ڕۆژی جیهانی منداڵان
یه‌که‌م مانگی ژوئه‌ن دا به‌ره‌و پیری بۆنه‌یه‌کی جیهانی ده‌چین، واته‌ جێژنی جیهانی منداڵان، ڕۆژی یه‌که‌می مانگی ژوئه‌ن، ڕۆژێکه‌ بۆ به‌گژ داچوونه‌وه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ مافه‌کانی منداڵان پێشێل ده‌که‌ن و هه‌ستی ناسک و ژیانی منداڵانه‌یان لێ تێکده‌ده‌ن و له‌ هه‌مان کاتیش دا کردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌یه‌که‌ بۆ ڕه‌نگین کردنی دونیای بێ‌غه‌وش و پڕ له‌ کایه‌ و ساده‌ی منداڵان.

ئه‌وه‌ی له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌م ڕۆژه‌ دا بێت، ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ وه‌ڵاتانی ئازاد و پێشکه‌وتوو دا، سه‌ره‌رای پێشێل نه‌کردنی مافی منداڵان له‌ ته‌واوی ڕۆژانی ساڵدا، ڕۆژێکی ساڵیش بۆ ڕێز گرتن له‌ مافه‌کانی منداڵان دیاری کراوه‌ و له‌م ڕۆژه‌دا دایک و باوکه‌کان و کۆمه‌ڵه‌ و ئه‌نجوومه‌نه‌ تایبه‌تی‌یه‌کانی په‌یوه‌ندی به‌ مافی منداڵانه‌وه زۆر به‌ گه‌رمی و ڕوو خۆشانه‌ به‌ره‌و پیرۆز کردنی ئه‌م ڕۆژه‌وه‌ ده‌چن و زۆر پێشتر پلان و به‌رنامه‌یان بۆ هه‌رچی باشتر به‌رێوه‌ چوونی ئه‌م ڕۆژه‌ داڕشتووه‌. ‌

به‌ڵام له‌ به‌شێکی به‌رچاو له‌ وه‌ڵاتانی دونیا و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست و به‌ تایبه‌ت له‌ کوردستان نه‌ک خۆی بۆ ئاماده‌ ناکه‌ن به‌ڵکوو به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر دوور له‌ شارستانیانه‌ش هه‌ڵس‌وکه‌وت له‌گه‌ڵ منداڵه‌ چاوگه‌ش و خێر له‌خۆ نه‌دیوه‌کانی کوردستان ده‌که‌ن. منداڵانی كوردستان نه‌ک هه‌ر ئاگایان له‌ ڕۆژی جیهانی منداڵان، تاقه‌ ڕۆژی خۆشیان نییه‌، به‌ڵکوو له‌م ڕۆژه‌دا به‌شێکی به‌رچاویان خه‌ریکی به‌رێوه‌بردنی کاری زۆر قورسن و له‌ بازار و شه‌قامه‌کانی شارو گونده‌کان دا خه‌ریکی ده‌ست فرۆشی و کرێکارین و له‌ ژێر باری قورسی ژیان دا هه‌ستی منداڵانه‌ و له‌شی شلک و ناسک و ‌منداڵانه‌یان بریندار ده‌بێ.

به‌ هۆی سته‌می حاکمانی زاڵم به‌ سه‌ر کوردستان دا، ژیان بۆ دانیشتوانی کوردستان گه‌لێک دژوار بووه‌ و به‌شێکی به‌رچاو له‌ بنه‌ماڵه‌کانی کورد بۆ باشتر کردنی ژیان و گوزه‌رانی خۆیان، هه‌ر زۆر زوو منداڵه‌کانیان له‌ خویندن بێ‌به‌ش کردوون و هانیان داون که‌ به‌ره‌و کار کردن و په‌یدا کردنی بژیوی ژیانی بنه‌ماڵه‌که‌یان هه‌نگاو هه‌ڵبێننه‌وه‌. له‌ سه‌ریه‌ک ئه‌م دیارده‌ دزێوه‌ ئێستاش له‌ کوردستان دا ده‌بیندرێ و ئه‌وه‌ش بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ که‌ باری پێشکه‌وتنی کۆمه‌ڵگا بوه‌ستێ و کۆمه‌ڵگاش به‌ره‌و نه‌خوێنده‌واری و دواکه‌وتوویی په‌ل کێش بکات.
ئه‌گه‌ر له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کانی کوردستان غه‌در له‌ خۆمان و له‌ منداڵه‌کانمان ده‌کرێ، ئه‌وه‌ بۆ خۆمان دووجار غه‌در له‌ منداڵه‌کانی خۆمان ده‌که‌ین و له‌ ژیانی ساده‌ و ساکاری منداڵانه‌یان دوور ده‌که‌ینه‌وه‌ و به‌ زۆر په‌لکێشی ناو شه‌قام و بازاره‌کانی شاره‌کانیان ده‌که‌ین و له‌ جیاتی خویندن و پێگه‌یاندنیان، سندووقی سیگار فرۆشتن و بۆیاغکردنی پێلاو و ده‌ست فرۆشی و ته‌نانه‌ت سواڵکردنیشیان به‌ مل دا ده‌که‌ین.

ڕۆژی جیهانی منداڵانسه‌باره‌ت به‌ کار کردنی منداڵان ده‌بێ به‌رێوه‌به‌رانی وڵات په‌یمانه‌ نێوده‌وڵه‌تی‌یه‌کان له‌به‌رچاو بگرن و کار کردنی منداڵانی ژێر 16 ساڵ هه‌روه‌کوو یاساغه‌، قه‌ده‌غه‌ بکه‌ن و ئیجازه‌ به‌ کارگه‌ و شوێنه‌ گشتی‌یه‌کان نه‌ده‌ن که‌ کار به‌ منداڵان بده‌ن. ده‌وڵه‌ت به‌رپرسی دابین کردنی بژیوی منداڵانه‌، له‌ باری سایکۆلۆژی‌یه‌وه‌ کار کردنی منداڵان له‌ ناو شه‌قام یا کارگه‌ و کوره‌خانه‌ و دوکان و کۆگاکان دا ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ که‌ منداڵ به‌ ته‌واوی خۆی ون بکات و دونیای منداڵی خۆی لێ بگۆڕی و پێ له‌ دونیای گه‌وره‌کان بنێت و که‌سایه‌تی خۆی لێ بگۆردرێ و کاتێک گه‌یشته‌ ته‌مه‌نێک که‌ ده‌بێ به‌ خۆێدا بچێته‌وه‌ دره‌نگ بووه‌، کارکردنی منداڵان جیا له‌وه‌ که‌ له‌ خوێندن و پێگه‌یاندنی درووست دووریان ده‌کاته‌وه‌ له‌ هه‌مانکاتیشدا کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و دواوه‌ ده‌گێرێته‌وه‌ و له‌ زۆر بواردا گرفت بۆ کۆمه‌ڵگا ده‌خوڵقێنێ، له‌ زۆر شوێن منداڵانی سه‌ر شه‌قام تووشی لادانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی ده‌بن و که‌سانی نه‌فس نه‌زمی نێو کۆمه‌ڵگا بۆ خۆ تێر کردن له‌ بواری دارایی و ته‌نانه‌ت سێکسی دا منداڵان ناچار ده‌که‌ن به‌ دڵی ئه‌وان هه‌ڵس‌وکه‌وت بکه‌ن و به‌شێک له‌ منداڵان فێری لادان له‌ شته‌ ڕاسته‌کان ده‌که‌ن و زۆرجار بیندراوه‌ که‌ دوای کار کردنی منداڵان له‌ لایه‌ن به‌شێک له‌ گه‌وره‌کانه‌وه‌ مافه‌که‌یان که‌ حه‌قده‌ست و ڕۆژانه‌ بووه‌ پێ نه‌دراوه‌ و ته‌نانه‌ت هه‌ڕه‌شه‌شیان لێکراوه‌ و لێیان دراوه‌.
به‌شێک له‌و منداڵانه‌ی که‌ ته‌مه‌نی منداڵی خۆیان ون کردووه‌ له‌ داهاتوو دا هه‌ست به‌ وون بوونی به‌شێک له‌ ژیانی خۆیان ده‌که‌ن و له‌ کاتی هه‌بوونی منداڵ دا که‌متر ده‌توانن هه‌ستی یاری کردن و گڕوگاڵ و خه‌نده‌ی منداڵه‌کانیان قه‌بووڵ بکه‌ن و پێیان وایه‌ ده‌بێ منداڵه‌کانی خۆشیان وه‌ک خۆیان شان و پیلی ناسکیان وه‌به‌ر کار کردن بده‌ن و ژیانی منداڵه‌کانیشیان وه‌ک خۆیان وابێ.

بۆ ئه‌وه‌ی داهاتووی گه‌له‌که‌مان ڕوون و پڕ ده‌سکه‌وت بێ، حکومه‌ت و کۆمه‌ڵه‌ سینفی و خێرخوازه‌کان و کۆمه‌ڵه‌ی منداڵ پارێزی کوردستان ده‌بێ کار بۆ نه‌هێشتنی کاری مندالان له‌ سه‌ر شه‌قام و کارگه‌ وکۆگاکان دا بکه‌ن، وه‌ک ئه‌رکێکی نیشتمانی پیویسته‌ به‌ دانانی کتێبخانه‌ و یاریگا و شوێنی وه‌رزشی و هه‌روه‌ها به‌ کردنه‌وه‌ی کاناڵی ته‌له‌فزیۆنی تایبه‌ت به‌ پرۆگرامی منداڵان جیهانی پڕ له‌ گڕوگاڵی منداڵان ڕه‌نگین‌تر و جوان‌تر بکه‌ن و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا منداڵان هان بده‌ن که‌ له‌و ته‌مه‌نه‌ دا ده‌بێ به‌ره‌و خوێندن و خۆ پێگه‌یاندن هه‌نگاو هه‌ڵبێننه‌وه‌.
پێراگه‌یشتن به‌ پرسی منداڵان گه‌لێک گرنگه‌ و هێنانه‌ دی خه‌ون و ئاره‌زووه‌کانی منداڵان ئه‌رکی سه‌رشانی حکومه‌ت و بنه‌ماڵه‌کانیانه‌ و پاراستنی منداڵان له‌ دیارده‌ ناحه‌زه‌کانی کۆمه‌ڵگاش وه‌ک لادانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و کۆمه‌ڵێک شتی دیکه‌ش هه‌ر وه‌زیفه‌ی حکومه‌ت و بنه‌ماڵه‌کانیانه‌، که‌ وابوو با هه‌موو لایکمان هه‌وڵ بده‌ن دیارده‌ی ناردنی منداڵان به‌ مه‌به‌ستی کرین و فرۆشتنی و کاسبی له‌ سه‌ر شه‌قام و کۆڵانه‌کان و کارگه‌ و شوێنه‌ گشتی‌یه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگا دا نه‌هێڵین و هه‌وڵ بده‌ین ژیان و گوزه‌رانی منداڵان باشتر بکه‌ین و فێریان بکه‌ین که‌ بۆ ئه‌وه‌ی داهاتووی گه‌له‌که‌مان به‌ره‌و ئاقارێکی باشتر بڕوات، کۆمه‌ڵگا پێویستی به‌ منداڵی ژیر و خوێنده‌وار هه‌یه‌.

له‌ کۆتایی دا هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ جوانترین و ڕازاوه‌ترین پیرۆزباییم له‌ گه‌ڵ چه‌پکه‌گوڵی ڕێز و خۆشه‌ویستی ئاراسته‌ی گشت منداڵانی سه‌ر گۆی زه‌وی و به‌ تایبه‌ت منداڵانی چاوگه‌شی کوردستان ده‌که‌م.
نووسینی: حه‌مه‌ڕه‌سووڵ که‌ریمی
01 ـ 06 ـ 2009

ده‌سپێک