ڕوناكبیر، وه‌رزێر و زه‌حمه‌تكێش و كرێكارو..ی له ده‌وری به‌رنامه‌یه‌كی مۆدێرنی سیاسی، ته‌شكیلاتی، كۆمه‌ڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگی كۆكرده‌وه و كۆنگره‌ی گرت و هه‌ڵبژاردنی نێوخۆیی حیزبی هێنایه ئاراوه.قازی محه‌ممه‌د – ی وه‌ک رێبه‌ر، و ئه‌ندامانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه ڵبژارد.

حیزب به دامه‌زراندنی كۆماری كوردستان_ به‌ سه‌رۆک کۆماری پێشه‌وا قازی محه‌ ممه‌د_، ستراتیژی خۆی عه‌مه‌لی كرد و به دۆستایه‌تی و هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی میللی ئازه‌ربایجان، به‌ره‌و هاوخه‌باتیه‌كی فراوانتر له نێوخۆی وڵات چوو، كه دواتر به‌رفراوانتر بوو. دوای جوانه‌مه‌رگ كردنی كۆمار، حیزبی دێمۆكرات درێژه‌ی به خه‌بات داوه، تێكۆشه‌رانی ئه‌و حیزبه دوای له سێداره‌دانی به غه‌در و نادروستی ـ پێشه‌وا و هاوڕییانی ـ له لایه‌ن ڕێژیمی شا، به فیداكارییه‌كی كه‌م وێنه، ڕێبازی كۆماری كوردستانیان به شێوه‌ی هه‌لومه‌رجی خۆی درێژه پێدا.

  1. هه‌تا به ئاكام گه‌یشتنی جووڵانه‌وه‌ی ئازادیخوازانه‌ی گه‌لانی ئێران دژی ڕێژیمی كووده‌تایی په‌هله‌وی دووه‌م، له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان،حیزبی دێموكرات، تاقانه حیزبی خه‌باتگێڕی، ڕێكخراوه‌یی نهێنی و ئاشكرا له نێوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات بوو.که‌ئه‌و ره وته‌ 33 ساڵی کێشا.

دوای نه‌مانی ڕێژیمی شا و ئازادیی كورت ماوه‌ی گه‌لانی ئێران و داسه‌پاندنی شه‌ڕی چه‌كداری به‌سه‌ر كورده‌كان دا و به تایبه‌ت له كاتی شه‌ڕی به ناوبانگی ـ سێ مانگه ـ دا له 28ی گه‌لاوێژی 1358 هه‌تاوی هه‌تا خه‌زه‌ڵوه‌ری هه‌مان ساڵ. خه‌بات و تێكۆشان له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان دا ده‌ورانی تاك حیزبی، تێپه‌ڕاند و هاتنه نێو فازی چه‌ند حیزبی و ڕێكخراوه‌یی و پلۆڕاڵیسمی فیكری و كرده‌وه‌یی ـ پراكتیكی ـ و جه‌ماوه‌ری.

له دوای ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ده‌سكه‌وتی ئازادیخوازانه‌ی گه‌لانی ئێران به هۆی ئاخونده تووندڕه‌وه‌كان و ده‌ست پێكردنی سه‌ركوت و لێدانی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئه‌حزاب و ڕێكخراوه سیاسی و مه‌ده‌نیه‌كان به كورد و غه‌یره كورده‌وه، نزیكه‌ی 3 ده‌یه، 27 ساڵ تێده‌په‌ڕێ.

له‌و ماوه‌یه‌دا چه‌ند ڕێكخراوی سیاسی كوردی دامه‌زراون وه‌ك: ڕێكخراوی كۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستانی ئێران، – که‌ ئێستادووبه‌شه‌ -  کۆمه ڵه‌(رێکخراوی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران)، خه‌باته‌كان_ که‌ دوو به‌شن_ و یه‌كیه‌تیی شۆڕشگێڕانی كوردستان و...  هه‌روه‌ها دوو ڕێكخراوی سه‌رانسه‌ری وه‌ك حیزبی تووده‌ی ئێران و ڕێكخراوی چریكه فیداییه‌كانی خه‌ڵكی ئێران، كه له جۆزه‌ردانی 1980ز بوون به چه‌ند قۆڵ، به‌شی ته‌شكیلاتی كوردستانیان هه‌بووه. هه‌تا ساڵی 1990ز. كه‌م و زۆر تێكۆشانیان هه‌بووه.کؤمۆنیزمی کاریگه‌ریش که‌ بۆته‌ دوو به‌ش و هه‌ردووکیان لقی کوردیان هه‌یه‌؛ دوواتر دامه‌زراون.

له دوای هاتنه سه‌ر كاری خاته‌می و پاشه‌كشه‌ی تاكتیكی ڕژێمی دژی گه‌لی كۆماری ئیسلامی له به‌رانبه‌ر ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی خه‌ڵكانی ئێران و به تایبه‌تی ڕووداوه‌كانی باشووری كوردستان و ئازادی گه‌له‌كه‌مان له‌و پارچه‌یه و به‌شێك له خاكی نیشتیمان و شوێنه‌واری پۆزێتیڤ له‌سه‌ر خه‌باتگێڕانی پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان، كورده‌كان له ئێران دا، چه‌ند ڕێكخراوی سینفی، مه‌ده‌نی و سیاسیان دامه‌زراند و ژماره‌یه‌ك بڵاوكراوه‌ی كوردیان بڵاوكرده‌وه. ڕێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ له كوردستان، كۆمه‌ڵی ژنانی كورد، ڕێكخراوی خوێندكارانی كورد و كۆنگره‌ی یه‌كگرتوویی كورد ... هتد، ده‌توانیین ناو ببه‌ین.

به كورتی ده‌توانم بڵێم:  له 155 ساڵی ڕابردوو دا هه‌تا 3 ده‌یه له‌مه‌وپێش، له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان زیاتر سیستێمی تاك حیزبی و ڕێبه‌ری یه‌ك نه‌فه‌ری زاڵ بووه له كۆمه‌ڵگای كوردی دا. به‌ڵام ئێستا به هیممه‌تی تێكۆشه‌رانی ڕێی ئازادی و مافی نه‌ته‌وایه‌تی و ئاڵوگۆڕه‌كانی نێو كۆمه‌ڵگه پێشكه‌وتنگه‌لی مه‌زن هاتوونه ئاراوه.

ڕێژوان: به‌گشتی سێ جۆر بزوتنه‌وه‌ی سیاسی دروستبوون: كۆمۆنیسته‌كان، دێمۆكراته‌كان و ئایینیه‌كان. ئایا دابه‌شبوونی هێزی كوردیی بۆ سێ به‌ره نه‌بوو به هۆی بێهێزی و شێواوی پێكهاته سیاسییه‌كان؟ دواتر دروستبوونی كێشه‌ی نێوه‌خۆیی له نێو هێزه سیاسییه‌ كوردییه‌كان، ده‌رئه‌نجامه‌كان و هۆكاره‌كانی كامانه بوون؟ ئیدۆلۆژی لێره‌دا چ ڕۆڵێكی هه‌بوو؟
حاته‌می: به‌ڵێ ڕاسته، دابه‌شبوونی هێزی كوردی به‌سه‌ر ئه‌و سێ بزووتنه‌وه سیاسیانه‌دا، بوو به هۆی لاوازی تێكۆشه‌رانی مه‌یدانی خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی.
دیاره ئه‌وه‌ی وه‌ك كێشه‌ی سیاسی هێزه نێوخۆیی هێزه سیاسیه‌كانی كوردی باستان كرد، تایبه‌تی به هێزه كوردییه‌كانه‌وه نیه، له نێو هه‌موو هێزه سیاسیه‌كان دا هه‌یه و هه‌بووه و ده‌شبێ. بۆ وێنه چاو له حیزبی كرێكاری ئینگلیستان بكه‌ن كه دوو به‌ره‌ی زه‌قی تێدایه؛ به‌ره‌ی تۆنی بلێر ـ سه‌رۆك وه‌زیری ئێستا ـ و به‌ره‌ی، گۆردۆن بڕاون ـ وه‌زیری ئابووری ـ هه‌روه‌ها ئێمه هه‌میشه له كێشه نێوخۆییه‌كان ده‌ترسین، چونكه بیره‌وه‌ری تاڵمان لێیان هه‌یه. كوشت و كوشتار و له‌مه‌یدان وه‌ده‌رنانی یه‌كتریان تێدا بووه.
هۆكاری سه‌ره‌كی كێشه‌كان به گشتی به‌م شێوه‌یه‌ن:
ئا. به‌شێك به پێی هه‌لومه‌رج و ڕووداوه‌كان دێنه گۆڕ.
ب. به‌شێكی دیكه بۆ ئاڵوگۆڕخوازی ـ ڕیفۆرم ـ ی نیوه به نیوه و پێداچوونه‌وه به كرده‌وه و ڕابردووه‌كان و هاتنه كایه‌ی چه‌مكه نوێیه‌كان و ئه‌كتیڤ بوونی زیاتری تێكۆشه‌ره چالاكه‌كان له نێو ڕێكخراوه‌كان دا، پێكدێن.
ج. به‌شێكیش بۆ ئاڵوگۆڕی كورسییه‌كان و به‌رپرسایه‌تییه‌كانن، كه زیاترین كاریگه‌ریی له نێو ئه‌حزاب و ڕێكخراوه كوردییه‌كان و ته‌نانه‌ت غه‌یره كوردییه‌كانیش دا هه‌یه.
ده‌رئه‌نجامه‌كان بۆ چاره‌سه‌ری ڕێژه‌یی له ڕاده‌یه‌كی سه‌رێ دا بۆ ئه‌و كێشانه:

1 . قبووڵی دێموكراسی نێوخۆییه له نێو ڕێكخراوه‌كان دا به شێوه‌ی سه‌رده‌میانه.

2. نیهادینه‌كردنی ئازادی بیروڕا له هه‌موو تریبۆنه‌كان دا به پێی ئوسووڵی مافی مرۆڤی جیهانی.

3. هه‌بوونی فراكسیۆنی جۆراوجۆر و به به‌رنامه بۆ به‌ڕێوه‌به‌ری هه‌موو كاره‌كان.

4. هه‌ڵبژاردنی به‌رپرسان له چوارچێوه‌ی به‌رنامه‌یه‌كی دیاریكراو، به تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی لێزانی، لێوه‌شاوه‌یی و تێگه‌یشتوویی و ... هتد.

5. ئاڵوگۆڕی نیوه‌به‌نیوه‌ی به‌رپرسان به شێوه‌ی هێمنانه و له ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئازاد به پێی هه‌لومه‌رج.

6. كه‌ڵك وه‌رگرتن له موشاوه‌ره‌تی كه‌سانی شاره‌زا له نێو ڕێكخراو دا و ته‌نانه‌ت له ده‌ره‌وه‌ی ته‌شكیلاتیش دا.

ئیدۆلۆژییه‌كان، كاریگه‌ریی ڕاسته‌وخۆیان له‌سه‌ر ڕه‌وتی ڕووداوه‌كان و جووڵانه‌وه‌كانی كورد هه‌بووه، چ ئیدۆلۆژی ئیسلامی و چ ئیدۆلۆژی غه‌یره ئیسلامی، به‌داخه‌وه ئه‌و ڕه‌وته به شێوه‌یه‌ك هه‌ر درێژه‌ی هه‌یه.

ئه‌وه‌شمان له‌بیر نه‌چێ، ئه‌حزاب و ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كان له ئێران و كوردستان دا یا له نێوخۆ دروستبوون، كه له كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دواكه‌وتوودا بووه، یا له ده‌ره‌وه دا كاریگه‌رییان له‌سه‌ر هه‌بووه. ئه‌و كارتێكه‌رییه له ڕووسیه و شووڕه‌وی ڕا بووه كه بۆخۆی زۆر له دێمۆكراسی و ئازادی به پێی ئوسووڵی مافی مرۆڤی جیهانی دوور بووه و زۆریش پێشكه‌وتوو نه‌بوو.

 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.