|
(ئاوڕێ
بۆ سهر
25
ساڵ چالاکی گرووپی مۆسیقای کامکارهکان)
دوا بهش
نووسهر
: حهسهنی
زهووری
گرووپی کامکارهکان
یهکهم
کۆنسێرتهکانیان،
له ساڵانی
سهرهتای
سهرکهوتنی
شۆڕشدا1
بهڕێوه
برد.
زۆربهی
ئهو
کۆنسێرتانهش
له تهلار
و هۆڵهکانی
هونهری"
وهحدهت"
و " ئازادی"2
بهڕێوه
دهبردران
و بریتی له سێ بهشی
مۆسیقای فارسی، تاک ژهنینی
ئهردهوان
ومۆسیقای کوردی بوو.
ساڵی1368
هه تاوی " ئومێد لوتفی" کوڕی " حه مه ڕه زا لوتفی" و " قه شه نگی کامکار" چوونه
نێو ئه و گرووپه وه و
وه ک
ژه نیاری تار ، ده وریان ده گێڕا.
هه ر له و ساڵانه دا گرووپی کامکاره کان بۆ به ڕێوه بردنی به رنامه ی هونه ری ،
ڕێی که وته زۆر وڵاتی ئه وروپی
که
کار و چالاکی هونه رییان له لایه ن ئه وروپییه کانه وه
پێشوازێیکی به رفره ی لێکرا.
ئه وان له ڕێی مۆسیقای کوردی و فارسییه وه توانییان
هۆگرێکی فره ، وه ده س بخه ن، پاشان که ده گه ڕانه وه
ئێران
، به شێکی به رهه می ئه و کۆنسێرتانه یان، به شێوه ی
سێدی
ده خسته بازاڕه وه .
به گه
وره بوون
و پێگه یشتنی مناڵانی کامکاره کان، ئه وانیش
له گه
ڵ دایکانیان، چوونه نێو گرووپه که وه .
له
ساڵی 1378 هه تاوییه وه هه تا به مڕۆ گرووپی کامکاران
توانیویه چالاکانه تر خۆ له شانۆکانی نێونه ته وه یی و
جیهانی دا ده ربخات.
ئه رچی زۆرێ له ژه نیار و مۆسیقازانه کانی ئێرانی ئێسته
ڕوویان له مۆسیقای ڕۆژاوا کردووه به ڵام گرووپه که ی
کامکاران ، هه روا سووره له سه ر پاراستنی ڕه سه ناێتی خۆ
که چی
له و لاشه وه توانیویه له ده ستکه وته کانی مۆسیقای
جیهانیش ئه وپه ڕی که ڵک وه ربگرێ.
جا هه ر بۆیه به رهه می مۆسیقایی ئه م گرووپه ئه مڕۆکه
ئه وه
نده له ئاستی دونیادا پێشوازی لێ ده کرێ.
گرووپی کامکاران له ساڵانی 1378 و 1379 هه تاوی له شاره کانی سلێمانی، هه ولێر
و دهۆک ، ده ستی داوه ته
ئاهه
نگ گێڕان و به رهه می مۆسیقایی خۆی پێشکه ش
به جه
ماوه ری تامه زۆری هونه ر کردووه.
هه ر
وه ها له ساڵی 1379 هه تاوی دا کۆنسێرتێکی له شاره کانی ئه سته مووڵ و دیاربه
کر ، به جل و به رگی
کوردی
، به ڕێوه برد که له مێژووی ترکیادا به ڕێوه بردنی
به
رنامه ێیکی ئه وتۆی هونه ری به جل و به رگی کوردییه وه
بێ
وێنه بووه.
ئه م گرووپه هه ر وه ها توانی له ڤستیڤاڵی "لۆچیانۆ بێریۆ"
گه
وره مۆسیقازانی هاوچه رخی ئیتالیایی به شدار بێت.
ئه و
کۆنسێرته تێکه ڵکردنێکی دوو مۆسیقای کوردی و مۆسیقای مۆدێڕنی دونیا له یه کتردا
بوو که به هاریکاری گرووپی کامکاران و ئۆرکێستر سه مفۆنیتا، به ڕێوه چوو.
به شێکی دی له چالاکییه کانی سه رکه وتووانه ی گرووپی
کامکاران، ئه گه ڕێته وه بۆ ساڵی پار که له ڕۆژی به خشرانی
خه
ڵاتی ئاشتی نۆبێڵ به " شیرین عیبادی"، ئاهه نگێکیان گێڕا
که
ئاهه نگه که یان ڕاسته و خۆ له چه ندین که ناڵی جیهانییه وه بڵاو کرایه وه .
له و ئاهه نگه دا کامکاره کان گۆرانی و به سته ێیکی کوردییان به ناوی" شیرین"
پێشکه ش کرد که ڕۆحێکی دی به کۆڕه که به خشی.
به
شداری و ئاماده بوونی " سه با کامکار"(کچی هوشه نگی
کامکار) یه ک له و خاڵانه ی بوو که له و پرۆگرامه دا
گه لێ
سه رنج ڕاکێش بوو.
نێوه ڕاستی ساڵی پار، هاتنی " مایکڵ نیمه ن" بۆ ئێران وئه نجامی چه ن وتوو وێژێ
دۆستانه ده گه ڵ گرووپه که ی کامکاران، به ڵێن و قه ولی هاریکاری ئه و
مۆسیقازانه مه زنه ی به ریتانیا له ته ک گرووپی کامکارانی لێ که وته وه.
ئه و هاوکارییه به و چه شنه بوو که دوولا، چه ن به سته ێیک
بۆ یه
کتر بنووسن، هه ر وه ها بڕیار وا بوو "نیمه ن" به سته ێیک له سه ر بنه مای
مۆسیقای کوردی و ئۆرکێستر
سه
مفۆنیک ئاماده بکات و به هاوکاری گرووپی کامکاران،به ڕێوه ی ببات.
هۆگری ئه و مۆسیقازانه ناوداره به ریتانیاییه به مۆسیقای کوردی ئه گه ڕیته وه
بۆ ئاشناێتی له سه ر کۆنسێرته کانی گرووپی کامکاران له ئه وروپا.
ئه و
هاریکارییه بڕیار وا بوو ئه و ساڵ بێته دی، که چی هێشتا
سه ری
نه گرتووه.
به پێی قسه ی هوشه نگی کامکار، ئه و چه ن پار و به سته ی"مایکڵ نیمه ن" بۆ
گرووپی مۆسیقای کامکارانی ئاماده کردووه،زۆر ساده و ساکار بووه و له ڕاستی دا
ئه و شته نه بووه که ئه وان ئینتیزاریان ده کرد. هه ر بۆیه" نیمه ن" ده یه وێ
بۆ
درێژه ی هاوکارییه که ی فره تر له مۆسیقای کوردی
بکۆڵێته وه .
گرووپی کامکاران هه تا به مڕۆ توانیویه ناوبانگێکی جیهانی
بۆ خۆ
ده س بخات. کامکاره کان له کۆنسێرته کانی نێو کۆشکی
نیاوه
رانی تارانا، به پێشکه شکردنی جوانترین و له به ردڵانترین گۆرانی کوردی،
توانییان جه ماوه ر ی به شدار و ئاماده بوو بهه ژێنن. ئه و کۆنسێرته که به
هاریکاری سه نته ری مۆسیقایی " بێتهۆڤن" به ڕێوه چوو، چه ندین سترانی له به
ردڵانی وه ک " ههورامان"،
" سهدای
دوورییهکهی"،
" کهژاوه"،
" خهمێکیتر"،
" لهرزان
لهرزان"،
" کهتانه"
، " خۆشه ههورامان"،
"سهبری"،"
دهسماڵ
پهشمینه"،
و "سهوزه
مهڕۆ"،
" کراس کودهری"،"
ئهورادخانی"،
" ههڵاڵه
تهنیا"،
" گوڵ نیشان"، " کهڤۆکێ"،"شلێره"
و " قاسمخان"،
پێشکهش
کران.
"ئه ورادخانی" له سه ر بنه مای مۆسیقای کۆنی ده ڤه ری هه ورامان و به شێعرێکی
مه وله وی تاوگۆزی، به رهه مێکی
تازه
و نوێی ئه و گرووپه بوو که مۆرکی ڕه سه ناێتی
پێوه
دیار بوو. ئه ورادخانی گه نجینه ی مۆسیقای ئایینی
نێو
هه موو گه لێکه که تێکه ڵ به فۆرمی مۆسیقایی بووه و
به
گشتی گازه و موناجاتی ئایینی ده گرێته وه. کامکاره کان
به
درێژایی ساڵانی چالاکییان هه تا به ئێستا گه لێ به رهه میان
به
شێوه ی شریت(کاسێت)، سێدی و کتێب، خستۆته به رده س
هۆگرانی خۆ که له و نێوانه دا ده کرێ ئاماژه بکهینه
ئهلبۆمهکانی:
"ههورامان"،"
شلێره"، " گهلاوێژ"،
" کامکاران" ، " ئاگری زیندوو"، " گوڵنیشان"،
" کانی سپی"،"سهماعی
زهربی"،
"کۆژهنی
و
تاکژهنی
به یادی سهبا"،
"
بارانه" ، " زهریا"
، " به سهر
باڵی باوه"، بهرهه
مه کانی
سهمفۆنیکی
" له کوێنه ئهی
شههیدانی
خودایی"،
"
گوڵی دایمه بههار"
، " له گوڵستانه "، "ئهفسانهی
زێدی
باوکم"، " ئێواران" ، " به یادی حافیز" ، " پۆئێم سهمفۆنی
کوردی"، "کازێوه"، " سوئیت سه مفۆنیکی جاده ی هاورێشم"،"خاک و ئهڤین"،
" مۆسیقای پردێ بۆ سهرکهوتن"،
"دایک"،"گۆرانییهکانی
زێدی دایکم" و ئاماده کردنی مۆسیقای تیاترۆی"به له نگازان".
ئه م گرووپه هه تا به مڕۆ توانیویه چه ندین به رهه م وکتێب له سه ر مۆسیقا به
چاپ بگه ێینێ له وانه ش ده کرێ
ئاماژه بکه ینه : بنه ماکانی ئۆرکێستراسیۆن، کۆرساکێف،
فۆگ و
ئه نواسیۆن به رهه می فێراڵ، هارمۆنی سه ده ی بیسته م به رهه می پێرسی چێتی،
کۆنترپۆان مۆدیل به رهه می
ده
یڤید بۆیدن، مۆسیقای کلاسیک- ڕۆمانتیک، ئۆرکێستراسیۆن
به
رهه می کۆنت کێنان و زۆر به رهه می دی.
مۆسیقای کوردی به هۆی هه وڵی بێوچانی ئه م گرووپه و
چالاکی به رده وامی، سنووری کوردستانی به زاندووه و
گه
یشتۆته وڵاتانی ئه وروپی.
نموونه ی گرووپی کامکاران له دونیادا زۆر که مه . ئه م
گرووپه توانیویه بۆشایی ئه و به ستێنه هه تا ڕاده ێیک
پڕ
بکاته وه . هه تا دێ ئه ندامانی گرووپه که ش فره تر
ده بن
بۆیه ڕه نگه له داهاتوودا ئۆرکێسترای مه زنی
کامکاران، چێ بێت!
**************************************
1
سه رکه وتنی شۆڕشی گه لانی ئێران له ساڵی 1979 زایینی
2
دوو هۆڵی گه وره ی به ڕێوه بردنی به رنامه ی هونه رین له شاری تارانا
*******************
ژێده
ر : ڕۆژنامه ی شه رق، دووشه مه 30 خه رمانانی1383 هه تاوی
************
چه ن
په یڤێک له وه رگێڕ :
سه یدا حه سه نی کامکار باوکی کامکاره کان ،ساڵی 1302 هه تاوی له شاری سنه ی
ڕۆژهه ڵاتی کوردستانا له دایک بوو. هێشتا ته مه نی 12 ساڵانی ئه بێ که له
فێرگه ی مووزیکی " نیزام" ڕوو ده کاته دونیای هونه ر و فێربوونی ئامێره کانی
مۆسیقا. مامۆستا حه سه نی کامکار بۆ زۆرێ له سترانبێژانی گه وره ی کورد ئاهه
نگی چێ کردووه له و نێوانه دا ده کرێ نێوی مامۆستا: " حه سه ن زیره ک" ی نه مر،
بێنین،هه روه ها بۆ به ره ی لاوتری سه رده می خۆی پڕ خزمه تی کردووه و هێشتا
زۆر گۆرانی " عه باس که مه ندی"و " حوسێن شه ریفی" به رامه ی گیانی هونه ری نه
مر حه سه نی کامکاریان پێوه یه. ئه م مامۆستا نه مره پتر له نیو سه ده خزمه تی
خه رمانه ی هونه ری مۆسیقای کرد و توانی مناڵانێ به هره مه ند له دونیای هونه
ردا پێ بگه ێینێ. مامۆستا کامکاری نه مر زێترین هه وڵی له پێناوی مۆسیقای
کوردی ده کار هێناوه و زۆر تێکۆشاوه به رگی مۆسیقای زانستیانه ی به وه ردا
بکات. مامۆستا حه سه نی کامکار ساڵی 1371 هه تاوی دڵه شه یداکه ی هونه ری ، بۆ
هه میشه ماڵئاوایی له دونیای هونه ر کردووه.
خاڵێکی دی که ده مه ویست سووکه ئاماژه ێیکی پێ بکه م سه باره ت به بابه ته وه
رگێڕدراوه که یه.له به ر ڕه چاوی ئه مانه تداری له کاری وه رگێڕانا من ئه وه ند
ده سکاری ده قه فارسییه که م نه کردووه ، دیاره له زۆر شوێندا له گه ڵ بیر و
بۆچوونی نووسه ر نیم .به ڵام له به ر ئه وه ی هه وڵه که ی به هه وڵێکی هونه ری
ده زانم ئه وه ند لاقه ی ده قی سه ره کیم نه کردووه .
خاڵێکی تر بۆ ئیشاره ت پێ کردن ده شێ ڕوانگه ێیکی تاکییه و ئه ویش ئه گه ڕێته
وه بۆ بواری سترانبێژی.بێگومان بنه ماڵه ی کامکاران گه لێ دڵسۆز به دونیای
مۆسیقای کوردین و به وپه ڕی شانازێشه وه له هه ر کۆڕ و ئاهه نگێک دا خۆشیان بێ
پێچ و په نا ئه وه یان درکاندووه. گرووپه که ی کامکاران ئه مڕۆکه جێ په نجه یان
به باڵای مۆسیقای کوردییه وه پڕ خۆیایه. ئه م گرووپه هه وڵیه تی له درێژه ی
ڕاژه و خزمه ته که ی نه مر حه سه نی کامکاردا به رگێ زانستیانه به وه ر مۆسیقای
ده ڵه مه ندی کوردی دا بکات. به دانانی زۆر فێرگه ی مۆسیقایی ، هه وڵیانه ئه و
گرینگه به ئه نجام بگه یینن.
به ڵام خاڵێک به لای منه وه له کار و چالاکی ئه م گرووپه مه زنه دا وه ک عه یب
و عه ته وێ خۆ قوت ئه کاته وه ئه وه یه وێڕای ڕێز و حورمه تی فره و فره وانم بۆ
هه مووان، هێشتاسترانبێژیان تیا نییه، ده نگێ شه شدانگ خاوه نی مڵکی کوردی بێت.
ده نگێکی سرکی کوردانه ، ده نگێ زاده ی ئاران و زۆزانی کوردان بێت.
ده نگێ ئاشنا به سێبه ری ڕه شماڵ و ده وارانی کورده واری. ده نگێ شاره زا به
هاژه ی ده ربه ندان. ده نگێ حه زی کورده واریت تیا بژێنێته وه . گرووپه که ی
کامکاران له هه موو ئامێره کانی مۆسیقادا باڵا ده ستن، شوکر ئێسته ش کوردستان
سترانبێژی ده نگ زوڵاڵ و چریکه خۆشی زۆری تێدایه ئه ی بۆ ده بێ هه وڵنه درێ هه
ر جاره و به ئه زموونێکی نوێ و تازه وه لای کوردان ببنه میوان؟!
Renas caf@yahoo.com |
