Ö:: چاوپێکه‌وتن له‌ گه‌ڵ خاتوو ئامینه‌ کاویان

ديمانه: خالید ئه‌بووبه‌کری

کۆماری کوردستان که‌ یه‌کێک له‌ شانازىیه‌کانی نه‌ته‌وه‌ی کورده‌، زۆر دیارده‌ی به‌هێزو سه‌رده‌میانه‌ هێنایه‌ کایه‌وه‌، یه‌کێک له‌و‌ شانازيیانه‌ دامه‌زرانی رێکخراوی سه‌ربه‌خۆی  سیاسی ـ کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ ژنان بوو.

به‌ بۆنه‌ی 2ی رێبه‌ندان 61مین ساڵوه‌گه‌ری دامه‌زرانی کۆماری کوردستان له‌ گه‌ڵ ژنێکی تێکۆشه‌ر و چالاک و به‌هه‌ست که‌ ساڵیانێکی زۆر له‌ ده‌ست سه‌رکوت و ده‌ست بهسه‌ری کۆماری ئیسلامی و ته‌نانه‌ت پیشتریش تا راده‌یه‌ک له‌ ژێر سه‌ره‌ڕویی ده‌سه‌لاتی په‌هله‌وی دا ئێش  و ئازاری  دیوه‌ و ئێستا له‌ وڵاتی کانادا ده‌ژی وتوویژێکمان پێک هێنا.له‌ یه‌که‌م پرسیاردا داوای لێده‌که‌ین که‌ خۆی زیاتر به‌ خوێنه‌ران بناسێنێ؟
و: سڵاوێک، له‌ جوانی دا وه‌ک مێرگه‌ رازاوه‌کانی
کوردستان پیشکه‌ش به‌ خوێنه‌رانی به‌رێز.  ناوم ئامینه‌ ناسناوم کاویان رۆژی 12 ره‌شه‌مه‌ی ساڵی1327 ی هه‌تاوی له‌ شاری مه‌هاباد رۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی فه‌رهه‌نگی به‌ دنیا هاتووم. ساڵی 1347 هه‌تاوی ده‌گه‌ڵ فه‌تاح کاویان زه‌ماوه‌ندم کرد، به‌رهه‌می ژیانم یه‌ک کچ (سه‌رگوڵ) و چوار کور (کامران، کاوه‌(خوشناو)  ژیلوان، و نیچیروان)ه‌. 7 ساڵ به‌ر له‌ داێک بوونم باوکم حاجی محه‌ممه‌د له‌ کۆمه‌ڵه‌ی ژ- ک دا چالاکی هه‌بوو، نه‌فه‌ری 54 و ژماره‌ی غه‌داره‌که‌ی(تفنگ) 120 بوو. داێکم سه‌رده‌می کۆمار چالاکی هه‌بوو ئه‌رکی بلاو کردنه‌وه‌ی بڵاوکراوه‌کانی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی وه‌ستۆ گرتبوو. ته‌مه‌نم 7 ساڵ بوو ‌که‌ باوکم به‌ هوی ناره‌زایه‌تی حکوومه‌تی سه‌رده‌م په‌نابه‌ری کوردستانی باشوور بوو. هه‌رچه‌ند ئه‌و کات دۆستی نزیکی زه‌بیحی، ئه‌نجیری و سه‌ید عه‌وڵڵای بوو به‌ و حاله‌ش وازی له‌ تێکۆشان هێناو،‌ دوای 21 ساڵ سه‌رده‌می شورشی گه‌لانی ئێران گه‌راوه‌ مه‌هاباد. ئه‌و کات من زه‌ماوه‌ندم  کرد بوو و 3 مندالم هه‌بوو، سه‌رگوڵ شیره‌خوره‌ بوو. دوای شورشی 1357 هه‌تاوی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان خه‌باتی ئاشکرای ده‌ست پێکرد. به‌داخه‌وه‌ خه‌باتی چه‌کدارانه‌شی به‌ سه‌ر دا سه‌پا. فه‌تاح هه‌میشه‌ یه‌ک دروشمی ده‌دا " یا کوردستان یا نه‌مان" هاوسه‌ری ژیانم وه‌ک هه‌زاران کوڕی مه‌یدان به‌رگی پیرۆزی پێشمه‌رگه‌ی کرده‌ به‌ر و به‌ره‌و چیاکان بۆ خه‌بات و رزگاری گه‌له‌ زۆرلێکراوه‌که‌یه‌ی چالاکی خۆی ده‌ست پێ کرد. و هه‌تا ئه‌مرۆ که‌ 28 ساڵ تێده‌په‌رێ وه‌ک سه‌مبولی سه‌برو خۆراگری، ئێستا له‌ ده‌شتی  کویه‌ له‌ به‌شه‌ جۆراو جۆره‌کاندا ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی، ده‌فته‌ری سیاسی له‌ به‌شی رادیو و چاپه‌مه‌نی و رۆژنامه‌کاندا و... زۆر به‌ ئیمانه‌وه‌ چالاکی به‌رچاوی هه‌بووه‌ و مایه‌ی فه‌خر و شانازی گه‌لی کورد و بنه‌ماله‌که‌یه‌تی.
هه‌لبه‌ت فه‌تاح ساڵی 1336ی هه‌تاوی بوو به‌ ئه‌ندامی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان. زۆری  نه‌‌خایاند که‌ له‌ لایه‌ن حکوومه‌تی  گه‌نده‌‌لی په‌هله‌وی له‌ به‌ندیخانه‌ کرا و مه‌حکووم به‌ ئه‌بد بوو. فه‌تاح هاوکات له‌گه‌ڵ خوالێخوشبوو کاکه‌ ره‌حیم جوانمردی قازی کاک جه‌لیل گادانی، کاک حه‌سه‌ن ره‌ستگار، کاک غه‌نی بلوریان، و خوالێخوش بوو کاک عه‌زیز یوسفی له‌ زیندان دابوو، و هه‌ر له‌و کاته‌وه‌ ده‌رسی سه‌برو له‌ خۆبردویی فیر بوو. پیویسته‌ بلیم دوای 3  ساڵ لیبوردوی گشتی له‌لایه‌ن حکوومه‌تی شا درا، تێکۆشه‌رانی ری ره‌زگاری ئازاد ده‌بن.

پ: له‌ ماوه‌ی ته‌مه‌نی کۆماری ئیسلامی دا، ناره‌حه‌تیت زۆر کێشاوه‌، له‌م باره‌وه‌ بۆمان بدوێ؟
له‌ ماوه‌ی ئه‌و 28 ساله‌ دا هه‌ر هه‌ناسه‌ ساردی و به‌ش مه‌ینه‌ت و چاو به‌ فرمیسک بووم، هه‌ر له‌به‌ر ته‌و‌ژمی باو و توفان هه‌ر له‌به‌ر خوڕێنی چۆمان خۆم به‌ پنچکان کرتووته‌وه‌. ده‌ڵێن خوشی هه‌یه‌ به‌ڵام خوشی قه‌ت میوانی دڵه‌ خه‌ماوییه‌که‌م نه‌بوو. ئه‌گه‌ر بلێم بیره‌وه‌ری شیرینم نه‌بووه‌ بروام پێ بکه‌ن!
به‌ڵام له‌ هه‌مووی تاڵ تر ئه‌وه‌یه‌ که‌ کۆچ پێکراوی مه‌هابادم، قه‌ت ئه‌و کاته‌م له‌ بیرناچێ که‌ له‌ شاری وه‌ده‌رکه‌تم له‌ تاقه‌دار ئاورم له‌ مه‌هاباد داوه‌ فرمێسک وه‌ک بارانه‌ی به‌هاری به‌ چه‌شنی ده‌نکی هه‌نارێ به‌ چاوم دا ده‌هاته‌ خوارێ. ته‌نیا ئه‌وه‌ی له‌و ماوه‌ دور و درێژه‌ دا دڵم پێ خوش بوو پێ ده‌گه‌شامه‌وه وشه‌ی پێشمه‌رگه‌ بوو که‌ هیوای ده‌خسته‌ دڵمه‌وه‌ له‌ رۆژانی خوشی خه‌بات دا جیژن له دڵم ده‌گه‌را له رۆژی خوش و ناخوش فرمیسکی خوین ئاو پرژێنی دڵی خه‌م گرتووم بوو.‌
رۆژانی تاڵم زۆر به‌ سه‌ر هاتووه‌ به‌  ته‌نیا مه‌سئولی به‌خێو کردنی ماڵ و منداله‌کان بووم،و ئه‌وه‌ گه‌وره‌ترین شانازی بۆ منه‌ که‌ به‌ ته‌نیا منداله‌کانم به‌ خێو کرده‌وه‌، ئه‌وه‌ فه‌رهه‌نگیکی دروسته‌ که‌ منداڵ له‌ باوه‌شی داێکی دا گه‌وره‌ ده‌بی. به‌ خوشێ وه‌ منداله‌کان له‌ بواری ئه‌خلاقه‌وه‌ باش بارهاتون، زۆر کوردی چاکن و ئه‌مه‌ گ ناسن. ئه‌من ئینسانیکی زۆر سه‌یرم، به‌و حاله‌شه‌وه‌ که‌ ئه‌و هه‌موو به‌ش مه‌ینه‌تێم چێشتووه‌، حه‌ز ناکه‌م هه‌تا دۆژمنه‌کانیشم خوینیان برژێ یا هه‌ست به‌ ئازار بکه‌ن!
ته‌مه‌نا له‌ یه‌زدانی پاک ده‌که‌م ئاڵوگورێکی گشتی به‌بێ خوین رشتن له‌ ئێران دا روو بدا. تا ئیمه‌ی کورد به‌ مافی ره‌وامان بگه‌ین و هه‌موو گه‌لانی ئێران له‌ ده‌ست شه‌م شه‌مه‌ کویره‌ی شه‌و په‌رستان رزگار بن.

پ: دیاره‌ جه‌نابت له‌ منداڵی‌یه‌وه‌ له‌ بنه‌ماله‌ێکی تێکۆشه‌ر و چالاک دا له‌ داێک بووی، ئوگری تایبه‌تی خوت به‌ چالاکی کۆمه‌ڵایه‌تی چ هۆیێکی هه‌بوو؟
و: ئه‌من که‌ لایه‌نگری دێمۆکراتم و دێمۆکراسی و ئازادی بۆ من هه‌وێنی ژینه‌، هه‌موو تێکۆشه‌رانی نه‌ته‌وه‌که‌م له‌ لا به‌ رێزن و هه‌موو حیزب و رێکخراوه‌ سیاسی‌یه‌ کوردستانیه‌کان به‌ شانازی کی گه‌وره‌ ده‌زانم، له‌و پێناوه‌ش دا به‌ بۆنه‌ی جۆاروجۆر هاوکاری هه‌موو لایه‌کم کردوه‌، بۆ وێنه‌، له‌ ساڵی1990 زایینی کورده‌کانی باشوور که‌ له‌ ده‌ستی زوحاکی زه‌مانه‌وه‌ خێڵی سه‌دان هه‌زار که‌سی روی له‌ رۆژهه‌لاتی کوردستان کرد. له‌و کاته‌ دا له‌ لایه‌ن حیزبی دێمۆکراته‌وه‌ ئاگادار کراین که‌ ده‌بێ به‌ هه‌موو تواناوه یارمه‌تی کورده‌کانی باشوور بکه‌ین. ئه‌و کات ئه‌من زۆر توند و توڵ و گورج و گوڵ بووم، به‌ یارمه‌تی و هاوکاری شێره‌ ژنانی مه‌هاباد بۆ ماوه‌ی یه‌ک مانگ هه‌موو رۆژی خواردنی 400 که‌سمان وه‌ستۆ گرتبوو ئه‌وه‌ جێگای شانازی بوو بۆ کورده‌کانی رۆژهه‌ڵات، هه‌موو خه‌ڵک ده‌ستیان دا بوو ده‌ست یه‌ک بۆ هاوکاری و هاوده‌ردی له‌ گه‌ڵ کورده‌کانی باشوور و له‌ هیچ یارمه‌تی و هاوکاری‌یه‌ک به‌ راستی که‌م ته‌رخه‌میان نه‌ده‌کرد. ئه‌وه‌ ته‌نیا هه‌ر له‌ مه‌هاباد نه‌ بوو، به‌ڵکوو له‌ هه‌موو شار و، شارۆچکه‌ و گوندی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان خه‌ڵک ئاماده‌ی خزمه‌ت کردن بوو.
به‌ راستی له‌ خودای به‌زیاد بێ گه‌لی کورد ئه‌گه‌ر قۆڵی هیمه‌تی هه‌ڵ ده‌مالێ له‌ دنیا دا وێنه‌ی نیه‌. هه‌لبه‌ت ده‌بوو هه‌ر وابایه‌ ئیمه‌ ئه‌رکی خۆمان به‌ جێ هێنا و هاوکاری و هاوده‌ردی مان له‌ گه‌ڵ گه‌ل و هۆزی خۆمان کردوه‌. ساڵی 1377ی هه‌تاوی ئه‌و کات به‌رێز عه‌بدوڵڵا ئۆجه‌لان له‌ لایه‌ن رژیمی ره‌شه‌ کوژی تورک ده‌ستگیر کرا. قه‌تع نامه‌ی ژنانی مه‌هاباد له‌ چۆار چرا له‌ لایه‌ن منه‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌ که داوای به‌ردانی ‌ ئوجه‌لان‌یان کرد و داوایان له‌ به‌رێز کوفی عه‌نان کرد بۆ ئازاد  کردنی هه‌وڵ بدا.
راسته‌ ئه‌من دێمۆکراتم و هاوکاریم له‌ گه‌ڵ حیزب قه‌ت نه‌پساوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام زۆر جاری وا بووه‌ هاوکاریم له‌ گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌کانی کۆمه‌ڵه‌، پارتی، یه‌کیه‌تیی و پ ک ک کردوه‌، له‌ هه‌ر شوینێک پێشمه‌رگه‌ی کوردستان نیازی به‌ هاوکاری بوو بێ به‌ دڵ وگیان و مال خزمه‌ت گوزاریان بووم. به‌ بروای من ئامانجه‌کان، هیواکان هه‌مووی هه‌ر یه‌ک شته‌ ئه‌مرۆ حیزب و رێکخراوه‌کان زۆرن و بیرو بۆ  چونیان فه‌رقی هه‌یه‌ به‌ڵام هه‌موو ئاواتمان رزگاری کوردستانه‌.
ئیمه‌ ده‌مانهه‌وی حکوومه‌تێک پێک بێ هه‌موو ره‌نگ و که‌سێکی تیدابێ و بیرورای جیاوازی تێدابی که‌ وابوو ئه‌وه‌ هه‌مان حکوومه‌تی خه‌ڵکی که‌ هه‌موومان به‌ ئاواتین و بۆ گه‌یشتن به‌و ئاواته‌ نیازمان به‌ یه‌ک ریزی و یه‌کگرتویی هه‌یه‌.
به‌خوشیه‌وه‌ سیاسه‌ت و کرده‌وه‌ی دروست له‌ باشووری کوردستان دا حه‌قانیه‌ت و ئاشتی خوازی گه‌لێ کوردی به‌ دنیا سه‌لماندو ناساند که‌ کورد ده‌توانی چاره‌نووسی خؤی بۆ خۆێ به‌رێوه‌ به‌رێ.
ئیمه‌ش له‌ رۆژهه‌ڵات ئه‌زمونی 61 سال خه‌باتی بی وچانمان هه‌یه‌  پێم خوشه‌ هه‌مومان سه‌رکه‌وتن و تێک شکانه‌کان وه‌بێر خۆمان بینێنه‌وه‌. هوی سه‌رکه‌وتنه‌کان بزانین و که‌ڵکی لی وه‌رگرین، بیکه‌ن بۆ خاتری خودا له‌ هوکاری تێک شکان خۆ بپاریزین.
زۆرم پێ خوشه‌ ئه‌گه‌ر رزگار بووین له‌ جیگای زنویر له‌ مه‌هابادی پێ ته‌ختی کۆماری کوردستان له‌ شاری قازی، قاسملوو، شه‌ره‌فکه‌ندی دا خزمه‌تگوزاری خه‌ڵک بم، به‌ دڵیکی پر له‌ هیواو هومیده‌وه‌ چاوه‌روانم.

پ : چ که‌سانیک هانده‌رت بوون که‌ خوت له‌ نێو ریزه‌کانی حیزب دا ببینیه‌ وه‌ ؟
و : سه‌رده‌می په‌هله‌وی هاوسه‌ری ژیانم دێمۆکرات بوو، بی شک هزرو ئاکاری ته‌ئسیری له‌ سه‌ر من هه‌بوو. به‌ڵام له‌ فه‌تاح زۆر زیادتر به‌رێز کاک جه‌لیل گادانی ته‌ئسیری زۆر له‌ سه‌ر بیرو و باوه‌ری مندا هه‌بوو، کاک جه‌لیل له‌و کاته‌ تاریکه‌ دا قسه‌ی بۆ ده‌کردین، رونی ده‌کردینه‌وه‌، هانی ده‌داین بۆ خه‌بات. کاک جه‌لیل هه‌میشه‌ وه‌ک چرایه‌کی پرشه‌نگ دار بوو. ئه‌من روح و گیانم کاک جه‌لیل بوو ئه‌ویش به‌ نیسبه‌ت من هه‌ر وابوو.
به‌ دوای  شورشی گه‌لانی ئێران دا بۆ یه‌که‌م  جار له‌ ماڵی خۆمان به‌ خزمه‌ت رێزدار  ماموستاعه‌بدوڵڵا حه‌سه‌ن‌زاده‌ گه‌یشتم، هه‌ڵبه‌ت ده‌مزانی به‌رێز ماموستا حه‌سه‌ن‌زاده‌ زۆر له‌ مێژه‌ خوشی و ئارامی بنه‌ماله‌که‌ی  ئه‌سپارده‌وه‌  به‌ سه‌روه‌ری گه‌ل. کتێبی (دان چه‌رموو) وه‌رگێڕدراوی ماموستا ئه‌منی زۆر بۆ لای خوێنده‌نه‌وه‌ی کوردی راکێشا. به‌رێزان ماموستا عه‌بدوڵڵا حه‌سه‌ن زاده و کاک‌ جه‌لیل گادانی هه‌تاوێکن بۆ گه‌لی کورد.

پ : له‌ کوتایی دا وێرای سپاس بۆ جه‌نابت پیمان خوشه‌ دوا وته‌تان بفه‌رموون ؟
پیم خوشه‌ بیره‌وه‌رێکی خوشتان بۆ بگیرمه‌وه‌. با هه‌ر باسی ناخوشی نه‌که‌ین، هاوینی ساڵی 1366 هه‌تاوی بۆ سه‌ردانی چوو بوومه‌ بنکه‌ی حیزب و میوانی ده‌فته‌ری سیاسی بووم. کاک دوکتور قاسملووی نه‌مر به‌ رووگه‌شی به‌ خێرهاتنی کردم و باسی مه‌هابادی لی پرسیم گوتم: کاک دوکتور گیان باشتێکی خوشت که‌ له‌ شاری ورمی رویدا بوو بگێرمه‌وه‌. له‌ که‌سێکم بیست که‌ شاهیدی رووداوه‌که‌ بوو.
گوتی : له‌ شه‌قامی ئیمام له‌ شاری ورمی شۆفێری تاکسی‌یه‌ک و ئاخوندێک لێیان ده‌بیته کێشه‌، کوردێکیش که‌ له‌و به‌ری خه‌یابان‌ڕا رووداوه‌که‌ ده‌بینێ، هه‌ڕا ده‌کاته‌ ئاخوند و مه‌ندیله‌که‌ی له‌ سه‌ری ده‌کاته‌وه‌ و له‌ ملی ده‌هالێنێ، زۆر ناخایه‌نی، شاره‌بانی ده‌گاته‌ شوێنی رووداوه‌که‌، له‌ کابرای شوفێر ده‌پرسن بۆ له‌ مه‌لات داوه‌؟ ده‌ڵێ ده‌ستی لێ هه‌لێنام گوتی: ده‌چمه‌ شه‌قامی ئیمام، منیش که‌ مسافیره‌کانم بۆ ئه‌و شوینه‌ ده‌برد، سوارم کرد. دوای ئه‌وه‌ی گه‌یشتمه‌ جێ، مه‌لا داوای ده‌کرد بیبه‌مه‌ شوینێکی دیکه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ناحه‌قی ده‌کرد منیش لیم دا.
نوره‌ی گه‌یشته‌ کابرای کورد لیان پرسی: کورده‌ ئه‌دی ئه‌تو بۆ له‌ مه‌لات ده‌دا ؟
کورده‌ له‌ وڵام دا ده‌ڵی: خۆ لێم نه‌ده‌دا به‌ڵکو
ده‌مهه‌ویست بی خنکێنم چونکه‌ پێم وا بوو ده‌سه‌ڵاتی ئاخونده‌کان رووخاوه‌ بۆیه‌
ئه‌و شوفیره‌ تاکسی‌یه‌ له‌و ئاخونده‌ ده‌دا! کاک دوکتور قاسملووی نه‌مر زۆر
پێکه‌نی.
یادی دووی رێبه‌ندان ساڵڕۆژی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان پیرۆز بێ.
سڵاو له‌ پێشه‌وا قازی و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی کۆماری کوردستان و نه‌ته‌وه‌ی کورد.
کانادا 2ێ رێبه‌ندانی 1385 هه‌تاوی
سه‌رچاوه‌: ماڵپه‌ری کوردستان و کورد

 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.