Ö:: ڕژێمی ئاخوندی ئێران تا چه‌نده پابه‌ندی كۆنوانسیۆن و به‌یاننامه‌ی جیهانی ...

نووسینی: قادر ئه‌حمه‌دزاده

ڕژێمی ئاخوندی ئێران تا چه‌نده پابه‌ندی كۆنوانسیۆن و به‌یاننامه‌ی جیهانی داكۆكی كردن له مافی منداڵانه؟
ڕژێمی ئاخوندی  كۆنوانسیۆنی مافی منداڵان و به‌یاننامه‌ی جیهانی مافی منداڵانی په‌سه‌ند كردووه و ڕۆژی جیهانی منداڵیش له ڕۆژمێری فه‌رمی ئێراندا هاتووه، له‌و ڕۆژه دا بۆ چه‌واشه كردنی بیروڕای گشتی چه‌ندین به‌رنامه‌ی جۆراوجۆر له ژێر ناوی منداڵ و مافی منداڵان به‌ڕێوه ده‌چێ، بێ ئه‌وه‌ی تا ئه‌مڕۆ ده‌ره‌نجامێكی به‌رچاوی باشی لێ كه‌وتبێته‌وه. له ڕۆژی جیهانی زمانی  زگماكیدا   هه‌ر له چركه ساته‌كانی ده‌ست  پێ كردنی پیرۆز ڕاگرتنی ئه‌و ڕۆژه دا له ئێران، له جێگای ئه‌وه‌ی كه مافی منداڵانی نه‌ته‌وه‌كانی ژێر ده‌ست وه‌ك: كورد، بلوچ، ئازه‌ری و... بپارێزرێ و به سروشتی ‎‌ترین مافی خۆیان كه قسه كردنه به زمانی  دایكی بگه‌ن، به پێچه‌وانه مافیان پێشێل ده‌كرێ. منداڵانی نه‌ته‌وه ناوبراوه‌كان ته‌نانه‌ت بۆ یادی ڕۆژی منداڵیش ده‌بێ به زمانی داسه‌پێندراو واته زمانی فارسی ووتار و هه‌ڵبه‌ست بخوێننه‌وه و ده‌بێ خۆشحاڵی خۆیانیش هه‌ر  به‌و زمانه ده‌رببڕن. باخچه‌ی منداڵان له ئێران یه‌كێكه له پلانه‌كانی حكومه‌تی مه‌ركه‌زی بۆ داسه‌پاندنی زمانی فارسی به سه‌ر نه‌ته‌وه‌كانی غه‌یره فارسدا.
به‌م دواییانه به پێی ئه‌و به‌خشنامانه‌ی كه له لایه‌ن ڕێكخراوی بێهزیستی و اموزش وپرورش (په‌روه‌رده و
  فێركردن)  به مامۆستایانی قوتابخانه و باخچه‌ی منداڵان ڕاگه‌یه‌ندراون، مامۆستاكان ده‌بێ ته‌نیا به زمانی فارسی قسه بكه‌ن و وانه به قوتابیان بده‌ن. به پێی ئه‌و به‌خشنامانه هه‌روه‌ها به مامۆستاكان ڕاگه‌یه‌ندراوه كه به منداڵه‌كان بڵێن له ماڵه‌وه‌‌ش هه‌وڵ بده‌ن به زمانی فارسی له گه‌ڵ ئه‌ندامانی ماڵه‌وه‌یان ئاخاوتن بكه‌ن. ئه‌و هه‌ڵاواردن و جیاوازیه پێكردنه  نامرۆڤیانه له كاتێكدا له سه‌ر منداڵانی نه‌ته‌وه ژێر چه‌پۆكه‌كانی ئێران ئه‌نجام ده‌درێت كه مادده‌ی 30 ( داكۆكی كردن له كه‌مایه‌تیه‌كان) كۆنوانسویۆنی  مافی منداڵان جه‌خت ده‌كا كه"منداڵانی كه‌مایهتیه نه‌ته‌وه‌یی و ئایینیه‌كان له و ووڵاتانه دا كه تێیدا ده‌ژین، مافی ئه‌وه‌یان كه له گه‌ڵ هاوڕێكانی دیكه‌ی خۆیان به تاك و كۆ كه‌ڵك له زمان، كولتور و ئایینی تایبه‌تی خۆیان وه‌ربگرن. سیاسه‌ته جیاوازی پێ كردنه‌كانی ڕژێمی مه لاكان له هه قی منداڵانی غه یره فارس له گه ڵ به یاننامه ی جیهانی داكۆكی كردن له مافی منداڵیش دژایه تی ته واوی هه یه.ئه و به یاننامه جه خت ده كاكه:"هه بونی جیاوازی نه ته وه،ئایین وكولتوری دایك وباوك،مامۆستاوبیروباوه ڕی زاڵ به سه رووڵات دا ناتوانن ڕێگر بن له ومافانه ی كه له وبه یاننامه یه دا بۆ منداڵان دیاری كراون". سیاسه ته دژه مرۆڤیه كانی ڕژێمی ئاخوندی له هه مبه ر منداڵانی نه ته وه ژێر ده سته كانی ئێران كه به مه به ستی به فارس كردنی ئه وان ئه نجام ده درێت نه ك هه ر  پابه ندی كۆنوانسیۆنی  ناوبراو نه بووه به ڵكو به ته واوی پێشێلی كردووه.له كاتی دۆبلاژ كردنی فیلمه كارتۆنیه كاندا ئه گه ر به جوانی سه رنجیان پێ بده ین ده بینین كه هه میشه كه سایه تیه ناحه زوناشیرنه كان به له هجه ی فارسی له سه رشێوازی كوردی،ئازه ری و...دۆبله ئه كه ن.له كرماشان،سنه و...له قوتابخانه كان و له سه ر  كه ناڵه تی ڤی یه ناوچه ییه كان كاتێك مناڵێك ووشه ی كوردی به كار دێنێ  پێی پێ ئه كه نن و گاڵته ی پێ ئه كه ن،ئه وه بۆته هۆی ئه وه ی كه مناڵی كورد پێی شه رم بێ به زمانی دایكی خۆی قسه بكات.ئه گه ر به وردی له به رنامه و كاری ئه و كه ناڵه تی ڤی یه ناوچه ییانه وورد وه بین جوان هه ست ده كه ین كه هه میشه هه وڵ ده ده ن نه ته وه غه یره فارسه كان وه ك كورد،به لوچ،ئازه ری و...به نه زان ودوا كه وتوو،وفارسه كان به زانا وپێشكه وتو به خه ڵك بناسێنن.ئه مه له كاتێكدایه كه كۆنوانسیۆنی مافی منداڵ به ئه ڕكی سه ر شانی ئه وده وڵه تانه ی ده زانێ  كه ئه وكۆنوانسیۆن وبه یاننامه یان په  سه ند كردووه،له هه ر جوره ڕه فتارێكی به كه م چاو لێكردن وهه ڵاواردن و جیاوازی پێ كردن خۆیان بپارێزن.كۆنوانسیۆنی مافی منداڵان پێ داده گرێ كه:مادده ی 29(مه به سته كانی په روه رده)ده وڵه ته كانی هاوپه یمان جه خت ده كه ن كه په روه رده ده بێ:ا-له بارامبه ر دایك وباوك،پێناسه ی كولتوری،زمان و بایه خه نه ته وه ییه كانی  ووڵاتی دایك و باوكی په یوه نندیه كی باشی هه بێ وڕێز دانان بۆ فه رهه نگی ووڵاتان و گه لانی تر به هێز بكات.ب-منداڵ ده بێ بۆ ژیان له ناو كۆمه ڵگایه كی ئازادوله سه ر بنه مای لێك تێگه ییشتن،تحمل  كردنی بیروڕای جیاواز،مافی وه ك یه ك ژیان بۆ ژن و پیاو،خۆش ویستنی گه  لانی تر په روه رده بكرێت.ئه گه ر تا ئێستا شۆڤینیزم وخۆ به گه وره زانینی فارس به شێوه یه كی شاراوه و له ژێر په رده دا له لایه ن ده سه ڵاتدانی(پهلوی-ئیسلامی)ئه نجام  ده درا،ئه مڕۆكه ئه و سیاسه ته چه په ڵه به شێوه یه كی ئاشكرا ئه نجام ده درێ وئه نجومه نی باڵای شۆڕشی فه رهه نگی كه یه كێكه له ئۆرگانه كانی سه ر به حكومه تی ئاخوندی ئه ڕكی بڵاوكردنه وه وپه ره پێدانی ئاشكرای گه وره خوازی فارسی به ئه  ستۆ وه یه.ئه مڕۆكه له ئێراندا،زمان وكولتور و پێناسه ی نه ته وه كانی ژێر چه پۆك بونه ته كه ره سه ی یاری پێكردنی ئه نجومه نی باڵای شۆڕشی فه رهه نگی ڕژێمی ئاخوندی.ئه نجومه نی ناو براوكه سیاسه تی سه ره كی ئه و ئینكار كردنی هه بون و پێناسه ی  نه ته وه غه یره فارسه كانه،تا ئه مڕۆ چه ندین بڕیارنامه ی له و پێناوه دا په سه ند كردون.ئه وپه سه ند  كراوانه له ڕێگه ی كتێبه  ده رسیه كانه وه هێنراونه ته ناو فه رهه نگی خه ڵكانی  ئێرانه وه وله شۆردنه وه ی مێشكی جیلی گه نجی ئه مڕۆی ئێراندا ڕۆڵی تێكده رانه ی خۆی بینیوه.له په سه ند كراوه كانی ئه و ئه نجومه نه یه قه ده غه كردنی ناوه غه یره فارسی و ئیسلامیه كان.ئه و  ئه نجومه نه خشته یه كی له ناوه ئیزن پێدراوه كانی له شێوه ی كتێبێكی بچوكدا له ئیختیاری ئیداره ی اماروتۆماركردنی به ڵگه نامه كانی ئێران ناوه.په سه ند كراوه كانی ئه و ئه نجومه نه  به س بۆ ناو لێنانی منداڵان نیه و ده بێ ناو لێنانی شاره كان،شه قامه كان،شوێنه گشتیه كان،فرۆشگاكان و ناوه نده كانی كارو پیشه ش به پێی ئه وناوانه بن كه له خشته ی ناوه ئیزن پێ دراوه كانی ئه نجومه نی ناوبراودا هاتوون.بڕیارنامه ی ناولێنانی  شاره كان-شه قامه كان وشوێنه گشتیه كان په سه ند كراوی ئه نجومه نی باڵای شۆڕشی فه رهه نگی كۆماری ئیسلامیه.ئه وبڕیارنامه یه كه له 4 مادده و 14 به ند پێك هاتووه،له كۆبونه وه ی ئه نجومه نی باڵای شۆڕشی فه رهه نگی له ڕێكه وتی 9-6-1375 په سه ند كراوه.جه خت ده كا كه:مادده ی 1 به ندی 5"به مه به ستی پاراستن و به هێز كردنی یه كپارچه یی سیاسی و فه رهه نگی ووڵات وپاراستنی پێناسه ی نه ته  وه یی،ناوه كان ده بێ به س به زمانی فارسی بن.مادده ی2 به ندی 1 -ناولێنانه كان ناولێنانی ئه وشت وشوێنانه خواره وه  ده به ر ده گرن:"شاره كان،شاروچكه كان،به نده ره كان،ڕوباره كان،شه قامه كان،بازاڕوكۆڵانه كان،قوتابخانه و باخچه مناڵیه كان،ناوه نده كانی لێ كۆڵه ره وه ی زانستی و فه رهه نگیه كان،كۆشكه گشته كان،نه خۆشخانه و ناوه نده ته ندروستیه كان،سینه ماكان و ناوه نده كانی حه سانه و پیاسه كردن وباخ و بێستانه كان،گۆڕه پانه كان،فڕۆكه خانه كان و وێستگه ی شه مه نده فه ر وپاڵاوگه كان،شوێنه به رهه مهێنه ره كان،بانكه كان و ناوه نده وه رزشیه كان ،فرۆشگاكان، كۆمپانی و ناوه نده كانی كاروپیشه".په سه ندكراوه كانی ئه نجومه نی باڵای شۆڕشی فه رهه نگی له ڕاستیدا درێژه ده رو ته واوكه ری په سه ند كراوه كانی خولی یه كه می فه رهه نگستانی زمانی فارسی سه رده می ڕه زا خان(22 بانه مه ڕی 1314 تا 5 ی گه لاوێژی 1349)ه كه زۆرێك له ناوه نده كانیفه رنگی،شارستانی،مێژوویی،ووشه و جوگرافیایی ئێران له پێناو ئه مه به سته دزێوو نژاد په ره ستانه ی ڕه زا خان دا گۆڕدران.علی اكبر ولایتی له ووتو وێژێكدا له گه ڵ ڕۆژنامه ی كیهان له ڕێكه وتی (9-5-1383)ووتویه تی كه : پاراستنی سه روه ری و یه كپارچه یی خاكی ووڵاتان  ته نیا ئاڵ و گۆڕی گوگرافیایی ناگرێته وه به ڵكو له به رگری ناوه كانیشه.پارێزگای خوزستان له جنوبی ڕۆژئاوای ئێران،ناوێكی ئێرانیه و به واتای شوێنی ژیانی نه ته وه یی"خوزه"،به ڵام له ده یه كانی ئه م دواییانه دا به عسیه كان و عه ره به ناسیۆنالیسته كان ناوی ئه و پارێزگایه یان كردبۆ"عربستان".یوسف عزیزی بنی  نوسه روڕوناكبیری عه ره بی ئێرانی له ووڵامی قسه كانی ولایه تیدا نوسیویه تی:"ئاغای ولایه تی جه نابتان سه ره ڕای شاره زایی له بواری پزیشكی و كاروباری سیاسی و نێونه ته وه یی، وادیاره شاره زای مێژوش هه یت،به ڵام ئاوه ها قسانێك له كه سێكی شاره زا یان هۆگری مێژو چاوه ڕوان نه كراوه.به تایبه تی ئه وه كه جه نابتان ماوه ی 16 ساڵ پۆستی وه زاره تی ده ره وه ی ووڵاتتان به ده سته وه  بوو زۆر به ئاسانی ده ستتان به ئه رشیڤی گه وره ی مێژویی وه زاره تی ده ره وه ی ئێراندا ڕاگه یشتووه،ئه گه ر چاو پێداخشانێكی خێراشتان به و ئه رشیڤانه دا خشاندبا ده تان دیت كه تا پێش ڕه زا خان له هه مو به ڵگه نامه كانی وه زاره تی ده ره وه دا ناوی ئه و ناوچه ی كه ئه مڕۆكه پێی ئه وترێ خوزستان به "عربستان" هاتووه.به پێچه وانه ی بیركردنه وه كانی جه نابتان و ه بیرتان دێنمه وه  كه ناوی"عربستان"ناگه ڕێته وه بۆ ناو لێ نانی به عسی و عه ره به ناسیۆنالیسته كان و ده یه  كانی ئه م دواییه.چونكه به ڵگه نامه كانی وه زاره تی ده ره وه ناوی ئه و ناوچه یه به "عربستان"ده هێنن و پێچه وانه ی ووته كانی ووته كانی تۆ ده سه لمێنن،مه گه ر ئه وه كه هه مو به رپرسه كانی حكومه تی وكارمه ندانی وه زاره تی ده ره وه و هه مو مێژو نوسه كانی ئێرانی پێش ڕه زا شابه"به عسی و ناسیۆنالیست بزانن.بۆیه ده بینین كه ووشه ی "عربستان"له ئاسه واری فارسی ده ورانی په هله وی،قاجار،افشار،زندیه،سه فه وییه و ته نانه ت پێش ئیسلامیش(شاپور)هه بووه و له ساڵی 1302 ئه و ناوه گۆڕاوه.بۆچی ڕژێمی مه لایی ئێران ده ستی داوه ته په ره پێدان به سیاسه ته نژادپه رستیه كانی ده ورانی په هله وی؟سیاسه ته دژه گه لیه كانی ڕژێمی ئێران هۆی جۆراوجۆری هه ن.به ڵام گرینگترینیان هۆی ،سه رهه ڵدانی بیری مافی چاره ی خۆ نوسینی نه ته وه ژێر چه پۆ كه كانی ئێرانه.ڕوداوه كانی ئه مدواییانه ی كوردستان،خوزستان،به لوچستان،تركمن سه حرا وئازه ربایجان نمونه ی زه ق وبه رچاوی ئه وسه رهه ڵدانانه ن.نژادپه ره سته كانی تاران باش هه ستیان به و ه كردووه بۆیه وا وه خۆ كه وتون وله ئه نجام دانی هیچ جنایه تێك ده ست ناپارێزن.مه لا سیاسه تمه داره كان به خه یاڵی خاوی خۆیان ده یان هه وێ پێش ئه وه ی شۆڕشی نه ته وه ماف خوراوه كان به ر بگرێ وئیتر توانای به رگری كردنیان له گه ڵی نه مێنێت،زمان وفه رهه نگ وپێناسه و  مێژوی ئه وان یه كسه ره بكه ن و هیچیان بۆ نه هێڵنه وه.به ڵام خۆشبه ختانه ده بینین ئیتر پیاده كردنی ئه و سیاسه ته  چه په ڵه یان له ده ست ده رچووه وبه پێچه وانه پیاده كردنی  سیاسه ته نژاد په ره ستیه كا نیان بۆ ته هۆی ئه وه ی كه نه ته وه خاك داگیر كراوه كان زوتروزوتر له خه وڕابن و پێش له پیاده بونی سیاسه تی پاوان خوازی فارسه كان بگرن.به هیوای ئه و ڕۆژه ی كه گه له  ماف خوراوه  كه مان هه رچی زوتر له خه و ڕابێ و هه وری جه ورو سته م و چه وساندنه وه ودواكه وتویی له ئاسمانی كوردستان ڕاماڵێ.سه رچاوه كان:كنوانسیون حقوق كودك،ترجمه دكترالف ابشار،اعلامیه جهانی حقوق بشر،ترجمه محمدپوینده-عربستان وخوزستان.یوسف عزیزی.شورای عالی فرهنگی وترویج  اشكار شوونیزم فارسی،سه بری  به همه نی .

نووسینی : قادر ئه‌حمه‌دزاده     rebin22000@yahoo.com
 سه‌ره‌وه‌. ده‌سپێک.

ئه‌م بابه‌ته‌ چاپ بکه‌!

   ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێکه‌ت بنێره:

© www.giareng.com
All rights reserved 2005.